Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.329

12.329.1

kathaṃ nirvedamāpannaḥ śuko vaiyāsakiḥ purā /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me //
bhīṣma uvāca /

12.329.2

prākṛtenaiva vṛttena carantamakutobhayam /
adhyāpya kṛtsnaṃ svādhyāyamanvaśādvai pitā sutam //
vyāsa uvāca /

12.329.3

dharmaṃ putra nipevasva sutīkṣṇau ca himātapau /
kṣutpipāse ca vāyuṃ ca jaya nityaṃ jitendriyaḥ //

12.329.4

satyamārjavamakrodhamanasūyāṃ damaṃ tapaḥ /
ahiṃsāṃ cānṛśaṃsyaṃ ca vidhivatparipālaya //

12.329.5

satye tiṣṭha rato dharme hitvā sarvamanārjavam /
devatātithiśeṣeṇa yātrāṃ prāṇasya saṃliha //

12.329.6

phenamātropame dehe jīve śakunivatsthite /
anitye priyasaṃvāse kathaṃ svapiṣi putraka //

12.329.7

apramatteṣu jāgratsu nityayukteṣu śatruṣu /
antaraṃ lipyamāneṣu bālastvaṃ nāvabudhyase //

12.329.8

ahaḥsu gaṇyamāneṣu kṣīyamāṇe tathā'yuṣi /
jīvite likhyamāne ca kimutthāya na dhāvasi //

12.329.9

aihalaukikanīhante māṃsaśoṇitavardhanam /
pāralaukikakāryeṣu prasuptā bhṛśanāstikāḥ //

12.329.10

dharmāya ye'bhyasūyanti buddhimohānvitā narāḥ /
apathā gacchatāṃ teṣāmanuyātā'pi pīḍyate //

12.329.11

ye tu tuṣṭāḥ śrutiparā mahātmāno mahābalāḥ /
dharmyaṃ panthānamārūḍhāstānupāssva ca pṛccha ca //

12.329.12

upadhārya mataṃ teṣāṃ budhānāṃ dharmadarśinām /
niyaccha parayā buddhyā cittamutpathagāmi vai //

12.329.13

ādyakālikayā buddhyā dūreśca iti nirbhayāḥ /
sarvabhakṣyā na paśyanti karmabhūmimacetasaḥ //

12.329.14

dharmaṃ niḥśreṇimāsthāya kiñcitkiñcitsamāruha /
kośakāravadātmānaṃ veṣṭayannāvabudhyase //

12.329.15

nāstikaṃ bhinnamaryādaṃ kūlapātamiva sthitam /
vāmataḥ kuru visrabdho naraṃ veṇumivoddhṛtam //

12.329.16

kāmakrodhagrāhavatīṃ pañcendriyajalāṃ nadīm /
nāvaṃ dhṛtimayīṃ kṛtvā janmadurgāṇi santara //

12.329.17

mṛtyunā'bhyāhate loke jarayā paripīḍite /
amoghāsu patantīṣu dharmayānena santara //

12.329.18

tiṣṭhantaṃ ca śayānaṃ ca mṛtyuranveṣate yadā /
nirvṛttiṃ labhate kasmādakasmānmṛtyunā'śitaḥ //

12.329.19

sañcinvānakamevainaṃ kāmānāmavitṛptakam /
vṛkīvoraṇamāsādya mṛtyurādāyaṃ gacchati //

12.329.20

kramaśaḥ sañcitaśikho dharmabuddhimayo mahān /
andhakāre praveṣṭavye dīpo yatnena dhāryatām //

12.329.21

sampatandehajālāni kadācidiha mānuṣe /
brāhmaṇyaṃ labhate jantustatputra paripālaya //

12.329.22

brāhmaṇasya tu deho'yaṃ na kāmārthāya jāyate /
iha kleśāya tapase pretya tvanupamaṃ sukham //

12.329.23

brāhmaṇyaṃ bahubhiravāpyate tapobhi stallabdhvā na ratipareṇa helitavyam /
svādhyāye tapasi dame ca nityayuktaḥ mokṣārthī kuśalaparaḥ sadā yatasva //

