Mahabharata · Chapter 12.316

avyaktasya naraśreṣṭha kālasaṅkhyāṃ nibodha me /
pañcakalpasahasrāṇi dviguṇānyaharucyate //

rātriretāvatī cāsya pratibuddho narādhipa /
sṛjatyoṣadhimevāgre jīvanaṃ sarvadehinām //

tato brahmāṇamasṛjaddhairaṇyāṇḍasamudbhavam /
sā mūrtiḥ sarvabhūtānāmityevamanuśuśruma //

saṃvatsaramuṣitvāṇḍe niṣkramya ca mahāmuniḥ /
sandadhe'rdhaṃ mahīṃ kṛtsnāṃ divamardhaṃ prajāpatiḥ //

dyāvāpṛthivyorijyeṣa rājanvedeṣu paṭhyate /
tayoḥ śakalayormadhyamākāśamakarotprabhuḥ //

etasyāpi ca saṅkhyānaṃ vedavedāṅgapāragaiḥ /
daśakalpasahasrāṇi pādonānyaharucyate //

rātrimetāvatīṃ cāsva prāhuradhyātmacintakāḥ /
sṛjatyahankāramṛṣirbhūtaṃ divyātmakaṃ tathā //

caturaścāparānputrāndehātpūrvaṃ mahānṛṣiḥ /
te vai pitṛbhyaḥ pitaraḥ śrūyanteṃ rājasattama //

devāḥ pitṝṇāṃ ca sutā devairlokāḥ samāvṛtāḥ /
carācarā naraśreṣṭha ityevamanuśuśruma //

parameṣṭhī tvahankāro'sṛjadbhūtāni pañcadhā /
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam //

etasyāpi niśāmāhustṛtīyamatha kurvataḥ /
pañca kalpasahasrāṇi tāvadevāharucyate //

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ /
ete viśeṣā rājendra mahābhūteṣu pañcasu //

yairāviṣṭāni bhūtāni ahanyahani pārthiva /
anyonyaṃ spṛhayantyete anyonyasyāhite ratāḥ //

anyonyamativartante anyonyaspardhinastathā /
te vadhyamānā hyanyonyaṃ guṇairhāribhiravyayāḥ //

ihaiva parivartante tiryagyonipraveśinaḥ /
trīṇi kalpasahasrāṇi eteṣāmaharucyate //

rātriretāvatī caiva manasaśca narādhipa /
manaścarati rājendra caritaṃ sarvamindriyaiḥ //

na cendriyāṇi paśyanti mana evātra paśyati /
cakṣuḥ paśyati rūpāṇi manasā tu na cakṣuṣā //

manasi vyākule cakṣuḥ paśyannapi na paśyati /
athendriyāṇi sarvāṇi paśyantītyabhicakṣate //

manasyuparate rājannindriyoparamo bhavet //

na cendriyavyuparame manasyuparamo bhavet /
evaṃ manaḥ pradhānāni indriyāṇi prabhāvayet //

indriyāṇāṃ tu sarveṣāmīśvaraṃ mana ucyate /
etadviśanti bhūtāni sarvāṇīha mahāyaśaḥ //