Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.315

12.315.1

dharmādharmavimuktaṃ yadvimuktaṃ sarvasaṃśayāt /
janmamṛtyuvimuktaṃ ca vimuktaṃ puṇyapāpayoḥ //

12.315.2

yacchivaṃ nityamabhayaṃ nityamakṣaramavyayam /
śuci nityamanāyāsaṃ tadbhavānvaktumarhati //
bhīṣma uvāca /

12.315.3

atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam /
yājñavalkyasya saṃvādaṃ janakasya ca bhārata //

12.315.4

yājñavalkyamṛṣiśreṣṭhaṃ daivarātirmahāyaśāḥ /
papraccha janako rājā praśnaṃ praśnavidāṃvaraḥ //
janaka uvāca /

12.315.5

katīndriyāṇi viprarṣe kati prakṛtayaḥ smṛtāḥ /
kimavyaktaṃ paraṃ brahma tasmācca paratastu kim //

12.315.6

prabhavaṃ cāpyayaṃ caiva kālasaṅkhyāṃ tathaiva ca /
vaktumarhasi viprendra tvadanugrahakāṅkṣiṇaḥ //

12.315.7

ajñānātparipṛcchāmi tvaṃ hi jñānamayo nidhiḥ /
tadahaṃ śrotumicchāmi sarvametadasaṃśayam //
yājñavalkya uvāca /

12.315.8

śrūyatāmavanīpāla yadetadanupṛcchasi /
yogānāṃ paramaṃ jñānaṃ sāṅkhyānāṃ ca viśeṣataḥ //

12.315.9

ta tavāviditaṃ kiñcinmāṃ tu jijñāsate bhavān /
pṛṣṭena cāpi vaktavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

12.315.10

aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāścāpi ṣoḍaśa /
āsāṃ tu sapta vyaktāni prāhuradhyātmacintakāḥ //

12.315.11

avyaktaṃ ca mahāṃścaiva tathā'hankāra eva ca /
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam //

12.315.12

etāḥ prakṛtayastvaṣṭau vikārānapi me śṛṇu /
śrotraṃ tvakcaiva cakṣuśca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam //

12.315.13

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca /
vākca hastau ca pādau ca pāyurmeḍhraṃ tathaiva ca //

12.315.14

ete viśeṣā rājendrā mahābhūteṣu pañcasu /
buddhīndriyāṇyathaitāni saviśeṣāṇi maithila //

12.315.15

manaḥ ṣoḍaśakaṃ prāhuradhyātmagaticintakāḥ /
tvaṃ caivānye ca vidvāṃsastattvabuddhiviśāradāḥ //

12.315.16

avyaktācca mahānātmā samutpadyati pārthiva /
prathamaṃ sargamityetadāhuḥ prādhānikaṃ budhāḥ //

12.315.17

mahataścāpyahankāra utpadyati narādhipa /
dvitīyaṃ sargamityāhuretadbuddhyātmakaṃ smṛtam //

12.315.18

ahankārācca sambhūtaṃ mano bhūtaguṇātmakam /
tṛtīyaḥ sarga ityeṣa āhankārika ucyate //

12.315.19

manasastu samudbhūtā mahābhūtā narādhipa /
caturthaṃ sargamityetanmānasaṃ cintanātmakam //

12.315.20

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca /
pañcamaṃ sargamityāhurbhautikaṃ bhūtacintakāḥ //

12.315.21

śrotraṃ tvakcaiva cakṣuśca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam /
sargaṃ tu ṣaṣṭhamityāhurbahucintātmakaṃ smṛtam //

12.315.22

adhaḥ śrotrendriyagrāma utpadyadi narādhipa /
saptamaṃ sargamityāhuretadaindriyakaṃ smṛtam //

12.315.23

ūrdhvaṃ srotastathā tiryagutpadyati narādhipa /
aṣṭamaṃ sargamityāhuretadārjavakaṃ smṛtam //

12.315.24

tiryaksrotastvadhaḥsrota utpadyati narādhipa /
navamaṃ sargamityāhuretadārjavakaṃ budhāḥ //

12.315.25

ete vai nava sargā hi tattvāni ca narādhipa /
caturviśatiruktāni yathāśrutinidarśanam //

12.315.26

ata ūrdhvaṃ mahārāja guṇasyaitasya tattvataḥ /
mahātmabhiranuproktāṃ kālasaṅkhyāṃ nibodha me //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc