Mahabharata · Chapter 12.290
prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvatentare / vināśamagamadbrahmanhayamedhaḥ prajāpateḥ /
kathaṃ sa cābhavadbrahmanhayameva prajāpateḥ //
devyā manyukṛtaṃ matvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ / prasādāttasya dakṣeṇa sa yajñaḥ sandhitaḥ katham /
etadveditumiccheyaṃ tanme brūhi yathātatham //
vaiśampāyana uvāca /
purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamāharat /
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite //
gandharvāpsarasākīrṇe nānādrumalatāvṛte /
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam //
pṛthivyāmantarikṣe ca ye ca svarlokavāsinaḥ /
sarve prājjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim //
devadānavagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ /
hāhā hūhūśca gandharvau tumbururnāradastathā //
viśvāvasurviśvaseno gandharvāpsarasastathā /
ādityā vasavo radrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ //
indreṇa sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ /
ūṣmapāḥ somapāścaiva dhūmapā ājyapāstathā //
ṛṣayaḥ pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha /
ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāścaturvidhāḥ //
jarāyujāṇḍajāścaiva sahasā svedajodbhijaiḥ /
āhūtā mantritāḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ //
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ /
tāndṛṣṭvā manyunā'viṣṭo dadhīcirvākyamabravīt //
nāyaṃ yajño na vā dharmo yatra rudro na ijyate /
vadhabandhaṃ prapannā vai kinnu kālasya paryayaḥ //
kinnu mohānna paśyanti vināśaṃ paryupasthitam /
upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ na budhyanti yahādhvare //
ityuktvā sa mahāyogī paśyati dhyānacakṣuṣā /
sa paśyati mahādevaṃ devīṃ ca varadāṃ śubhām //
nāradaṃ ca mahātmānaṃ tasyā devyāḥ samīpataḥ /
santoṣaṃ paramaṃ lebhe iti niścitya yogavit //
ekamantrāstu te sarve yeneśo na nimantritaḥ /
tasmāddeśādapakramya dadhīcirvākyamabravīt //
apūjyapūjanāccaiva pūjyānāṃ cāpyapūjanāt /
nṛghātakasamaṃ pāpaṃ śaśvatprāpnoti mānavaḥ //
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana /
devatānāmṛṣīṇāṃ ca madhye satyaṃ bravīmyaham //
āgataṃ paśubhartāraṃ sraṣṭāraṃ jagataḥ patim /
adhvare hyagrabhoktāraṃ hyarveṣāṃ paśyata prabhum //
dakṣa uvāca /
santi no bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kapardinaḥ /
ekādaśasthānagatā nāhaṃ vedmi maheśvaram //
dadhīciruvāca /
sarveṣāmeva mantro'yaṃ yenāsau na nimantritaḥ / yathā'haṃ śankarādūrdhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam /
tathā dakṣasya vipulo yajño'yaṃ nabhaviṣyati //
dakṣa uvāca /
etanmakheśāya suvarṇapātre haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtam /
viṣṇornayāmyapratimasya bhāgaṃ prabhurvibhuścāhavanīya eṣaḥ //
devyuvāca /
