Mahabharata · Chapter 12.49

tato rāmasya tatkarma śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ /
vismayaṃ paramaṃ gatvā pratyuvāca janārdanam //

aho rāmasya vārṣṇeya śakrasyeva mahātmanaḥ /
vikramo vasudhā yena krodhānniḥkṣatriyā kṛtā //

gobhiḥ samudreṇa tathā golāṅgūlarkṣavānaraiḥ /
guptā rāmabhayodvignāḥ kṣatriyāṇāṃ kulodvahāḥ //

aho dhanyo nṛloko'yaṃ samāgyāśca narā bhuvi /
yatra karmedṛśaṃ dharmyaṃ dvijāgryaiḥ kṛtamacyuta //

kathayantau kathāṃ tāta tāvacyutayudhiṣṭhirau /
jagmaturyatra gāṅgeyaḥ śaratalpagataḥ prabhuḥ //

tataste dadṛśurbhīṣmaṃ śaraprastaraśāyinam /
svaraśmimālāsaṃvītaṃ sāyaṃsūryasamaprabham //

upāsyamānaṃ munibhirdevairiva śatakratum /
deśe paramadharmiṣṭhe nadīmoghavatīmanu //

dūrādeva tamālokya kṛṣṇo rājā ca dharmajaḥ /
catvāraḥ pāṇḍavāścaiva te ca śāradvatādayaḥ //

avamkandyātha vāhebhyaḥ saṃyamya pracalaṃ manaḥ /
ekīkṛtyendriyagrāmamupatamthurmahāmunīn //

abhivādya tu govindaḥ sātyakiste ca pārthivāḥ /
vyāsādīstānṛpīnpaścādgāṅgeyamupatasthire //

tapovṛddhi tataḥ pṛṣṭvā gāṅgeyaṃ yadupuṅgavaḥ /
parivārya tataḥ sarve nipeduḥ puruṣarṣabhāḥ //

tato niśāmya gāṅgeyaṃ śāmyamānamivānalam /
kiñciddīnamanā bhīṣmamitihovāca keśavaḥ //

kaccijjñānāni sarvāṇi prasannāni yathāpuram /
kaccinna vyākulā caiva buddhiste vadatāṃ vara //

śarābhighātaduḥkhārtaṃ kaccidgātraṃ na dūyate /
mānasādapi duḥkhāddhi śārīraṃ balavattaram //

varadānātpituḥ kāmaṃ chandamṛtyurasi prabho /
śantanordharmanityasya na tvetadiha kāraṇam //

sumūkṣmo'pi tu dehe vai śalyo janayate rujam /
kimpunaḥ śarasanghātaiścitasya tava pārthiva //

kāmaṃ naitattavākhyeyaṃ prāṇināṃ prabhavāpyayau /
bhavānupadiśecchreyo devānāmapi bhārata //

yacca bhūtaṃ bhaviṣyaṃ ca bhavacca puruṣarṣabha /
sarvaṃ tajjñānavṛddhasya tava pāṇāvivāhitam //

saṃsārasyeha bhūtānāṃ dharmasya ca phalodayaḥ /
viditaste mahāprājña tvaṃ hi dharmamayo nidhiḥ //

tva, hi rājye sthitaṃ sphīte samagrāṅgamarogiṇam /
strīsahasraiḥ parivṛtaṃ paśyāmīvordhvaretasam //

ṛte śāntanavādbhīṣmātriṣu lokeṣu pārthivam /
satyadharmānmahāvīryācchūrāddharmaikatatparāt //

mṛtyumāvārya tapasā śarasaṃstaraśāyinaḥ /
trivargaprabhavaṃ kañcinna ca tātānuśuśruma //

satye tapasi dāne ca yajñādhikaraṇe tathā /
dhanurvede ca vede ca nityaṃ caivānvavekṣaṇe //

anṛśaṃsaṃ śuciṃ dāntaṃ sarvabhūtahite ratam /
mahārathaṃ tvatsadṛśaṃ na kañcidanuśuśruma //

tvaṃ hi devānsagandharvānasurānyakṣarākṣasān /
śaktastvekarathenaiva vijetuṃ nātra saṃśayaḥ //

sa tvaṃ bhīṣma mahābāho vasūnāṃ vāsavopamaḥ /
nityaṃ vipraiḥ samākhyāto navamo'navamo guṇaiḥ //

ahaṃ ca tvā'bhijānāmi svayaṃ puruṣasattama /
tridaśeṣvapi vikhyātastvaṃ śaktyā puruṣottamaḥ //

manuṣyeṣu manuṣyendra na dṛṣṭo na ca me śrutaḥ /
bhavato hi guṇaistulyaḥ pṛthivyāṃ puruṣaḥ kvacit //

tvaṃ hi sarvaguṇai rājandevānapyatiricyase //

tapasā hi bhavāñśaktaḥ sraṣṭuṃ lokāṃścarācarān /
kimpunaścātmano lokānuttamānuttamairguṇaiḥ //

tadasya tapyamānasya jñātīnāṃ sankṣayena vai /
jyeṣṭhasya pāṇḍuputrasya śokaṃ bhīṣma vyapānuda //

ye hi dharmāḥ samākhyātāścāturvarṇyasya bhārata /
cāturāśramyasaṃyuktāḥ sarve te viditāstava //

cāturvidye ca ye proktāścāturhotre ca bhārata /
yoge sāṅkhye ca niyatā ye ca dharmāḥ sanātanāḥ //

cāturvarṇyasya yaścokto dharmo na sma virudhyate /
sevyamānaḥ savaiyākhyo gāṅgeya viditastava //

pratilomaprasūtānāṃ mlecchānāṃ caiva yaḥ smṛtaḥ / deśajātikulānāṃ ca jānīṣe dharmalakṣaṇam /

vedokto yaśca śiṣṭoktaḥ sadaiva viditastava / pravṛttaśca nivṛttaśca sa cāpi viditastava //

itihāsapurāṇārthāḥ kārtsnyena viditāstava /
dharmaśāstraṃ ca sakalaṃ nityaṃ manasi te sthitam //

ye ca kecana loke'sminnarthāḥ saṃśayakārakāḥ /
teṣāṃ chettā nāsti loke tvadanyaḥ puruṣarṣabhaḥ //

sa pāṇḍaveyasya manaḥsamutthitaṃ narendra śokaṃ vyapakarṣa medhayā /
bhavadvidhā hyuttamabuddhirvistarā vimuhyamānasya janasya śāntaye //