12.329.24

avyaktaprakṛtirayaṃ kalāśarīraḥ sūkṣmātmā kṣaṇatruṭikā nimeṣaromā /
yānetatsamabalaśuklakṛṣṇanetro māsāṅgo dravati vayohayo narāṇām //

12.329.25

taṃ dṛṣṭvā prasṛtamajasramugravegaṃ gacchantaṃ satatamihānvavekṣamāṇam /
yakṣuste yadi na parapraṇetṛneyaṃ dharme te ramatu manaḥ paraṃ niśāmya //

12.329.26

ye'mī tu pracalitadharmakāmavṛttāḥ krośantaḥ satatamaniṣṭasamprayogāt /
kliśyantaḥ parigatavedanāśarīrā bahvībhiḥ subhṛśamadharmavāgurābhiḥ //

12.329.27

rājā sadā dharmaparaḥ śubhāśubhasya goptā samīkṣya sukṛtināṃ dadhāti lokān /
bahuvidhamapi carati praviśati sukhamanupagataṃ niravadyam //

12.329.28

śvāno bhīṣaṇakāyā ayomukhāni vayāṃsi balagṛdhrakurarapakṣiṇāṃ ca sanghātam /
narakadane rudhirapā guruvacana nudamuparataṃ viśantyasantaḥ //

12.329.29

maryādā niyatāḥ svayambhuvā ya ihemāḥ prabhinatti daśa guṇā mano'nugatvāt /
nivasati bhṛśamasukhaṃ pitṛviṣaya vipinamavagāhya sa pāpaḥ //

12.329.30

yo lubdha subhṛśaṃ priyānṛtaśca manuṣyaḥ satatanikṛtivañcanābhiratiḥ syāt /
upanidhibhirasukhakṛtsa paramanirayago bhṛśamasukhamanubhavati duṣkṛtakarmā //

12.329.31

uṣṇāṃ vaitaraṇīṃ mahānadīmava gāḍho'sipatravanabhinnagātraḥ /
paraśuvanaśayonipatito vasati ca mahāniraye bhṛśārtaḥ //

12.329.32

mahāpādani katthase na cāpyavekṣase param /
cirasya mṛtyukārikāmanāgatāṃ na budhyase //

12.329.33

prayasyatāṃ kimāsyate samutthitaṃ mahadbhayam /
atipramārthi dāruṇaṃ sukhasya saṃvidhīyatām //

12.329.34

purā mṛtaḥ praṇīyase yamasya rājaśāsanāt /
tvamantakāya dāruṇaiḥ prayatnamārjave kuru //

12.329.35

purā samūlabāndhavaṃ prabhurharatyaduḥkhavit /
kiyattaveha jīvitaṃ yame na cāsti vārakaḥ //

12.329.36

purā vivāti māruto yamasya yaḥ puraḥsaraḥ /
puraika eva nīyase kuruṣva sāmparāyikam //

12.329.37

purā sa eka eva te pravāti māruto'ntakaḥ /
purā ca vibhramanti te diśo mahābhayāgame //

12.329.38

śrutiśca sannirudhyate purā taveha putraka /
samākulasya gacchataḥ samādhimuttamaṃ kuru //

12.329.39

śubhāśubhe purā kṛte pramādakarmaviplute /
smaranpurā'nutapyase nidhatsva kevalaṃ nidhim //

12.329.40

purā jarā kalevaraṃ vijarjharīkaroti te /
balāṅgarūpahāriṇī nidhatsva kevalaṃ nidhim //

12.329.41

purā śarīramantako bhinatti rogasāyakaiḥ /
prasahya jīvitakṣaye tapo mahatsamārabha //

12.329.42

purā vṛkā bhayankarā manuṣyadehagocarāḥ /
abhidravanti sarvato yatasva puṇyaśīlane //

12.329.43

purāndhakāramekako'nupaśyasi tvarasva vai /
purā hiraṇmayānnagānnirīkṣase'drimūrdhani //

12.329.44

purā kusaṅgatāni te suhṛnmukhāśca śatravaḥ /
vicālayanti darśanāddhaṭasva putra yatparam //

12.329.45

dhanasya yasya rājato bhayaṃ na cāsti corataḥ /
mṛtaṃ ca yanna muñcati samārjayasva taddhanam //