kiṃ nāma dānaṃ niyamaṃ tapo vā kuryāmahaṃ yena patirmamādya /
labheta bhāgaṃ ca tathaiva sarvaṃ prabhurvibhuścāhavanīya eṣaḥ / labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo hyardhaṃ tathā bhāgamatho tṛtīyam //
evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānsvapatnīṃ prahṛṣṭarūpaḥ kṣubhitāmuvāca /
na vetsi māṃ devi kṛśodarāṅgi kiṃ nāma yuktaṃ vacanaṃ makheśe //
ahaṃ vijānāmi viśālanetre dhyānena hīnā na vidantyasantaḥ /
tavādya mohena ca sendradevā lokāstrayaḥ sarvata eva mūḍhāḥ //
māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantaraṃ sāmagāścopagānti /
māṃ brāhmaṇā brahmavido yajante mamādhvaryavaḥ kalpayante ca bhāgam //
devyuvāca /
suprākṛto'pi puruṣaḥ sarvaḥ strījanasaṃsadi /
stauti garvāyate cāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ //
śrībhagavānuvāca /
nātmānaṃ staumi deveśi paśya me tanumadhyame /
yaṃ srakṣyāmi varārohe yāgārthe varavarṇini //
ityuktvā bhagavānpatnīmumāṃ prāṇairapi priyām /
so'sṛjadbhagavānvakrādbhūtaṃ ghoraṃ praharṣaṇam //
tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeti maheśvaraḥ /
tato vakrādvimuktena siṃhenaikena līlayā //
devyā manyuvyapohārthaṃ hato dakṣasya vai kratuḥ /
manyunā ca mahābhīmā mahākālī maheśvarī //
ātmanaḥ karmasākṣitve tena sārdhaṃ sahānugā /
devasyānumataṃ matvā praṇamya śirasā tataḥ //
ātmanaḥ sadṛśaḥ śauryādbalarūpasamanvitaḥ /
sa eva bhagavānkrodhaḥ pratirūpasamanvitaḥ //
anantabalavīryaśca anantabalapauruṣaḥ /
vīrabhadra iti khyāto devyā manyupramārjakaḥ //
so'sṛjadromakūṣebhyo raumyānnāma gaṇeśvarān /
rudratulyā gaṇā raudrā rudravīryaparākramāḥ //
te nipetustatastūrṇaṃ dakṣayajñavihiṃsayā /
bhīmarūpā mahākāyāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ //
tataḥ kilakilāśabdairākāśaṃ pūrayanti ca /
tena śabdena mahatā trastāstatra divaukasaḥ //
parvatāśca vyaśīryanta cakampe ca vasundharā /
mārutāścaiva ghūrṇante cukṣubhe varuṇālayaḥ //
agnayo naiva dīpyante naiva dīpyati bhāskaraḥ /
grahā caiva prakāśante nakṣatrāṇi na candramāḥ //
ṛṣayo na prakāśante na devā na ca mānuṣāḥ /
evaṃ tu timirībhūte nirdahantyapamānitāḥ //
praharantyapare ghorā yūpānutpāṭayanti ca /
pramardanti tathā cānye vimardanti tathā'pare //
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ /
cūrṇyante yajñapātrāṇi divyānyābharaṇāni ca //
viśīryaramāṇā dṛśyante tārā iva nabhastale /
divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ //
kṣīranadyo'tha dṛśyante dhṛtapāyasakardamāḥ /
dadhimaṇḍedakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ //
ṣaḍrasā nivahantyetā guḍakulyā manoramāḥ /
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca //
pānakāni ca divyāni lehyacoṣyāṇi yāni ca /
bhṛñjate vividhairvakrairvilumpantyākṣipanti ca //
rudrakopānmahākāyāḥ kālāgnisadṛśopamāḥ /
kṣobhayansurasainyāni bhīkṣayantaḥ samantataḥ //
