Mahabharata · Chapter 12.48

śṛṇu kaunteya rāmasya prabhāvo yo mayā śrutaḥ /
maharṣīṇāṃ kathayatāṃ kāraṇaṃ tasya janma ca //

yathā ca jāmadagnyena koṭiśaḥ kṣatriyā hatāḥ /
udbhūtā rājavaṃśeṣu ye bhūyo bhārate hatāḥ //

jahnorajastu tanayo balākāścastu tatsutaḥ /
kuśiko nāma dharmajñastasya putro mahīpate //

agryaṃ tapaḥ samātiṣṭhatsahasrākṣasamo bhuvi /
putraṃ labheyamajitaṃ trilokeśvaramityuta //

tamugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ purandaraḥ /
samarthaṃ putrajanane svayamevaitya bhārata //

putratvamagamadrājaṃstasya lokeśvareśvaraḥ /
gādhirnāmābhavatputraḥ kauśikaḥ pākaśāsanaḥ //

tasya kanyā'bhavadrājannāmnā satyavatī prabho /
tāṃ gādhirbhṛguputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ //

tatastayā hi kaunteya bhārgavaḥ kurunadanaḥ /
putrārthaṃ śrapayāmāsa caruṃ gādhestathaiva ca //

āhūya cāha tāṃ bhāryāmṛcīko bhārgavastadā /
upayojyaścarurayaṃ tvayā mātrā'pyayaṃ tava //

tasyā janiṣyate putro dīptimānkṣatriyarṣabhaḥ /
ajayyaḥ kṣatriyairloke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ //

tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ śamātmakam /
taponvitaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carureṣa vidhāsyati //

ityevamuktvā tāṃ bhāryāṃ sarcīko bhṛgunandanaḥ /
tapasyabhirataḥ śrīmāñjagāmāraṇyameva hi //

etasminneva kāle tu tīrthayātrāparo nṛpaḥ /
gādhiḥ sadāraḥ samprāpta ṛcīkasyāśramaṃ prati //

carudvayaṃ gṛhītvā tu rājansatyavatī tadā /
bhartrā dattaṃ prasannena mātre hṛṣṭā nyavedayat //

mātā tu tasyāḥ kaunteya duhitre svaṃ caruṃ dadau /
tasyāśrarumathājñātamātmasaṃsthaṃ cakāra ha //

atha satyavatī garbhaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā /
dhārayāmāsa dīptena vapuṣā ghoradarśanam //

tāmṛcīkastadā dṛṣṭvā dhyānayogena bhārata /
abravīdbhṛguśārdūlaḥ svāṃ bhāryāṃ devarūpiṇīm //

mātrā'si vyaṃsitā bhadre caruvyatyāsahetunā / tasmājjaniṣyate putraḥ krūrakarmā'tyamarṣaṇaḥ /
janayiṣyati mātā te brahmabhūtaṃ tapodhanam //

viśvaṃ hi brahma sumahaccarau tava samāhitam /
kṣatravīryaṃ ca sakalaṃ tava mātre samarpitam //

viparyayeṇa te bhadre naitadevaṃ bhaviṣyati /
mātuste brāhmaṇo bhūyāttava ca kṣatriyaḥ sutaḥ //

saivamuktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā /
papāta śirasā tasmai vepantī cābravīdidam //

nārho'si bhagavannadya vaktumevaṃvidhaṃ vacaḥ /
brāhmaṇāpaśadaṃ putraṃ prāpsyasīti hi māṃ prabho //
ṛcīka uvāca /

naiṣa sankalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathā tvayi /
ugrakarmā bhavetputraścaruvyatyāsahetunā //
satyavatyuvāca /

iccham̐llokānapi mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam /
śamātmakamṛjuṃ putraṃ dātumarhasi me prabho //
ṛcīka uvāca /

noktapūrvaṃ mayā bhadre svaireṣvapyanṛtaṃ vacaḥ /
kimutāgniṃ samādhāya mantravaccarusādhane //

