Mahabharata · Chapter 12.339

sukhaduḥkhaviparyāso yadā samanupadyate /
nainaṃ prajñā sunītaṃ vā trāyate nāpi pauruṣam //

svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati /
jarāmaraṇarogebhyaḥ priyamātmānamuddharet //

rujanti hi śarīrāṇi rogāḥ śārīramānasāḥ /
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ //

vyathitasya vidhitsābhistrasyato jīvitaiṣiṇaḥ /
avaśasya vināśāya śarīramapakṛṣyate //

sravanti na nivartante srotāṃsi saritāmiva /
āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥ punaḥ //

vyatyayo hyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ /
jātānmartyāñjarayati nimeṣānnāvatiṣṭhate //

sukhaduḥkhāni bhūtānāmajaro jarayatyasau /
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca //

adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān /
iṣṭāniṣṭānmanuṣyāṇāmastaṃ gacchanti rātrayaḥ //

yoyadicchedyathākāmamayatnācca tadāpnuyāt /
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam //

saṃyatāśca hi dakṣāśca matimantaśca mānavāḥ /
dṛśyante niṣphalāḥ santaḥ prahīṇāḥ sarvakarmabhiḥ //

apare bāliśāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ /
aśubhairapi saṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ //

bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ /
vañcanāyāṃ ca lokasya sa sukheṣveva jīryate //

aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kañcidupatiṣṭhate /
kaścitkarmānusṛtyānyo nāprāpyamadhigacchati //

aparādhaṃ samācakṣva puruṣasya svabhāvataḥ /
śukramanyatra sambhūtaṃ punaranyatra gacchati //

tasya yonau prasaktasya garbho bhavati vā na vā /
āmrapuṣpopamā yasya nirvṛttirupalabhyate //

keṣāñcitputrakāmānāmanusantānamicchatām /
siddhau prayatamānānāṃ na cāṇḍamupajāyate //

garbhāccodvijamānānāṃ kruddhādāśīviṣādiva /
āyuṣmāñjāyate putraḥ kathaṃ pretaḥ piteva ha //

devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putragṛddhibhiḥ /
daśa māsānparidhṛtā jāyante kulapāṃsanāḥ //

apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsañcitān /
vipulānabhijāyante labdhāstaireva maṅgalaiḥ //

anyonyaṃ samabhipretya maithunasya samāgame /
upadrava ivāviṣṭo yoniṃ garbhaḥ prapadyate //

śīrṇaṃ paraśarīrāṇi cchinnabījaṃ śarīriṇam /
prāṇinaṃ prāṇaṃsarodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam //

nirdagdhaṃ paradehe'pi paradehaṃ calācalam /
vinaśyantaṃ vināśānte bhāvi nāvamivāhitam //

saṅgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam /
kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi //

annapānāni jīryante yatra bhakṣāśca bhakṣitāḥ /
tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryate //

garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ /
dhāraṇe vā visarge vā na kartā vidyate'vaśaḥ //

sravanti hyudarādgarbhā jāyamānāstathā pare /
āgamena tathā'nyeṣāṃ vināśa upapadyate //

etasmādyonisambandhādyo jīvaḥ parimucyate /
prajāṃ ca labhate kāñcitpunardvandveṣu sajjati //

sa tasya sahajātasya saptamīṃ navamīṃ daśām /
prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti śatāyuṣaḥ //

nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ //
vyādhibhiśca vimathyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva //

vyādhibhirbhakṣyamāṇānāṃ tyajatāṃ vipulaṃ dhanam /
vedanāṃ nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ //

te cāpi nipuṇā vaidyāḥ kuśalāḥ sambhṛtauṣadhāḥ /
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā vyādhairivārditāḥ //

te pibantaḥ kaṣāyāṃśca sarpīṣi vividhāni ca /
dṛśyante jarayā bhagnā nagā nāgairivottamaiḥ //

ke vā bhuvi cikitsante rogārtānmṛgapakṣiṇaḥ /
śvāpadāni daridrāṃśca prāyo nārtā bhavanti te //

paurānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasaḥ /
ākramya khādante rogāḥ paśūnpaśupacā iva //

iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam /
srotasā sahasā kṣiptaṃ hriyamāṇaṃ balīyasā //