krīḍanti vividhākārāścikṣiṣuḥ surayoṣitaḥ /
rudrakrodhātprayatnena sarvadevaiḥ surakṣitam //
taṃ yajñamadahacchīghnaṃ rudrakarmā samantataḥ /
cakāra bhairavaṃ nādaṃ sarvabhūtabhayankaram //
chittvā śiro vai yajñasya nanāda ca mumoda ca /
tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ //
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve kathyatāṃ ko bhavāniti /
vīrabhadra uvāca /
nāhaṃ rudro na vā devī naiva bhoktumihāgataḥ //
devyā manyukṛtaṃ matvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ /
draṣṭuṃ vā naiva viprendrānnaiva kautūhalena vā //
tava yajñavighātārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha /
vīrabhadra iti khyāto rudrakopādviniḥsṛtaḥ //
bhadrakālīti vikhyātā devyāḥ kopādviniḥ sṛtā /
preṣitau devadevena yajñāntikamihāgatau //
śaraṇaṃ gaccha viprendra devadevamumāpatim /
varaṃ krodho'pi devasya varadānaṃ na cānyataḥ //
vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmabhṛtāṃ varaḥ /
toṣayāmāsa stotreṇa praṇipatyaṃ maheśvaram //
prapadye devamīśānaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam /
mahādevaṃ mahātmānaṃ viśvasya jagataḥ patim //
dakṣaprajāpateryajñeḥ dravyaistaiḥ susamāhitaiḥ /
āhūtā devatāḥ sarvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ //
devo nāhūyate tatra viśvakarmā maheśvaraḥ /
tatra kruddhā mahādevī gaṇāṃstatra vyasarjayat //
pradīpte yajñavāṭe tu vidguteṣu dvijātiṣu /
tārāgaṇamanuprāpte raudre dīpte mahātmani //
śūlanirbhinnahṛdayaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ /
nikhātotpāṭitairyūrapaviddhairitastataḥ //
utpatadbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛddhibhiḥ /
pakṣavātavinirdhūtaiḥ śivāśatanināditaiḥ //
yakṣagandharvasaṅghaiśca piśācoragarākṣamaiḥ /
prāṇāpānau sannirudhya vakrasthānena yatnataḥ //
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭiramitrajit /
sahasā devadeveśo hyagnikuṇḍātsamutthitaḥ //
vibhratsūryasahasrasya tejaḥ saṃvartakopamaḥ /
smitaṃ kṛtvā'vravīdvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te //
śrāvite ca makhādhyāye devānāṃ guruṇā tataḥ /
tamuvācājjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ //
bhītaśaṅkitavitrastaḥ savāṣpavadanekṣaṇaḥ /
yadi prasanno bhagavānyadi cāhaṃ bhavatpriyaḥ //
yadi vā'habhanugrāhyo yadi vā varado mama /
yaddagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamaśittaṃ yacca nāśitam //
cūrṇīkṛtāpaviddhaṃ ca yajñasambhāramīdṛśam / dīrghakālena mahatā prayatnena susañcitam /
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametamahaṃ vṛṇe //
tathā'stvityāha bhagavānbhaganetraharo haraḥ /
dharmādhyakṣo virūpākṣastryakṣo devaḥ prajāpatiḥ //
jānubhyāmavanīṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavādvaram /
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavānvṛṣabhadhvajam //
yudhiṣṭhira uvāca /
yairnāmagheyaiḥ stutavāndakṣo devaṃ prajāpatiḥ /
vaktumarhasi me tāta śrotuṃ śraddhā mamānagha //
bhīṣma uvāca /
śrūyatāṃ devadevasya nāmānyadbhūtakarmaṇaḥ /
gūḍhavratasya guhyāni prakāśāni ca bhārata //
namaste devadeveśa devāribalasūdana /
devendrabalaviṣṭambha devadānavapūjita //
sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya /
sarvataḥ pāṇipādānta sarvatokṣiśiromukhaṃ //
sarvataḥ śrutimaṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhasi /
śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya //
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇikarṇa namostu te /
śatodara śatāvarta śatajihna namostu te //
gāyanti tvā gāyatriṇo'rcantyarkamarkiṇaḥ /
brahmāṇaṃ tvā śatakratumūrdhvaṃ khamiva menire //
mūrtau hi te mahāmūrte samudrāmbarasannibha /
sarvā vai devatā hyasmingāvo goṣṭha ivāsate //
bhavaccharīre paśyāmi somamagniṃ jaleśvaram /
ādityamatha vai viṣṇuṃ brahmāṇaṃ ca bṛhaspatim //
bhagavānkāraṇaṃ kāryaṃ kriyā karaṇameva ca /
asataśca sataścaiva tathaiva prabhavāpyayau //
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca /
paśūnāṃ pataye nityaṃ namostvandhakaghātine //
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavarapāṇine /
tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ //
namaścaṇḍāya kṛṇḍāya aṇḍāyāṇḍadharāya ca /
daṇḍine samakarṇāya daṇḍimuṇḍāya vai namaḥ //
namordhvadaṃṣṭrakeśāya śuklāyāvatatāya ca /
vilohitāya dhūmrāya nīlagnīvāya vai namaḥ //
namostvapratirūpāya virūpāya śivāya ca /
sūryāya sūryamālāya sūryadhvajapatākine //
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine /
śatrundamāya daṇḍāya parṇacīrapaṭāya ca //
namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca /
hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ //
namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya vai namaḥ /
sarvāya sarvabhakṣāya sarvabhūtāntarātmane //
namo hotre'tha mantrāya śukladhvajapatākine /
namo nābhāya nābhyāya namaḥ kaṭakaṭāya ca //
namostu kṛśanāsāya kṛśāṅgāya kṛśāya ca /
saṃhṛṣṭāya vihṛṣṭāya namaḥ kilakilāya ca //
namostu śayamānāya śayitāyotthitāya ca /
sthitāya dhāvamānāya muṇḍāya jaṭilāya ca //
namo nartanaśīlāya mukhavāditravādine /
nādyopahāralubdhāya gītavāditraśāline //
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya valapramathanāya ca /
kālanāthāya kalyāya kṣayāyopakṣayāya ca //
bhīmadundubhihāsāya bhīmavratadharāya ca /
ugrāya ca namo nityaṃ namostu daśabāhave //
namaḥ kapālahastāya citibhasmapriyāya ca /
vibhīṣaṇāya bhīṣmāya bhīmavratadharāya ca //
namo vikṛtavakrāya khaṅgajihvāya daṃṣṭriṇe /
pakvāmamāṃsalubdhāya tumbīvīṇāpriyāya ca //
namo vṛṣāya vṛṣyāya govṛṣāya vṛṣāya ca /
kaṭankaṭāya daṇḍāya namaḥ pacapacāya ca //
namaḥ sarvavariṣṭhāya varāya varadāya ca /
varamālyagandhavastrāya varātivarade namaḥ //
namo raktaviraktāya bhāvanāyākṣamāline /
