Mahabharata · Chapter 12.273

kathaṃ rājā prajā rakṣenna ca kiñcitpratāpayet /
pṛcchāmi tvāṃ satāṃ śreṣṭha tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
dyumatsenasya saṃvādaṃ rājñā satyavatā saha //

avyāhṛtaṃ vyājahāra satyavāniti naḥ śrutam /
vadhāya nīyamāneṣu piturevānuśāsanāt //

adharmatāṃ yāti dharmo yātyadharmaśca dharmatām /
vadho nāma bhaveddharmo naitadbhavitumarhati //
dyumatsena uvāca /

atha cedavadho dharmo'dharmaḥ ko jātucidbhavet /
dasyavaścenna hanyeransatyavansankaro bhavet //

mamedamiti nāsyaitatpravarteta kalau yuge /
lokayātrā na caiva syādaśca cedvettha śaṃsa naḥ //
satyavānuvāca /

sarva eva trayo varṇāḥ kāryā brāhmaṇabandhanāḥ /
dharmapāśanibaddhānāṃ nālpo'pyapacariṣyati //

yo yasteṣāmapacarettamācakṣīta vai dvijaḥ /
ayaṃ me na śṛṇotīti tasminrājā pradhārayet //

tattvābhāvena yacchāstraṃ tatkuryānnānyathā vadhaḥ / asamīkṣyaiva karmāṇi nītiśāstraṃ yathāvidhi /
dasyūnnihanti vai rājā bhūyaso vā'pyanāgasaḥ //

bhāryā mātā pitā putro hanyante puruṣeṇa te /
pareṇāpakṛto rājā tasmātsamyakpradhārayet //

asādhuścaiva puruṣo labhate śītamekadā /
sādhoścāpi hyasādhubhyaḥ śobhanā jāyate prajāḥ //

na mūlaghātaḥ kartavyo naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ /
api khalvavadhenaiva prāyaścittaṃ vidhīyate //

udve tena bandhena virūpakaraṇena ca /
vadhadaṇḍena kliśyā na purohitasasadi //

yadā purohitaṃ vā te paryeyuḥ śaraṇaipiṇaḥ /
kariṣyāmaḥ punarbrahmanna pāpamiti vādinaḥ //

tadā visargamarhāḥ syuritīdaṃ dhātṛśāsanam /
vibhraddaṇḍājinaṃ muṇḍo brāhmaṇo'rhati śāsanam //

garīyāṃso garīyāṃsamaparādhe punaḥ punaḥ /
tadā visargamarhanti na yathā prathame tathā //
dyumatsena uvāca /

yatrayatraiva śakyeransaṃyantuṃ samaye prajāḥ / sa tāvānprocyate dharmo yāvanna pratilaṅghyate /
ahanyamāneṣu punaḥ sarvameva parābhavet //

pūrve pūrvatare caiva suśāsyā hyabhavañjanāḥ /
mṛdavaḥ satyabhūyiṣṭhā alpadrohālpamanyavaḥ //

purā dhigdaṇḍa evāsīdvāgdaṇḍastadanantaram /
āsīdādānadaṇḍo'pi vadhadaṇḍo'dya vartate //

vadhenāpi na śakyante niyantumapare janāḥ //

naiva dasyurmanuṣyāṇāṃ na devānāmiti śrutiḥ /
na gandharvapitṛṇāṃ ca kaḥ kasyeha na kaścana //

pakvaṃ śmaśānādādatte piśācāṃścāpi daivatam /
teṣu yaḥ samayaṃ kaścitkurvīta hatabuddhiṣu //
satyavānuvāca /

tānna śaknoṣi cetsādhūnparitrātumahiṃsayā /
kasyacidbhūtabhavyasya lobhenāntaṃ tathā kuru //

rājāno lokayātrārthaṃ tapyante paramaṃ tapaḥ /
te'patrapanti tādṛgbhyastathāvṛttā bhavanti ca //

vitrāsyamānāḥ sukṛto na kāmāddhanti duṣkṛtīn /
sukṛtenaiva rājāno bhūyiṣṭhaṃ śāsate prajāḥ //

śreyasaḥ śreyaso'pyevaṃ vṛttaṃ loko'nuvartate /
sadaiva hi gurorvṛttamanuvartanti mānavāḥ //
dyumatsena uvāca /

ātmānamasamādhāya samādhitsati yaḥ parān /
viṣayeṣvindriyavaśaṃ mānavāḥ prahasanti tam //

yo rājño dambhamohena kiñcitkuryādasāmpratam /
sarvopāyairniyamyaḥ sa tathā pāpānnivartate //

ātmaivādau niyantavyo duṣkṛntaṃ sanniyacchatā /
daṇḍayecca mahādaṇḍairapi bandhūnanantarān //

yo rājā lobhamohena kiñcitkuryādasāmpratam / sarvopāyairniyamyaḥ sa tathā pāpānnivartate //

yatra vai pāpakṛnnīco na mahadduḥkhamarcchati /
vardhante tatra pāpāni dharmo hrasati ca dhnuvam //

iti kāruṇyaśīlastu vidvānvai brāhmaