Mahabharata · Chapter 12.361
śṛṇu putra yathāhyeṣa puruṣaḥ śāśvato'vyayaḥ /
akṣayaścāprameyaśca sarvagaśca nirucyate //
na sa śakyastvayā draṣṭuṃ mayā'nyairvā'pi sattama /
saguṇairnirguṇairviśvo jñānadṛśyo hyasau smṛtaḥ //
aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasatyasau /
vasannapi śarīreṣu na sa lipyati karmabhiḥ //
mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasañjñitāḥ /
sarveṣāṃ sākṣibhūto'sau na grāhyaḥ kenacikvacit //
viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ /
ekaścarati kṣetreṣu svairacārī yathāsukham //
kṣetrāṇi hi śarīrāṇi bījaṃ cāpi śubhāśubham /
tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate //
nāgatirna gatistasya jñeyā bhūteṣu kenacit /
sāṅkhyena vidhinā caiva yogena ca yathākramam //
cintayāmi gatiṃ cāsya na gatiṃ vedmi cottarām /
yathājñānaṃ tu vakṣyāmi puruṣaṃ tu sanātanam //
tasyaikatvaṃ mahattvaṃ ca sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ /
mahāpuruṣaśabdaṃ sa bibhartyekaḥ sanātanaḥ //
eko hutāśo bahudhā samidhyate ekaḥ sūryastapaso yonirekā /
eko vāyurbahudhā vāti loke mahodadhiścāmbhasāṃ yonirekaḥ / puruṣaścaiko nirguṇo viśvarūpa staṃ nirguṇaṃ puruṣaṃ cāviśanti //
hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karmaṃ hitvā śubhāśubham /
ubhe satyānṛte tyaktvā evaṃ bhavati nirguṇaḥ //
acintyaṃ cāpi taṃ jñātvā bhāvasūkṣmaṃ catuṣṭayam /
vicaredyo'samunnaddhaḥ sa gacchetpuruṣaṃ śubham //
ekaṃ hi paramātmānaṃ kecidicchanti paṇḍitāḥ /
ekātmānaṃ tathā'tmānamaparedhyātmacintakāḥ //
tatra yaḥ paramātmā hi sa nityo nirguṇaḥ smṛtaḥ /
sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ sarvātmā puruṣo hi saḥ //
na lipyate phalaiścāpi padmapatramivāmbhasā /
karmātmā tvaparo yosau mokṣabandhaiḥ sa yujyate //
sasaptadaśakenāpi rāśinā yujyate ca saḥ /
evaṃ bahuvidhaḥ proktaḥ puruṣaste yathākramam //
yattatkṛtsnaṃ lokatantrasya dhāma vedyaṃ paraṃ bodhanīyaṃ ca vedaiḥ /
mantā mantavyaṃ prāśitā prāśanīyaṃ ghrātā ghreyaṃ sparśitā sparśanīyam //
draṣṭā draṣṭavyaṃ śrāvitā śrāvaṇīyaṃ jñātā jñeyaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ ca /
yadvai proktaṃ tāta samyakpradhānaṃ nityaṃ caitacchāśvataṃ cāvyayaṃ ca //
yadvai sūte dhāturādyaṃ vidhānaṃ tadvai viprāḥ pravadante'niruddham /
yadvai loke vaidikaṃ karma sādhu āśīryuktaṃ taddhi tasyopabhogyam //
devāḥ sarve manuyaḥ sādhu dāntā staṃ prāgvaṃśe yajñabhāgaṃ bhajante /
ahaṃ brahmā ādya īśaḥ prajānāṃ tasmājjātastvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ //
matto jagajjaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca sarve vedāḥ sarahasyā hi putra //
caturvibhaktaḥ puruṣaḥ sa krīḍati yathecchati /
evaṃ sa bhagavāndevaḥ svena jñānena bodhayat //
etatte kathitaṃ putra yathāvadanupṛcchataḥ /
sāṅkhyajñāne tathā yoge yathāvadanuvarṇitam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0