Mahabharata · Chapter 12.304

punareva tu papraccha janako mithilādhipaḥ /
parāśaraṃ mahātmānaṃ dharme paramaniścayam //
janaka uvāca /

kiṃ śreyaḥ kā gatirbrahmankiṃ kṛtaṃ na vinaśyati /
kva gato na nivarteta tanme brūhi mahāmate //
parāśara uvāca /

asaṅgaḥ śreyaso mūlaṃ jñānaṃ jñānagatiḥ parā /
cīrṇaṃ tapo na praṇaśyedvāpaḥ kṣetre na naśyati //

chittvā'dharmamayaṃ pāśaṃ yadā dharme'bhirajyate /
dattvā'bhayakṛtaṃ dānaṃ tadā siddhimavāpnute //

yo dadāti sahasrāṇi gavāmaśvaśatāni ca /
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sadā tamabhivartate //

vasanviṣayamadhye'pi na vasatyeva buddhimān /
saṃvasatyeva durbuddhirasatsu viṣayeṣvapi //

nādharmaḥ śliṣyate prājñaṃ payaḥ puṣkaraparṇavat /
aprājñamadhikaṃ pāpaṃ śliṣyate jatukāṣṭhavat //

nādharmaḥ kāraṇāpekṣī kartāramabhimuñcati /
kartā khalu yathākālaṃ tataḥ samabhipadyate //

na bhidyante kṛtātmāna ātmapratyayadarśinaḥ / buddhikarmendriyāṇāṃ hi pramatto yo na budhyate /
śubhāśubhe prasaktātmā prāpnoti sumahadbhayam //

vītarāgo jitakrodhaḥ samyagbhavati yaḥ sadā /
viṣaye vartamāno'pi na sa pāpena yujyate //

maryādāyāṃ vartamāno'pi nāvasīdati /
puṣṭasrota ivāsaktaḥ sphīto bhavati sañcayaḥ //

yathā bhānugataṃ tejo maṇiḥ śuddhaḥ samādhinā /
ādatte rājaśārdūla tathā yogaḥ pravartate //

yathā tilānāmiha puṇyasaṃśrayā tpṛthakpṛthagyāti guṇo'tisāmyatām /
tathā narāṇāṃ bhuvi bhāvitātmanāṃ yathāśrayaṃ satvaguṇaḥ pravartate //

jahāti dārānvividhāśca sampadaḥ padaṃ ca yānaṃ vividhāśca satkriyāḥ /
triviṣṭape jātamatiryadā nara stadā'sya buddhirviṣayeṣu bhidyate //

prasaktabuddhirviṣayeṣu yo naro na budhyate hyātmahitaṃ kathañcana /
sa sarvabhāvānugatena cetasā nṛpā'miṣeṇeva jhaṣo vikṛṣyate //

sanghātavanmartyalokaḥ parasparamapāśritaḥ /
kadalīgarbhaniḥsāro naurivāpsu nimajjati //

na dharmakālaḥ puruṣasya niścito na cāpi mṛtyuḥ puruṣaṃ pratīkṣate /
sadā hi dharmasya kriyaiva śobhanā tadā naro mṛtyumukhānnivartate //

yathā'ndhaḥ svagṛhe yukto hyabhyāsādeva gacchati /
tathā yuktena manasā prājño gacchati tāṃ gatim //

maraṇaṃ janmani proktaṃ janma vai maraṇāśritam /
avidvānmokṣadharmeṣu baddho bhramati cakravat //

buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca / vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ sankṣepāstu sukhāvahāḥ /
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgamāntmahitaṃ viduḥ //

yathā mṛṇālānugatamāśu muñcati kardamam /
tathā'tmā puruṣasyeha manasā parimucyate //

manaḥ praṇayate'tmānaṃ sa enamabhiyuñjati /
yukto yadā sa bhavati tadā taṃ paśyate param //

parārthe vartamānastu svaṃ kāryaṃ yo'bhimanyate /
indriyārtheṣu saktaḥ sa svakāryātparihīyate //