sambhinnāya vibhinnāya cchāyāyātapanāya ca //
aghoraghorarūpāya ghoraghoratarāya ca /
namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatamāya ca //
ekapādvahunetrāya ekaśīrṣṇe namostu te /
rudrāya kṣudralubdhāya saṃvibhāgapriyāya ca //
pañcālāya sitāṅgāya namaḥ śamaśamāya ca /
namaścaṇḍikaghaṇṭāya ghaṇṭāyāghaṇṭaghaṇṭine //
sahasrādhmātaghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca /
prāṇaghaṇṭāya gandhāya namaḥ kalakalāya ca //
hūṃhūṃhūnkārapārāya hūṃhūnkārapriyāya ca /
namaḥ śamaśame nityaṃ girivṛkṣālayāyā ca //
garbhamāṃsasṛgālāya tārakāya tarāya ca /
namo yajñāya yajine hutāya prahutāya ca //
yajñavāhāya dāntāya tapyāyātapanāya ca /
namastaṭāya taṭyāya taṭānāṃ pataye namaḥ //
annadāyānnapataye namastvannabhuje tathā /
namaḥ sahasraśīrṣāya sahasracaraṇāya ca //
sahasrodyataśūlāya sahasranayanāya ca /
namo bālārkavarṇāya bālarūpadharāya ca //
bālānucaragoptāya bālakrīḍanakāya ca /
namovṛddhāya lubdhāya kṣubdhāya kṣobhaṇāya ca //
taraṅgāṅkitakeśāya muñjakeśāya vai namaḥ /
namaḥ ṣaṭ्karmatuṣṭāya trikarmaniratāya ca //
varṇāśramāṇāṃ vidhivatpṛthakkarmanivartine /
namo ghuṣyāya ghoṣāya namaḥ kalakalāya ca //
śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktekṣaṇāya ca /
prāṇabhagnāya daṇḍāya sphoṭanāya kṛśāya ca //
dharmakāmārthamokṣāṇāṃ kathanīyakathāya ca /
sāṅkhyāya sāṅkhyamukhyāya sāṅkhyayogapravartine //
namo rathyavirathyāya catuṣpatharathāya ca /
kṛṣṇājinottarīyāya vyālayajñopavītine //
īśānavajrasanghātaharikeśa namostu te /
tryambakāmbikanāthāya vyaktāvyakta namostu te //
kāma kāmada kāmaghna tṛptātṛptavicāriṇe /
sarva sarvada sarvaghna sanndhyārāga namostu te //
mahābala mahābāho mahāsatva mahādyute / mahāmeghacalaprakhya mahākāla namostu te /
sthūlajīrṇāṅgajaṭile vatkalājinadhāriṇe //
dīptasūryāgnijaṭine vatkalājinavāsase /
rasahasrasūryapratima taponitya tamostu te //
unmādanuśatāvarta gaṅgātoyārdramūrdhaja /
candravarta yugāvarta meghāvarta namostu te //
tvamannamattā bhoktā ca annado'nnabhugeva ca /
annasraṣṭā ca paktā ca pakkabhukpavano'nalaḥ //
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajāśca tathodbhijāḥ /
tvameva devadeveśa bhūtagrāmaścaturvidhaḥ //
carācarasya sraṣṭā tvaṃ pratihartā tathaiva ca /
tvāmāhurbrahmaviduṣo brahma brahmavidāṃvara //
manasaḥ paramā yoniḥ khaṃ vāyurjyotiṣāṃ nidhiḥ /
ṛksāmāni tathoṅkāramāhustvāṃ brahmavādinaḥ //
hāyihāyi huvāhāyi hāvuhāyi tathā'sakṛt /
gāyanti tvāṃ suraśreṣṭha sāmagā brahmavādinaḥ //
yajurmayo ṛṅbhayaśca tvamāhutimayastathā /
paṭhyase stutibhiścaiva vedopaniṣadāṃ gaṇaiḥ //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāvarāśca ye /
tvameva meghasaṅghāśca vidyutstanitagarjitaḥ //
saṃvatsarastvāmutavo māso māsārdhameva ca /
yugaṃ nimeṣāḥ kāṣṭhāstvaṃ nakṣatrāṇi grahāḥ kalāḥ //
vṛkṣāṇāṃ kakudosi tvaṃ girīṇāṃ śikharāṇi ca /
vyāghro mṛgāṇāṃ patatāṃ tārkṣyo'nantaśca bhoginām //
kṣīrādo hyudadhīnāṃ ca yantrāṇāṃ dhanureva ca /
vajraḥ praharaṇānāṃ ca vratānāṃ satyameva ca //
tvameva dveṣa icchā ca rāgo mohaḥ kṣamākṣame /
vyavasāyo dhṛtirlobhaḥ kāmakrodhau jayājayau //
tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpī khaṭvāṅgī jharjharī tathā /
chettā bhettā prahartā tvaṃ netā mantā pitā mataḥ //
daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo'rthaḥ kāma eva ca /
gaṅgā samudrāḥ saritaḥ palvalāni saṃrāsi ca //
latā vallyastṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ /
dravyakarmasamārambhaḥ kālaḥ puṣpaphalapradaḥ //
ādiścāntaśca devānāṃ gāyatryoṅkāra eva ca / harito rohito nīlaḥ kṛṣṇo raktastathā'ruṇaḥ /
kadruśca kapilaścaiva kapoto mecakastathā //
avarṇaśca suvarṇaśca varṇakāro ghanopamaḥ /
suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca //
tvamindraśca yamaścaiva varuṇo dhanado'nalaḥ /
upaplavaścitrabhānuḥ svarbhānurbhānureva ca //
hotraṃ hotā ca homyaṃ ca hutaṃ caiva tathā prabhuḥ /
trisauparṇaṃ tathā brahma yajuṣāṃ śatarudriyam //
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam /
giriko hiṇḍuko vṛkṣo jīvaḥ pudgala eva ca //
prāṇaḥ sattvaṃ rajaścaiva tamaścāpramadastathā /
prāṇopānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca //
unmeṣaśca nimeṣaśca kṣutaṃ jṛmbhitameva ca /
lohitāntargatā dṛṣṭirmahāvakro mahodaraḥ //
sūcīromā hariśmaśrurūrdhvakeśaścalācalaḥ /
gītavāditratattvajño gītavādanakapriyaḥ //
matsyo jalacaro jālyo'kalaḥ kelikalaḥ kaliḥ /
akālaścātikālaśca duṣkālaḥ kāla eva ca //
mṛtyuḥ kṣuraśca kṛtyaśca pakṣo'pakṣakṣayankaraḥ /
meghakālo mahādaṃṣṭraḥ saṃvartakabalāhakaḥ //
ghaṇṭo'ghaṇṭo ghaṭī ghaṇṭī carucelī milīmilī /
brahmakāyikamagnīnāṃ daṇḍī muṇḍastridaṇḍadhṛk //
caturyugaścaturvedaścāturhotrapravartakaḥ /
cāturāśramyavetā ca cāturvarṇyakaraśca yaḥ //
sadā cākṣapriyo dhūrto gaṇādhyakṣo gaṇādhipaḥ /
raktamālyāmbaragharo giriśo girikapriyaḥ //
śilpikaḥ śilpināṃśreṣṭhaḥ sarvaśilpapravartakaḥ /
bhaganetrāṅkuśaścaṇḍaḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ //
svāhāsvadhāvaṣaṭ्kāro namaskāro namo namaḥ /
gūḍhavrato guhyatapāstārakastārakāmayaḥ //
dhātā vidhātā sandhātā vidhātā dhāraṇo dharaḥ /
brahmā tapaśca satyaṃ ca brahmacaryamathārjavam //
bhūtātmā bhūtakṛdbhūto bhūtabhavyavodbhavaḥ /
bhūrbhuvaḥ svaritaścaiva dhruvo dānto maheśvaraḥ //
dīkṣito'dīkṣitaḥ kṣānto durdānto'dāntanāśanaḥ /
candrāvartayugāvartaḥ saṃvartaḥ sampravartakaḥ //
kāmo vinduraṇuḥ sthūlaḥ karṇikārasrajapriyaḥ /
nandīmukho bhīmamukhaḥ sumukho durmukho'mukhaḥ //
caturmukho bahumukho raṇeṣvagnimukhastathā /
hiraṇyagarbhaḥ śakunirmahoragapatirvirāṭ //
adharmahā mahāpārśvaścaṇḍadhāro gaṇādhipaḥ /
gonardo gopratāraśca govṛṣeśvaravāhanaḥ //
trailokyagoptā govindo gomārgo'mārga eva ca /
śreṣṭhaḥ sthiraśca sthāṇuśca niṣkampaḥ kampa eva ca //
durvāraṇo durviṣaho duḥsaho duratikramaḥ /
durdharpo duṣprakampaśca durviṣo durjayo jayaḥ //
śaśaḥ śaśāṅkaḥ śamanaḥ śītoṣṇakṣujjarādhikṛt /
ādhayo vyādhayaścaiva vyādhihā vyādhireva ca //
mama yajñamṛgavyādho vyādhīnāmāgamo gamaḥ /
śikhaṇḍī puṇḍarīkākṣaḥ puṇḍarīkavanālayaḥ //
daṇḍadhārastryambakaśca ugradaṇḍo'ṇḍanāśanaḥ /
viṣāgnipāḥ suraśreṣṭhaḥ somapāstvaṃ marutpatiḥ //
amṛtapāstvaṃ jagannātha devadeva gaṇeśvaraḥ / viṣāgnipā mṛtyupāśca kṣīrapāḥ somapāstathā /
madhuścyutānāmagrapāstvaṃ tvameva tuṣitādyapāḥ //
hiraṇyaretāḥ puruṣastvameva tvaṃ strī pumāṃstvaṃ ca napuṃsakaṃ ca /
bālo yuvā sthaviro jīrṇadaṃṣṭrastvaṃ nāgendra śakrastvaṃ viśvakṛdviśvakartā //
viśvakṛdviśvakṛtāṃ vareṇyastvaṃ viśvabāho viśvarūpastejasvī viśvatomukhaḥ /
candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṃ ca pitāmahaḥ /
mahodadhiḥ sarasvatī vāgbalamanalo nilaḥ ahorātraṃ nimeṣonmeṣakarmā //
na brahmā na ca govindaḥ paurāṇā ṛṣayo na te /
māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva //
yā mūrtayaḥ susūkṣmāste na mahyaṃ yānti darśanam /
trāhi māṃ satataṃ rakṣa pitā putramivaurasam //
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo'haṃ tavānagha namostu te /
bhaktānukampī bhagavānbhaktaścāhaṃ sadā tvayi //
yaḥ sahasrāṇyanekāpi puṃsāmāvṛtya durdṛśaḥ /
tiṣṭhatyekaḥ samudrānte sa me goptā'stu nityaśaḥ //
yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ satvasthāḥ saṃyatendriyāḥ /
jyotiḥ paśyanti yuñjānāstasmai yogātmane namaḥ //
jaṭile daṇḍine nityaṃ lambodaraśarīriṇe /
kamaṇḍaluniṣaṅgāya tasmai brahmātmane namaḥ //
yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅgasandhiṣu /
kukṣau samudrāścatvārastasmai toyātmane namaḥ //
sambhakṣya sarvabhūtāni yugānte paryupasthite /
yaḥ śete jalamadhyasthastaṃ prapadye'mbuśāyinam //
praviśya vadanaṃ rāhoryaḥ somaṃ pibate niśi /
grasatyarkaṃ ca svarbhānurbhūtvā māṃ so'bhirakṣatu //
ye cānupatitā garbhā yathā bhāgānupāsate /
namastebhyaḥ svadhā svāhā prāpnuvantu mudaṃ tu te //
ye'ṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām /
rakṣantu te hi māṃ nityaṃ nityaṃ cāpyāyayantu mām //
yena rodanti dehasthā dehino rodayanti ca /
harṣayanti na hṛṣyanti namastebhyo'stu nityaśaḥ //
ye nadīṣu samudreṣu parvateṣu guhāsu ca /
vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāre gahaneṣu ca //
catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu taṭeṣu ca /
hastyaśvarathaśālāsu jīrṇodyānālayeṣu ca //
yeṣu pañcasu bhūteṣu diśāsu vidiśāsu ca /
candrārkayormadhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu //
rasātalagatā ye ca ye ca tasmai paraṃ gatāḥ /
namastebhyo namastebhyo namastebhyostu nityaśaḥ //
yeṣāṃ na vidyate saṅkhyā pramāṇaṃ rupameva ca /
asaṃkhyeyaguṇā rudrā namastebhyostu nityaśaḥ //
sarvabhūtakaro yasmātsarvabhūtapatirharaḥ /
sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ //
tvameva hījyase yasmādyajñairvividhadakṣiṇaiḥ /
tvameva kartā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ //
athavā māyayā deva sūkṣmayā tava mohitaḥ /
etasmātkāraṇādvā'pi tena tvaṃ na nimantritaḥ //
prasīda mama bhadraṃ te bhava bhāvagatasya me /
tvayi me hṛdayaṃ deva tvayi buddhirmanastvayi //
stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma prajāpatiḥ /
bhagavānapi suprītaḥ punardakṣamabhāṣata //
parituṣṭo'smi te dakṣa stavenānena suvrata /
bahunātra kimuktena matsamīpe bhaviṣyasi //
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca /
prajāpate matprasādātphalabhāgī bhaviṣyasi //
athainamabravīdvākyaṃ lokasyādhipatirbhavaḥ /
āśvāsanakaraṃ vākyaṃ vākyavidvākyasammitam //
dakṣa dakṣa na kartavyo manyurvighnamimaṃ prati /
ahaṃ yajñaharastubhyaṃ dṛṣṭametatpurātanam //
bhūyaśca te varaṃ dadmi taṃ tvaṃ gṛhṇīṣva suvrata /
prasannavadano bhūtvā tadihaikamanāḥ śṛṇu //
vedātṣaḍaṅgāduddhṛtya sāṅkhyayogācca yuktitaḥ /
tapaḥ sutaptaṃ vipulaṃ duścaraṃ devadānavaiḥ //
apūrvaṃ sarvatobhadraṃ sarvatomukhamavyayam /
abdairdaśāhasaṃyuktaṃ gūḍhamaprājñaninditam //
varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacitsamam /
gatāntairadhyavasitamatyāśramamidaṃ vratam //
mayā pāśupataṃ dakṣa śubhamutpāditaṃ purā /
tasya cīrṇasya tatsamyakphalaṃ bhavati puṣkalam //
taccāstu te mahābhāga tyajyatāṃ mānaso jvaraḥ / evamuktvā mahādevaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ /
adarśanamanuprāpto dakṣasyāmitavikramaḥ //
dakṣaproktaṃ stavamimaṃ kīrtayedyaḥ śṛṇoti vā /
nāśubhaṃ prāpnuyātkiñciddīrghamāyuravāpnuyāt //
yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho bhagavāñchivaḥ /
tathā stavo variṣṭho'yaṃ stavānāṃ brahmasammitaḥ //
yaśorājyasukhaiśvaryakāmārthadhanakāṅkṣibhiḥ /
śrotavyo bhaktimāsthāya vidyākāmaiśca yatnataḥ //
vyādhito duḥkhito dīnaścoragrasto bhayārditaḥ /
rājakāryābhiyukto vā mucyate mahato bhayāt //
anenaiva tu dehena gaṇānāṃ samatāṃ vrajet /
tejasā yaśasā caiva yukto bhavati nirmalaḥ //
na rākṣasāḥ piśācā vā na bhūtā na vināyakāḥ /
vighnaṃ kuryurgṛhe tasya yatrāyaṃ paṭhyate stavaḥ //
śṛṇuyāccaiva yā nārī tadbhaktā brahmacāriṇī /
pitṛpakṣe mātṛpakṣe pūjyā bhavati devavat //
śṛṇuyādyaḥ stavaṃ kṛtsnaṃ kīrtayedvā samāhitaḥ /
tasya sarvāṇi karmāṇi siddhiṃ gacchantyabhīkṣṇaśaḥ //
manasā cintitaṃ yacca yacca vācā'nukīrtitam /
sarvaṃ sampadyate tasya stavasyāsyānukīrtanām //
devasya ca guhasyāpi devyā nandīśvarasya ca /
baliṃ suvihitaṃ kṛtvā damena niyamena ca //
tatastu yukto gṛhṇīyānnāmānyāśu yathākramam /
īpsitām̐llabhate sorthānbhogānkāmāṃśca mānavaḥ //
mṛtaśca svargamāpnoti tiryakṣu ca na jāyate /
ityāha bhagavānvyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0