[dṛṣṭametatpurā bhadre jñātaṃ ca tapasā mayā / brahmabhūtaṃ hi sakalaṃ pitustava kulaṃ bhavet // ]
satyavatyuvāca /

kāmamevaṃ bhavetpautro māmaivaṃ tanayaḥ prabho /
śamātmakamṛjuṃ putraṃ labheyaṃ japatāṃ vara //
ṛcīka uvāca /

putre nāsti viśeṣo me pautre ca varavarṇini /
yathā tvayoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati //
vāsudeva uvāca /

tataḥ satyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam /
tapasyabhirataṃ śāntaṃ jamadagniṃ yatavratam //

viśvāmitraṃ ca dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ /
prāpa brahmarṣisamitaṃ viśvena brahmaṇā yutam //

ṛcīko janayāmāsa jamadagniṃ taponidhim /
so'pi putraṃ hyajanayajjamadagniḥ sudāruṇam //

sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam /
rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptamiva pāvakam //

[teṣayitvā mahādevaṃ parvate gandhamādane /
astrāṇi varayāmāsa paraśuṃ cātitejasam //

sa tenākuṇṭhadhāreṇa jvalitānalavarcasā / kuṭhāreṇāprameyeṇa lokeṣvapratimo'bhavat // ]

etasminneva kāle tu kṛtavīryātmajo balī /
arjuno nāma tejasvī kṣatriyo haihayādhipaḥ //

dattātreyaprasādena rājā bāhusahasravān /
cakravartī mahātejā viprāṇāmāśvamedhike //

dadau sa pṛthivīṃ sarvāṃ saptadvīpāṃ saparvatām /
sabāhvastrabalenājau jitvā paramadharmavit //

tṛṣitena ca kaunteya bhikṣitaścitrabhānunā /
sahastrabāhurvikrāntaḥ prādādbhikṣāmathāgnaye //

grāmānpurāṇi rāṣṭrāṇi ghoṣāṃścaiva tu vīryavān /
jajvāla tasya vāṇeddhacitrabhānurdidhakṣayā //

sa tasya puruṣendrasya prabhāveṇa mahaujasaḥ /
dadāha kārtavīryasya śailānapi dharāmapi //

sa śūnyamāśramāraṇyamāpavasya mahātmanaḥ /
dadāha pavaneneddhaścitrabhānuḥ sahaihayaḥ //

āpavastaṃ tato roṣācchaśāpārjunamacyuta /
dagdhe śrame mahābāho kārtavīryeṇa vīryavān //

tvayā na varjitaṃ yasmānmamedaṃ hi mahadvanam /
dagdhaṃ tasmādraṇe rāmo bāhūṃste cchetsyate'rjuna //

arjunastu mahātejā balī nityaṃ śamātmakaḥ / brahmaṇyaśca śaraṇyaśca dātā śūraśca bhārata /
nācintayattadā śāpaṃ tena dattaṃ mahātmanā //

tasya putrāḥ subalinaḥ śāpenāsanpiturvadhe /
nimittamavaliptā vai nṛśaṃsāścaiva nityadā //

jamadagnestu dhenvāste vatsamāninyuracyuta /
ajñātaṃ kārtavīryasya haihayendrasya dhīmataḥ //

tannimittamabhūdyuddhaṃ jāmadagnermahātmanaḥ /
tato'rjunasya bāhūnsa ciccheda ruṣito'nagha //

taṃ bhramantaṃ tato vatsaṃ jāmadagnyaḥ svamāśramam /
pratyānayata rājendra teṣāmantaḥ purātprabhuḥ //

arjunasya sutāste tu sambhūyābuddhayastadā / gatvā'śramamasambuddhā jamadagnermahātmanaḥ /
apātayanta bhallāgraiḥ śiraḥ kāyānnarādhipa //

samitkuśārthaṃ rāmasya niryātasya yaśasvinaḥ /
pratyakṣaṃ rāmamātuśca tathaivāśramavāsinām //