12.329.46

na tatra saṃvibhajyate svakarmabhiḥ parasparam /
yadeva yasya yautakaṃ tadeva tatra so'śnṛte //

12.329.47

paratra tena jīvyate tadeva putra jīyatām /
dhanaṃ yadakṣaraṃ dhruvaṃ samārjayasva tatsvayam //

12.329.48

na yāvadeva pacyate mahājanasya yāvakam /
apakva eva yāvake purā pralīyate tvaram //

12.329.49

na mātṛputrabāndhavā na saṃstutaḥ priyo janaḥ /
anuvrajanti sankaṭe vrajantamekapātinam //

12.329.50

yadeva karma kevalaṃ purākṛtaṃ śubhāśubham /
tadeva putra yautakaṃ bhavatyamutra gacchataḥ //

12.329.51

hiraṇyaratnasañcayāḥ śubhāśubhena sañcitāḥ /
na tasya dehasankṣaye bhavanti kāryasādhakāḥ //

12.329.52

na putra śāntirasti te kṛtākṛtasya karmaṇaḥ /
na sākṣiko'tmanā samo nṛṇāmihāsti kaścana //

12.329.53

manuṣyadehaśūnyakaṃ bhavatyamutra gacchataḥ /
praviśya buddhicakṣuṣā pradṛśyate hi sarvaśaḥ //

12.329.54

ihāgnisūryavāyavaḥ śarīramāśritāstrayaḥ /
ta eva tasya sākṣiṇo bhavanti dharmadarśinaḥ //

12.329.55

ahaniṃśeṣu sarvataḥ spṛśatsu sarvacāriṣu /
prakāśagūḍhavṛttiṣu svadharmameva pālaya //

12.329.56

anekapāripānthake virūparaudramakṣike /
svameva karma rakṣyatāṃ svakarma tatra gacchati //

12.329.57

na tatra saṃvibhajyate svakarmabhiḥ parasparam /
tathā kṛtaṃ svakarmajaṃ tadeva bhujyate phalam //

12.329.58

yathā'psarogaṇāḥ phalaṃ sukhaṃ maharṣibhiḥ saha /
tathā'pnuvanti karmajaṃ vimānakāmagāminaḥ //

12.329.59

yatheha yatkṛtaṃ śubhaṃ vipāpmabhiḥ kṛtātmabhiḥ /
tadāpnuvanti mānavāstathā viśuddhayonayaḥ //

12.329.60

prajāpateḥ salokatāṃ bṛhaspateḥ śatakratoḥ /
vrajanti te parāṃ gatiṃ gṛhasthadharmasetubhiḥ //

12.329.61

sahasraśo'pyanekaśaḥ pravaktumutsahāmahe /
abuddhimohanaṃ punaḥ prabhustu tena pāvakaḥ //

12.329.62

gatā triraṣṭavarṣatā dhruvo'si pañcaviṃśakaḥ /
kuraṣva dharmasañcayaṃ vayo hi te'tivartate //

12.329.63

purā karoti so'ntakaḥ pramādagomukhāṃ camūm /
yathāgṛhītamutthitastvarasva dharmapālane //

12.329.64

yathā tvameva pṛṣṭhatastvamagrato gamiṣyasi /
tathā gatiṃ gamiṣyataḥ kimātmanā pareṇa vā //

12.329.65

yadekapātināṃ satāṃ bhavatyamutra gacchatām /
bhayeṣu sāmparāyikaṃ nidhatsva kevalaṃ nidhim //

12.329.66

satūlamūlabāndhavaṃ prabhurharatyasaṅgavān /
na santi yasya vārakāḥ kuraṣva dharmasannidhim //

12.329.67

idaṃ nidarśanaṃ mayā taveha putra sammatam /
svadarśanānupānataḥ pravarṇitaṃ kuruṣva tat //

12.329.68

dadāti yaḥ svakarmaṇā dhanāni yasyakasyacit /
abuddhimohajairguṇaiḥ sa eka eva yujyate //

12.329.69

śubhaṃ samastamaśnute prakurvataḥ śubhāḥ kriyāḥ /
tadetadarthadarśanaṃ kṛtajñamarthasaṃhitam //

12.329.70

nibandhanī rajjureṣā yā grāme vasato ratiḥ /
chittvaitāṃ sukṛto yānti naināṃ chidanti duṣkṛtaḥ //

12.329.71

kiṃ te dhanena kiṃ bandhubhiste kiṃ te putraiḥ putraka yo mariṣyasi /
ātmānamanviccha guhāṃ praviṣṭaṃ pitāmahāste kva gatāśca sarve //

12.329.72

śvaḥ kāryamadye kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam /
na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vā'sya na vā'kṛtam //

12.329.73

anugamya vināśānte nivartante ha bāndhavāḥ /
agnau prakṣipya puruṣaṃ jñātayaḥ suhṛdastathā //

12.329.74

nāstikānniranukrośānnarānpāpamate sthitān /
vāmataḥ kuru visrabdhaṃ paraṃ prepsuratandritaḥ //

12.329.75

evamabhyāhate loke kālenopanipīḍite /
sumahaddhairyamālambya dharmaṃ sarvātmanā kuru //

12.329.76

athemaṃ darśanopāyaṃ samyagyo vetti mānavaḥ /
samyak svadharmaṃ kṛtveha paratra sukhamaśnute //

12.329.77

na dehabhede maraṇaṃ vijānatāṃ na ca praṇāśaḥ svanupālite pathi /
dharmaṃ hi yo bardhayate sa paṇ़ḍito ya eva dharmāccyavate sa dahyate //

12.329.78

prayuktayoḥ karmapathi svakarmaṇoḥ phalaṃ prayoktā labhate yathāvidhi /
nihīnakarmā nirayaṃ prapadyate triviṣṭapaṃ gacchati dharmapāragaḥ //

12.329.79

sopānabhūtaṃ svargasya mānuṣyaṃ prāpya durlabham /
tathā'tmānaṃ samādadhyāddhaśyate na punaryathā //

12.329.80

yasya notkrāmati matiḥ svargamārgānusāriṇī /
tamāhuḥ puṇyakarmāṇamaśocyaṃ mitrabāndhavaiḥ //

12.329.81

yasya nopahatā buddhirniścaye hyavalambate /
svarge kṛtāvakāśasya nāsti tasya mahadbhayam //

12.329.82

tapovaneṣu ye jātāstatraiva nidhanaṃ gatāḥ /
teṣāmalpataro dharmaḥ kāmabhogānajānatām //

12.329.83

yastu bhogānparityajya śarīreṇa tapaścaret /
na tena kiñcinna prāptaṃ tanme bahumataṃ phalam //

12.329.84

mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca /
anāgatānyatītāni kasya te kasya vā vayam //

12.329.85

ahameko na me kaścinnāhamanyasya kasyacit /
na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ tanna paśyāmi yo mama //

12.329.86

na teṣāṃ bhavatā kāryaṃ na kāryaṃ tava tairapi /
svakṛtaistāni jātāni bhavāṃścaiva gamiṣyati //

12.329.87

iha loke hi dhaninā paro'pi svajanāyate /
svajanastu daridrāṇāṃ jīvatāmapi naśyati //

12.329.88

sañcinotyaśubhaṃ karma kalatrāpekṣayā naraḥ /
tataḥ kleśamavāpnoti paratreha tathaiva ca //

12.329.89

paśyati cchinnabhūtaṃ hi jīvalokaṃ svakarmaṇā /
tatkuruṣva tathā putra kṛtsnaṃ yatsamudāhṛtam //

12.329.90

tadetatsampradṛśyaiva karma bhūmiṃ prapaśyataḥ /
śubhānyācaritavyāni paralokamabhīpsatā //

12.329.91

māsartusañjñāparivartakena sūryāgninā rātridivendhanena /
svakarmaniṣṭhāphalasākṣikeṇa bhūtāni kālaḥ pacati prasahya //

12.329.92

dhanena kiṃ yanna dadāti nāśnute balena kiṃ yena ripuṃ na bādhate /
śrutena kiṃ yena na dharmamācare tkimātmanā yo na jitendriyo vaśī //
bhīṣma uvāca /

12.329.93

idaṃ dvaipāyanavaco hitamuktaṃ niśamya tu /
śuko gataḥ parityajya pitaraṃ mokṣadaiśikam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc