Mahabharata · Chapter 12.35

kiṃ bhakṣyaṃ cāpyabhakṣyaṃ ca kiñca deyaṃ praśasyate /
kiñca pātramapātraṃ vā tanme brūhi pitāmaha //
vyāsa uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
siddhānāṃ caiva saṃvādaṃ manoścaiva prajāpateḥ //

ṛṣayastu vrataparāḥ samāgamya purā vibhum /
dharmaṃ papracchurāsīnamādikāle prajāpatim //

kathamantraṃ kathaṃ dānaṃ gamyāgamyāḥ kathaṃ striyaḥ /
kāryākāryaṃ ca yatsarvaṃ śaṃsa vai tvaṃ prajāpate //

tairevamukto bhagavānmanuḥ svāyambhuvo'bravīt /
śuśrūṣadhvaṃ yathāvṛttaṃ dharmaṃ vyāsasamāsataḥ //

anādeśe japo homa upavāsastathaiva ca /
ātmajñānaṃ puṇyanadyo yatra prāyaśca tatparāḥ //

anādiṣṭaṃ tathaitāni puṇyāni dharaṇībhṛtaḥ /
suvarṇaprāśanamapi ratnādisnānameva ca //

devasthānābhigamanamājyaprāśanameva ca /
etāni medhyaṃ puruṣaṃ kurvantyāśu na saṃśayaḥ //

na garveṇa bhavetprājñaḥ kadācidapi mānavaḥ /
dīrghamāyurathecchanhi trirātraṃ coṣṇapo bhavet //

adattasyānupādānaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ /
ahiṃsā satyamakrodhaṃ kṣamā dharmasya lakṣaṇam //

sa eva dharmaḥ so'dharmo deśakāle pratiṣṭhitaḥ /
ādānamanṛtaṃ hiṃsā dharmo hyātyantikaḥ smṛtaḥ //

dvividhau cāpyubhāvetau dharmādharmau vijānatām /
apravṛttiḥ pravṛttiśca dvaividhyaṃ lokavedayoḥ //

apravṛtteramartyatvaṃ martyatvaṃ karmaṇaḥ phalam / aśubhasyāśubhaṃ vidyācchubhasya śubhameva ca /
etayoścobhayoḥ syātāṃ śubhāśubhatayā tathā //

daivaṃ ca daivasaṃyuktaṃ prāṇaśca pralayastathā /
aprekṣāpūrvakaraṇādaśubhānāṃ śubhaṃ phalam //

ūrdhvaṃ bhavati sandehādihādiṣṭārthameva ca /
aprekṣāpūrvakaraṇātprāyaścittaṃ vidhīyate //

krodhamohakṛte caiva dṛṣṭāntāgamahetubhiḥ / śarīrāṇāmupakleśo manasaśca priyāpriye /
tadauṣadhaiśca mantraiśca prāyaścittaiśca śāmyati //

upavāsenaikarātraṃ daṇḍotsarge narādhipaḥ /
viśuddhyedātmaśuddhyarthaṃ trirātraṃ tu purohitaḥ //

kṣayaṃ śokaṃ prakurvāṇo na mriyeta yadā naraḥ /
śastrādibhirupāviṣṭastrirātraṃ tatra nirdiśet //

jātiśreṇyadhivāsānāṃ kuladharmāṃśca śāśvatān /
varjayanti ca ye dharmaṃ teṣāṃ dharmo na vidyate //

daśa vā vedaśāstrajñāstrayo vā dharmapāṭhakāḥ /
yadbrūyuḥ kārya utpanne sa dharmo dharmasaṃśaye //

anuṣṇā mṛttikā caiva tathā kṣudrapipīlikāḥ /
śleṣmātakastathā viprairabhakṣyaṃ viṣameva ca //

abhakṣyā brāhmaṇairmatsyāḥ śakalairye vivarjitāḥ /
catuṣpātkacchapādanyo maṇḍūkā jalajāśca ye //

bhāsā haṃsāḥ suparṇāśca cakravākāḥ plavā bakāḥ /
kāko madruśca gṛdhraśca śyenolūkastathaiva ca //

kravyādā daṃṣṭriṇaḥ sarve catuṣpātpakṣiṇaśca ye /
yeṣāṃ cobhayato dantāścaturdaṃṣṭrāśca sarvaśaḥ //

eḍakāśca mṛgoṣṭrāṇāṃ sūkarāṇāṃ gavāmapi /
mānuṣīṇāṃ kharīṇāṃ ca na pibedbrāhmaṇaḥ payaḥ //

pretānnaṃ sūtakānnaṃ ca yacca kiñcidanirdaśam /
abhojyaṃ cāpyapeyaṃ ca dhenordugdhamanirdaśam //

rājānnaṃ teja ādatte śūdrānnaṃ brahmavarcasam /
āyuḥ suvarṇakārānnamavīrāyāśca yoṣitaḥ //

viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ gaṇikānnamathendriyam /
mṛṣyanti ye copapatiṃ strījitānnaṃ ca sarvaśaḥ //

dīkṣitasya kadaryasya kratuvikrayikasya ca /
takṣṇaścarmāvakartuśca puṃścalyā rajakasya ca //

cikitsakasya yaccānnamabhojyaṃ rakṣiṇastathā /
gaṇagrāmābhiśastānāṃ raṅgastrījīvināṃ tathā //

parivittīnāmapuṃsāṃ ca bandidyūtavidāṃ tathā /
vāmahastāhṛtaṃ cānnaṃ śuṣkaṃ paryuṣitaṃ ca yat //

surānugatamucchiṣṭamabhojyaṃ śeṣitaṃ ca yat / piṣṭamāṃsekṣuśākānāmāvikājāpayastathā /
saktu dhānā karambhāśca nopabhogyāścirasthitāḥ //

pāyasaṃ kṛsaraṃ māṃsamapūpāśca vṛthā kṛtāḥ /
apeyāścāpyabhakṣyāśca brāhmaṇairgṛhamedhibhiḥ //

devānṛṣīnmanuṣyāṃśca pitṝngṛhyāśca devatāḥ /
pūjayitvā tataḥ paścādgṛhastho bhoktumarhati //

yathā pravrajito bhikṣustathaiva sve gṛhe vaset /
evaṃvṛttaḥ priyairdāraiḥ sambasandharmamāpnuyāt //

na dadyādyaśase dānaṃ na bhayānnopakāriṇe /
na nṛtyagītaśīleṣu hāsakeṣu ca dhārmikaḥ //

na matte caiva nonmatte na stene na ca kutsake /
na vāgghīne vivarṇe vā nāṅgahīne na vāmane //

na durjane dauṣkule vā vratairyo vā na saṃskṛtaḥ /
na śrotriyamṛte dānaṃ brāhmaṇe brahmavarjite //

asamyackaiva yaddattamasamyak ca pratigrahaḥ /
ubhayaṃ syādanarthāya dāturādātureva ca //

yathā khadiramālambya śilāṃ vāpyarṇavaṃ taran /
mañjeta mañjatastadvaddātā yaśca pratigrahī //

kāṣṭhairārdrairyathā vahnirupastīrṇo na dīpyate /
tapaḥsvādhyāyacāritrairevaṃ hīnaḥ pratigrahī //

kapāle yadvadāpaḥ syuḥ śvadṛtau ca yathā payaḥ /
āśrayasthānadoṣeṇa vṛttahīne tathā śrutam //

nirmantro nirvṛto yaḥ syādaśāstrajño'nasūyakaḥ /
anukrośātpradātavyaṃ hīneṣvavratikeṣu ca //

na vai deyamanukrośāddīnāyāpaguṇāya tu /
āptācarita ityeva dharma ityeva vā punaḥ //

niṣkāraṇaṃ smṛtaṃ dattaṃ brāhmaṇe brahmavarjite /
na phaletpātradoṣeṇa na cātrāsti vicāraṇā //

yathā dārumayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ /
brāhmaṇaścānadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ //

yathā ṣaṇḍho'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā /
śakunirvāpyapakṣaḥ syānnirmantro brāhmaṇastathā //

grāmasthānaṃ yathā śūnyaṃ yathā kūpaśca nirjalaḥ /
yathā hutamanagnau ca tathaiva syānnirākṛtau //

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca havyakavyavināśakaḥ /
sarvathā'rthaharo mūrkho na lokānprāptumarhati //

etatte kathitaṃ sarvaṃ yathāvṛttaṃ yudhiṣṭhira /
samāsena mahaddhyetacchrotavyaṃ naratarṣabha //