śrutvā rāmastamarthaṃ ca kruddhaḥ kālānalopamaḥ /
dhanurvede'dvitīyo hi divyāstraiḥ samalankṛtaḥ //

candrabimbārdhasankāśaṃ paraśuṃ gṛhya bhārgavaḥ / tataḥ pitṛvadhāmarṣādrāmaḥ paramamanyumān /
niḥkṣatriyāṃ pratiśrutya mahīṃ śastramagṛhṇata //

tataḥ sa bhṛguśārdūlaḥ kārtavīryasya vīryavān /
vikramya nijaghānāśu putrānpautrāṃśca sarvaśaḥ //

sa haihayasahasrāṇi hatvā paramamanyumān /
mahīṃ sāgaraparyantāṃ cakāra rudhirokṣitām //

sa tathā sumahātejāḥ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ mahīm /
kṛpayā parayā'viṣṭo vanameva jagāma ha //

tato varṣasahasreṣu samatīteṣu keṣucit /
kopaṃ samprāptavāṃstatra prakṛtyā kopanaḥ prabhuḥ //

viśvāmitrasya pautrastu raibhyaputro mahātapāḥ /
parāvasurmahārāja kṣiptvā'ha janasaṃsadi //

ye te yayātipatane yajñe santaḥ samāgatāḥ /
pratardanaprabhṛtayo rāma kiṃ kṣatriyā na te //

mithyāpratijño rāma tvaṃ katthase janasaṃsadi /
bhayātkṣatriyavīrāṇāṃ parvataṃ samupāśritaḥ //

sā punaḥ kṣatriyaśataiḥ pṛthivī sarvataḥ stṛtā /
parāvasorvacaḥ śrutvā śastraṃ jagrāha bhārgavaḥ //

tato ye kṣatriyā rājañśataśastena varjitāḥ /
te vivṛddhā mahāvīryāḥ pṛthivīpatayo'bhavan //

sa punastāñjaghānāśu bālānapi narādhipa /
garbhasthaistu mahī vyāptā punarevābhavattadā //

jātañjātaṃ sa garbhaṃ tu punareva jaghāna ha /
arakṣaṃśca sutānkāṃścittadā kṣatriyayoṣitaḥ //

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ prabhuḥ /
dakṣiṇāmaśvamedhānte kaśyapāyādadattataḥ //

sa kṣatriyāṇāṃ śeṣārthaṃ kareṇoddiśya kaśyapaḥ /
srukpragrahavatā rājaṃstato vākyamathābravīt //

gaccha pāraṃ samudrasya dakṣiṇasya mahāmune /
na te madviṣaye rāma vastavyamiha karhicit //

pṛthivī dakṣiṇā dattā vājimedhe mama tvayā / punarasyāḥ pṛthivyā hi dattvā dātumanīśvaraḥ //

tataḥ śūrpākaraṃ deśaṃ sāgarastasya nirmame /
santrāsājjāmadagnyasya so'parāntamahītalam //

kaśyapastāṃ mahārāja pratigṛhya vasundharām /
kṛtvā brāhmaṇasaṃsthāṃ vai praviṣṭaḥ sumahadvanam //

tataḥ śūdrāśca vaiśyāśca yathā svairapracāriṇaḥ /
avartanta dvijāgryāṇāṃ dāreṣu bharatarṣabha //

arājake jīvaloke durbalā balavattaraiḥ /
vadhyante na hi vitteṣu prabhutvaṃ kasyacittadā //

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śṛdrāścotpathagāminaḥ /
parasparaṃ samāśritya ghātayantyapathasthitāḥ //

svadharmaṃ brāhmaṇāstyaktvā pāṣaṇ़ḍatvaṃ samāśritāḥ /
caurikānṛtamāyāśca sarve caiva prakurvate //

svadharmasthāndvijānhatvā tathā'śramanivāsinaḥ /
vaiśyāḥ satpathasaṃsthāśca śūdrā ye caiva dhārmikāḥ //

tānsarvānghātayanti sma durācārāḥ sunirbhayāḥ /
yajñādhyayanaśīlāṃśca āśramasthāṃstapasviniḥ //

gobālavṛddhanārīṇāṃ nāśaṃ kurvanti cāpare /
ānvīkṣakī trayī vārtā na ca nītiḥ pravartate //

vrātyatāṃ samanuprāptā bahavo hi dvijātayaḥ / adharottarāpacāreṇa mlecchabhūtāśca sarvaśaḥ //

tataḥ kālena pṛthivī pīḍyamānā durātmabhiḥ / viparyayeṇa tenāśu praviveśa pasātalam /
arakṣyamāṇā vidhivatkṣatriyairdharmarakṣibhiḥ //

tāṃ dṛṣṭvā dravatīṃ tatra santrāsātsa mahāmanāḥ / ūruṇā dhārayāmāsa kaśyapaḥ pṛthivīṃ tataḥ /
nimajjantīṃ tato rājaṃstenorvīti mahī smṛtā //

rakṣaṇārthaṃ samuddiśya yayāce pṛthivī tadā /
prasādya kaśyapaṃ devī kṣatriyānbāhuśālinaḥ //
pṛthivyuvāca /

santi brahmanmayā guptāḥ strīṣu kṣatriyapuṅgavāḥ /
haihayānāṃ kule jātāste saṃrakṣantu māṃ mune //

asti pauravadāyādo vidūrathasutaḥ prabho /
ṛkṣaiḥ saṃvardhito vipra ṛkṣavatyatha parvate //

tathā'nukampamānena yajvanāthāmitaujasā /
parāśareṇa dāyādaḥ saudāsasyābhirakṣitaḥ //

sarvakarmāṇi kurute śūdravattasya sa dvijaḥ /
sarvakarmetyabhikhyātaḥ sa māṃ rakṣatu pārthivaḥ //

śibiputro mahātejā gopatirnāma nāmataḥ /
vane saṃvardhito gobhiḥ so'bhirakṣatu māṃ mune //

pratardanasya putrastu vatso nāma mahābalaḥ /
vatsaiḥ saṃvardhito goṣṭhe sa māṃ rakṣatu pārthivaḥ //

dadhivāhanaputrastu pautro divirathasya ca /
aṅgaḥ sa gautamenāsīdgaṅgākūle'bhirakṣitaḥ //

bṛhadratho mahātejā bhūribhūtipariṣkṛtaḥ /
golāṅgūlairmahābhāgo gṛdhrakūṭe'bhirakṣitaḥ //

maruttasyānvavāye ca rakṣitāḥ kṣatriyātmajāḥ /
marutpatisamā vīrye samudreṇābhirakṣitāḥ //

ete kṣatriyadāyādāstatratatra pariśrutāḥ /
vyokārahemakārādijātiṃ nityaṃ samāśritāḥ //

yadi māmabhirakṣanti tataḥ sthāsyāmi niścalā /
eteṣāṃ pitaraścaiva tathaiva ca pitāmahāḥ //

madarthaṃ nihatā yuddhe rāmeṇākliṣṭakarmaṇā /
teṣāmapacitiścaiva mayā kāryā mahāmune //

na hyahaṃ kāmaye nityamatikrāntena rakṣaṇam /
vartamānena varteyaṃ tatkṣipraṃ saṃvidhīyatām //
vāsudeva uvāca /

tataḥ pṛthivyā nirdiṣṭāṃstānsamānīya kaśyapaḥ /
abhyaṣiñcanmahīpālānkṣatriyānvīryasammatān //

teṣāṃ putrāśca pautrāśca yeṣāṃ vaṃśāḥ pratiṣṭhitāḥ /
evametatpurāvṛttaṃ yanmāṃ pṛcchasi pāṇ़ḍava //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ bruvaṃstaṃ ca yadupravīro yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham /
rathena tenāśu yayau yathā'rko viśanprabhābhirbhagavāṃstrilokīm //