Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.306

12.306.1

sāṅkhye yoge ca me tāta viśeṣaṃ vaktumarhasi /
tava dharmajña sarvaṃ hi viditaṃ kurusattama //
bhīṣma uvāca /

12.306.2

sāṅkhyāḥ sāṅkhyaṃ praśaṃsanti yogā yogaṃ dvijātayaḥ /
vadanti kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ svapakṣodbhāvanāya vai //

12.306.3

anīśvaraḥ kathaṃ mucyedityevaṃ śatrusūdana /
vadanti kāraṇaśraiṣṭhyaṃ yogāḥ samyaṅbhanīṣiṇaḥ //

12.306.4

vadanti kāraṇaṃ cedaṃ sāṅkhyāḥ samyagdvijātayaḥ /
vijñāyeha gatīḥ sarvā virakto viṣayeṣu yaḥ //

12.306.5

ūrdhvaṃ ca dehātsuvyaktaṃ vimucyediti nānyathā /
etadāhurmahāprājñāḥ sāṅkhyaṃ vai mokṣadarśanam //

12.306.6

svapakṣe kāraṇaṃ grāhyaṃ samarthaṃ vacanaṃ hitam /
śiṣṭānāṃ hi mataṃ grāhyaṃ tvadvidhaiḥ śiṣṭasammataiḥ //

12.306.7

pratyakṣahetavo yogāḥ sāṅkhyāḥ śāstraviniścayāḥ /
ubhe caite mate tattve mama tāta yudhiṣṭhira //

12.306.8

ubhe caite mate jñāne nṛpate śiṣṭasammate /
anuṣṭhite yathāśāstraṃ nayetāṃ paramāṃ gatim //

12.306.9

tulyaṃ śaucaṃ tayorekaṃ dayā bhūteṣu cānagha / vratānāṃ dhāraṇaṃ tulyaṃ darśanaṃ na samaṃ tayoḥ /
tayostu darśanaṃ samyaksūkṣmābhāve prasajyate //
yudhiṣṭhira uvāca /

12.306.10

yadi tulyaṃ vrataṃ śaucaṃ dayā cātra phalaṃ tathā /
na tulyaṃ darśanaṃ kasmāttanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

12.306.11

rāgaṃ mohaṃ tathā snehaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca kevalam /
yogācchittvā tato doṣānpañcaitānprāpnuvanti te //

12.306.12

yathā cānimiṣāḥ sthūlā jālaṃ chittvā punarjalam /
prāpnuvanti tathā yogāstatpadaṃ vītakalmaṣāḥ //

12.306.13

tathaiva vāgurāṃ chittvā balavanto yathā mṛgāḥ /
prāpnuyurvimalaṃ mārgaṃ vimuktāḥ sarvabandhanaiḥ //

12.306.14

lobhajāni tathā rājanbandhanāni balānvitāḥ /
chittvā yogātparaṃ mārgaṃ gacchanti vimalaṃ śivam //

12.306.15

abalāśca mṛgā rājanvāgurāsu yathā pare /
vinaśyanti na sandehastadvadyogabalādṛte //

12.306.16

balahīnāśca kaunteya yathā jālaṃ gatā jhaṣāḥ /
antaṃ gacchanti rājendra yogāstadvatsudurbalāḥ //

12.306.17

yathā ca śakunāḥ sūkṣmaṃ prāpya jālamarindama /
tatra saktā vipadyante mucyante ca balānvitāḥ //

12.306.18

karmajairbandhanairbaddhāstadvadyogāḥ parantapa /
abalā vai vinaśyanti mucyante ca balānvitāḥ //

12.306.19

alpakaśca yathā rājanvahniḥ śāmyati durbalaḥ /
ākrānta indhanaiḥ sthūlaistadvadyogo balaḥ prabho //

12.306.20

sa eva ca yadā rājanvahnirjātabalaḥ punaḥ /
samīraṇayutaḥ kṣipraṃ dahetkṛtsnāṃ mahīmapi //

12.306.21

tadvajjātabalo yogī dīptatejā mahābalaḥ /
antakāla ivādityaḥ kṛtsnaṃ saṃśoṣayejjagat //

12.306.22

durbalaśca yathā rājansrotasā hiyate naraḥ /
balahīnastathā yogo viṣayairhriyate'vaśaḥ //

12.306.23

tadeva ca mahāsroto viṣṭambhayati vāraṇaḥ /
tadvadyogabalaṃ labdhvā vyūhate viṣayānbahūn //

12.306.24

viśanti cāvaśāḥ pārtha yogādyogabalānvitāḥ /
prajāpatīnṛṣīndevānmahābhūtāni ceśvarāḥ //

12.306.25

na yamo nāntakaḥ kruddho na nṛtyurbhīmavikramaḥ /
īśate nṛpate sarve yogasyāmitatejasaḥ //

12.306.26

ātmanāṃ ca sahasrāṇi bahūni bharatarṣabha /
yogaḥ kuryādbalaṃ prāpya taiśca sarvairmahīṃ caret //

12.306.27

prāpnuyādviṣayānkaścitpunaścograṃ tapaścaret /
sankṣipecca punastāta sūryastetoguṇāniva //

12.306.28

balasthasya hi yogasya bandhaneśasya pārthiva /
vimokṣe prabhaviṣṇutvamupapannamasaṃśayam //

12.306.29

balāni yogaprāptāni mayaitāni viśāmpate /
nidarśanārthaṃ sūkṣmāṇi vakṣyāmi ca punastava //

12.306.30

ātmanaśca samādhāne dhāraṇāṃ prati vā vibho /
nidarśanāni sūkṣmāṇi śṛṇu me bharatarṣabha //

12.306.31

apramatto yathā dhanvī lakṣyaṃ hanti samāhitaḥ /
yuktaḥ samyaktathā yogī mokṣaṃ prāpnotyasaśayam //

12.306.32

snehapūrṇe yathā pātre mana ādhāya niścalam /
puruṣo yukta ārohetsopānaṃ yuktamānasaḥ //

12.306.33

yuktastathā'yamātmānaṃ yogaḥ ṣārthiva niścalam /
karotyamalamātmānaṃ bhāskaropamadarśanam //

12.306.34

yathā ca nāvaṃ kaunteya karṇadhāraḥ samāhitaḥ /
mahārṇavagatāṃ śīghraṃ nayetpārthiva pattanam //

12.306.35

tadvadātmasamādhānaṃ yuktvā yogena tatvavit /
durgamaṃ sthānamāpnoti hitvā dehamimaṃ nṛpa //

12.306.36

sārathiśca yathā yuktvā sadaśvānsusamāhitaḥ /
deśamiṣṭaṃ nayatyāśu dhanvinaṃ puruṣarṣabha //

12.306.37

tathaiva nṛpate yogī dhāraṇāsu samāhitaḥ /
prāpnotyāśu paraṃ sthānaṃ lakṣaṃ mukta ivāśugaḥ //

12.306.38

āveśyātmani cātmānaṃ yogī tiṣṭhati yocalaḥ /
pāpaṃ hanti punītānāṃ padamāpnoti so'jaram //

12.306.39

nābhyāṃ kaṇṭhe ca śīrṣe ca hṛdi vakṣasi pārśvayoḥ /
darśane śravaṇe cāpi ghrāṇe cāmitavikrama //

12.306.40

sthāneṣveteṣu yo yogī mahāvratasamāhitaḥ /
ātmanā sūkṣmamātmānaṃ yuṅkte samyagviśāmpate //

12.306.41

sa śīghramacalaprakhyaṃ karma dagdhyā śubhāśubham /
uttamaṃ yogamāsthāya yadīcchati vimucyate //
yudhiṣṭhira uvāca /

12.306.42

āhārānkīdṛśānkṛtvā kāni jitvā ca bhārata /
yogī balamavāpnoti tadbhavānvaktumarhati //
bhīṣma uvāca /

12.306.43

kaṇānāṃ bhakṣaṇe yuktaḥ piṇyākasya ca bhārata /
snehānāṃ varjane yukto yogī balamavāpnuyāt //