na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā /
svabhāvamativartante ye niyuktāḥ śarīriṇaḥ //

na mriyeranna jīryeransarve syuḥ sarvakāminaḥ /
nāpriyaṃ pratipaśyeyurutthānasya phale sati //

uparyupari lokasya sarvo bhavitumīhate /
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā //

aiśvaryamadamattāṃśca mattānmadyamadena ca /
apramattāśca śūrāśca vikrāntāḥ paryupāsate //

kleśāḥ pratinivartante keṣāñcidasamīkṣitāḥ /
svaṃsvaṃ na punaranyeṣāṃ na kiñcidadhigamyate //

mahacca phalavaipamyaṃ dṛśyate karmasiddhiṣu /
vahanti śivikāmanye yāntyanye śivikāgatāḥ //

sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥsarāḥ /
manujāśca gatastrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyaḥ //

dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ /
idamanyatparaṃ paśya mā'tra mohaṃ kariṣyasi //

tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja /
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi taṃ tyaja //

etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama /
yena devāḥ parityajya martyalokaṃ divaṃ gatāḥ //

nāradasya vacaḥ śrutvā śukaḥ paramabuddhimān /
sañcintya manasā dhīro niścayaṃ nādhyagacchata //

putradārairmahānkleśo vidyāmnāye mahāñchramaḥ /
kinnu syācchāśvataṃ sthānamalpakleśaṃ mahodayam //

tato muhūrtaṃ sañcintya niścitāṃ gatimātmanaḥ /
parāvarajño dharmasya parāṃ naiḥśreyasīṃ gatim //

kathaṃ tvahamasaṃśliṣṭo gaccheyaṃ gatimuttamām /
nāvarteyaṃ yathā bhūyo yonisaṃsārasāgare //

paraṃ bhāvaṃ hi kāṅkṣāmi yatra nāvartate punaḥ /
sarvasaṅgānparityajya niścito manasā gatim //

tatra yāsyāmi yatrātmā śarma me'dhigamiṣyati /
akṣayaścāvyayaścaiva yatra sthāsyāmi śāśvataḥ //

na tu yogamṛte śaktyā prāpnuyāṃ paramāṃ gatim /
anubandho vimuktasya karmabhirnopapadyate //

yasmādyogaṃ samāsthāya tyaktvā gṛhakalevaram /
vāyubhūtaḥ pravekṣyāmi tejorāśiṃ divākaram //

na hyepa kṣayatāṃ yāti somaḥ suragaṇairyathā /
kampitaḥ patate bhūmiṃ punaścaivādhirohati //

kṣīyate hi sadā somaḥ punaścaivābhipūryate /
necchāmyevaṃ viditvaite hrāsavṛddhī punaḥ punaḥ //

ravistu santāpayate lokānraśmibhirulbaṇaiḥ /
sarvatasteja ādatte nityamakṣayamaṇḍalaḥ //

ato me rocate gantumādityaṃ dīptatejasam /
atra vatsyāmi durdharṣo niḥsaṅgenāntarātmanā //

sūryasyara sadane cāhaṃ nikṣipyedaṃ kalevaram /
ṛṣibhiḥ saha vatsyāmi sauraṃ tejo'tiduḥsahaṃ //

āpṛcchāmi nagānnāgāngirīnurvī diśo daśa /
devadānavagandharvānpiśācoragarākṣasān //

lokeṣu sarvabhūtāni pravekṣyāmi na saṃśayaḥ /
paśyantu yogavīryaṃ me sarve devāḥ saharṣibhiḥ //

athānujñāpya tamṛṣiṃ nāradaṃ lokaviśrutam /
tasmādanujñāṃ samprāpya jagāma pitaraṃ prati //

so'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim /
śukaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā kṛṣṇamāpṛṣṭavānmunim //

śrutvā carṣistadvacanaṃ śukasya prīto mahātmā punarāha cainam /
bhobho putra sthīyatāṃ tāvadadya yāvaccakṣuḥ prīṇayāmi tvadarthe //

nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktasaṃśayaḥ /
mokṣamevānusañcintya gamanāya mano dadhe //

pitaraṃ sa parityajya jagāma munisattamaḥ /
kailāsapṛṣṭhaṃ vipulaṃ siddhasaṅghaniṣevitam //