Mahabharata · Chapter 12.31

tūṣṇīmbhūtaṃ tu rājānaṃ śocamānaṃ yudhiṣṭhiram /
tapasvī dharmatattvajñaḥ kṛṣṇadvaipāyano'bravīt //
vyāsa uvāca /

prajānāṃ pālanaṃ dharmo rājñāṃ rājīvalocana /
dharmaḥ pramāṇaṃ lokasya nityaṃ dharmo'nuvartyatām //

anutiṣṭhasva tadrājanpitṛpaitāmahaṃ padam /
brāhmaṇeṣu tu yo dharmaḥ sa nityo vedaniścitaḥ //

tatpramāṇaṃ pramāṇānāṃ śāśvataṃ bharatarṣabha /
tasya dharmasya kṛtsnasya kṣatriyaḥ parirakṣitā //

tathā yaḥ pratihantyasya śāsanaṃ viṣaye naraḥ /
sa bāhubhyāṃ vinigrāhyo lokayātrāvighātakaḥ //

pramāṇamapramāṇaṃ yaḥ kuryānmohavaśaṃ gataḥ /
bhṛtyo vā yadi vā putrastapasvī vā'tha kaścana //

pāpānsarvairupāyaistānniyacchecchātayīta vā /
ato'nyathā vartamāno rājā prāpnoti kilviṣam //

dharmaṃ vinaśyamānaṃ hi yo na rakṣetsa dharmahā /
te tvayā dharmahantāro nihatāḥ sapadānugāḥ //

svadharme vartamānastvaṃ kinnu śocasi pāṇḍava /
rājā hi hanyāddadyācca prajā rakṣecca dharmataḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

na te'tiśaṅke vacanaṃ yadbravīṣi tapodhana /
aparokṣo hi te dharmaḥ sarvadharmavidāṃ vara //

mayā tvavadhyā bahavo ghātitā rājyakāraṇāt /
tāni karmāṇi me brahmandahanti ca pacanti ca //
vyāsa uvāca /

īśvaro vā bhavetkartā puruṣo vā'pi bhārata /
haṭho vā vartate loke karmajaṃ vā phalaṃ smṛtam //

īśvareṇa niyukto hi sādhvasādhu ca bhārata /
kurute puruṣaḥ karma phalamīśvaragāmi tat //

yathāhi puruṣaśchindyādvṛkṣaṃ paraśunā vane /
chettureva bhavetpāpaṃ paraśorna kathañcana //

athavā tadupādānātprāpnuyātkarmaṇaḥ phalam /
daṇḍaśastrakṛtaṃ pāpaṃ puruṣe tanna vidyate //

na caitadiṣṭaṃ kaunteya yadanyena kṛtaṃ phalam /
prāpnuyāditi tasmācca īśvare tanniveśaya //

athāpi puruṣaḥ kartā karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ /
na paro vidyate tasmādevamapyaśubhaṃ kutaḥ //

na hi kaścitkvacidrājandiṣṭaṃ pratinivartate /
daṇḍaśastrakṛtaṃ pāpaṃ puruṣe tanna vidyate //

yadi vā manyase rājanhatamekaṃ pratiṣṭhitam /
evamapyaśubhaṃ karma na bhūtaṃ na bhaviṣyati //

athābhipattirlokasya kartavyā puṇyapāpayoḥ /
abhipannamidaṃ loke rājñāmudyatadaṇḍanam //

tathāpi loke karmāṇi samāvartanti bhārata /
śubhāśubhaphalaṃ caite prāpnuvantīti me matiḥ //

evaṃ paśya śubhādeśaṃ karmaṇastatphalaṃ dhruvam /
tyaja tvaṃ rājaśārdūla maivaṃ śoke manaḥ kṛthā //

svadharme vartamānasya sāpavāde'pi bhārata /
evamātmaparityāgastava rājanna śobhanaḥ //

vihitāni hi kaunteya prāyaścittāni karmaṇām /
śarīravāṃstāni kuryādaśarīraḥ parābhavet //

tadrājañjīvamānastvaṃ prāyaścittaṃ kariṣyasi /
prāyaścittamakṛtvā tu pretya taptā'si bhārata //
yudhiṣṭhira uvāca /

hatāḥ putrāśca pautrāśca bhrātaraḥ pitarastathā /
śvaśurā guravaścaiva mātulāśca pitāmahāḥ //

kṣatriyāśca mahātmānaḥ sambandhisuhṛdastathā /
vayasyā bhāgineyāśca jñātayaśca pitāmaha //

bahavaśca manuṣyendrā nānādeśasamāgatāḥ /
ghātitā rājyalubdhena mayaikena pitāmaha //

tāṃstādṛśānahaṃ hatvā dharmanityānmahīkṣitaḥ /
asakṛtsomapānvīrānkriṃ prāpsyāmi tapodhana //

dahyāmyaniśamadyāpi cintayānaḥ puna punaḥ /
hīnāṃ pārthivasiṃhaistaiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīmimām //

dṛṣṭvā jñātivadhaṃ ghoraṃ hatāṃśca śataśaḥ parān /
koṭiśaśca narānanyānparitapye pitāmaha //

kā nu tāsāṃ varastrīṇāmavasthā'dya bhaviṣyati /
vihīnānāṃ tu tanayaiḥ patibhirbhrātṛbhistathā //

asmānantakarānghorānpāṇḍavānvṛṣṇisaṃhatān /
ākrośantyaḥ kṛśā dīnāḥ prapatiṣyanti bhūtale //

apaśyantyaḥ pitṝnbhrātṝnpatīnputrāṃśca yoṣitaḥ /
tyaktvā prāṇānstriyaḥ sarvāgamiṣyanti yamakṣayam //

vatsalatvāddvijaśreṣṭha tatra ye nāsti saṃsayaḥ /
vyaktaṃ saukṣmyācca dharmasya prāpsyāmaḥ strīvadhaṃ vayam //

te vayaṃ suhṛdo hatvā kṛtvā pāpamanantakam /
nakare nipatiṣyāmo hyadhaḥ śirasa eva ha //

śarīrāṇi vimokṣyāmastapasogreṇa sattama /
āśramāṇāṃ viśeṣaṃ tvamathācakṣva pitāmaha //