adhastiryaggatiṃ caiva svarge caiva parāṃ gatim /
prāpnoti sukṛtairātmā prājñasyehetarasya ca //

mṛnmaye bhājane pakve yathā vai naśyati dravaḥ /
tathā śarīraṃ tapasā taptaṃ viṣayamaśnute //

viṣayānaśnute yastu na sa bhokṣyatyasaṃśayam /
yastu bhogāṃstyajedātmā sa vai bhoktuṃ vyavasyati //

nīhāreṇa hi saṃvītaḥ śiśnodaraparāyaṇaḥ /
jātyandha iva panthānamāvṛtātmā na budhyate //

vaṇigyathā samudrādvai yathārthaṃ labhate dhanam /
tathā martyārṇavājjantoḥ karmavijñānato gatiḥ //

ahorātramaye loke jarārūpeṇa sañcaran /
mṛtyurgrasati bhūtāni pavanaṃ pannago yathā //

svayaṃ kṛtāni karmāṇi jāto jantuḥ prapadyate /
nākṛtaṃ labhate kaścitkiñcidatra priyāpriyam //

sayānaṃ yāntamāsīnaṃ pravṛttaṃ viṣayeṣu ca /
śubhāśubhāni karmāṇi prapadyante naraṃ sadā //

na hyanyattīramāsādya punastartuṃ vyavasyati /
durlabho dṛśyate hyasya vinipāto mahārṇave //

yathā bhāvāvasannā hi naurmahāmbhasi tantunā /
yathā manobhiyogādvai śarīraṃ pracikīrṣati //

yathā samudramabhitaḥ saṃśritāḥ sarito'parāḥ /
tathā'nyāprakṛtiryogādabhisaṃśriyate sadā //

snehapāśairbahuvidhairāsaktamanaso narāḥ /
prakṛtisthā viṣīdanti jale saikataveśmavat //

śarīragṛhasaṃsthasya śaucatīrthasya dehinaḥ /
buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca //

vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ sankṣepāstu sukhāvahāḥ /
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgamātmahitaṃ viduḥ //

sankalpajo mitravargo jñātayaḥ kāraṇātmakāḥ /
bhāryā putraśca dāsaśca svamarthamanuyuñjate //

na mātā na pitā kiñcitkasyacitpratipadyate /
dānapathyaudano jantu svakarmaphalamaśnute //

mātā putraḥ pitā bhrātā bhāryā mitrajanastathā /
aṣṭāpadapadasthāne lākṣāmudreva lakṣyate //

sarvāṇi karmāṇi purākṛtāni śubhāśubhānyātmano yānti jantoḥ /
upasthitaṃ karmaphalaṃ viditvā buddhiṃ tathā codayate'ntarātmā //

vyavasāyaṃ samāśritya sahāyānyo'dhigacchati /
na tasya kaścidārambhaḥ kadācidavasīdati //

advaidhamanasaṃ yuktaṃ śūraṃ dhīraṃ vipaścitam /
na śrīḥ santyajate nityamādityamiva raśmayaḥ //

āstikyavyavasāyābhyāmupāyānvitayā dhiyā /
ya ārabhatyanindyātmā na so'rthātparisīdati //

sarvaḥsvāni śubhāśubhāni niyataṃ karmāṇi jantuḥsvayaṃ garbhātsampratipadyate tadubhayaṃ yattena pūrvaṃ kṛtam /
mṛtyuścāparihāravānsamagatiḥ kālena vicchedinā dāroścūrṇamivāśmasāravihitaṃ karmāntikaṃ prāpayet

svarūpatāmātmakṛtaṃ ca vistaraṃ kulānvayaṃ dravyasamṛddhisañcayam /
naro hi sarvo bhalate yathākṛtaṃ śubhāśubhenātmakṛtena karmaṇā //
bhīṣma uvāca /

ityukto janako rājanyāthātathyaṃ manīṣiṇā /
śrutvā dharmavidāṃ śreṣṭhaḥ parāṃ mudamavāpa ha //