12.306.44

bhuñjāno yāvakaṃ rūkṣaṃ dīrghakālamarindam /
ekāhāro viśuddhātmā yogī balamavāpnuyāt //

12.306.45

pakṣānmāsānṛtūṃścaitānsaṃvatsarānahastathā /
apaḥ pītvā payomiśrā yogī balamavāpnuyāt //

12.306.46

akhaṇḍamapi vā māṃsaṃ satataṃ manujeśvara /
upoṣya samyakśuddhātmā yogī balamavāpnuyāt //

12.306.47

kāmaṃ jitvā tathā krodhaṃ śītoṣṇe varṣameva ca /
bhayaṃ śokaṃ tathā śvāsaṃ pauruṣānviṣayāṃstathā //

12.306.48

aratiṃ durjayāṃ caiva ghorāṃ tṛṣṇāṃ ca pārthiva /
sparśaṃ nidrāṃ tathā tandrīṃ durjayāṃ nṛpasattama //

12.306.49

dīpayanti mahātmānaḥ sūkṣmamātmānamātmanā /
vītarāgā mahāprajñā dhyānādhyayanasampadā //

12.306.50

durgastvepa mataḥ panthā brāhmaṇānāṃ vipaścitām /
na kaścidvrajati hyasminkṣemeṇa bharatarṣabha //

12.306.51

yathā kaścidvanaṃ ghoraṃ bahusarpasarīsṛpam /
śvabhravattoyahīnaṃ ca durgamaṃ bahukaṇṭakam //

12.306.52

abhakṣamaṭavīprāyaṃ dāvadagdhamahīruham /
panthānaṃ taskarākīrṇaṃ kṣemeṇābhipatedyuvā //

12.306.53

yogamārgaṃ tathā'sādya yaḥ kaścidvrajate dvijaḥ /
kṣemeṇoparamenmārgādbahudoṣo hi sa smṛtaḥ //

12.306.54

sustheyaṃ kṣuradhārāsu niśitāsu mahīpate /
dhāraṇāsu tu yogasya duḥstheyamakṛtātmabhiḥ //

12.306.55

vipannā dhāraṇāstāta nayanti na śubhāṃ gatim /
netṛhīnā yathā nāvaḥ puruṣānarṇave nṛpa //

12.306.56

yastu tiṣṭhati kaunteya dhāraṇāsu yathāvidhi /
maraṇaṃ janma duḥkhaṃ ca sukhaṃ ca sa vimuñcati //

12.306.57

nānāśāstreṣu niṣpannaṃ yogeṣvidamudāhṛtam /
paraṃ yogasya yatkṛtyaṃ niścitaṃ taddvijātiṣu //

12.306.58

paraṃ hi tadbrahmamayaṃ mahātma nbrahmāṇamīśaṃ varadaṃ ca viṣṇum /
bhavaṃ ca dharmaṃ ca ṣa़ḍānanaṃ ca ṣaṭ्brahmaputrāṃśca mahān्bhāvān //

12.306.59

tamaśca kaṣṭaṃ sumahadrajaśca satvaṃ viśuddhaṃ prakṛtiṃ parāṃ ca /
siddhiṃ ca devīṃ varuṇasya patnīṃ tejaśca kṛtsnaṃ sumahacca dhairyam //

12.306.60

tārādhipaṃ khe vimalaṃ satāraṃ viśvāṃśca devānuragānpitṛṃśca /
śailāṃśca kṛtsnānudadhīṃśca ghorā nnadīśca sarvāḥ savanānghanāṃśca //

12.306.61

nāgānnagānyakṣagaṇāndiśaśca gandharvasanghānpuruṣānstriyaśca /
parātparaṃ prāpya mahānmahātmā viśeta yogī nacirādvimuktaḥ //

12.306.62

kathā ca yeyaṃ nṛpate prasaktā deve mahāvīryatamau śubheyam /
yogī sa sarvānabhibhūya martyā nnārāyaṇātmā kurute mahātmā //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc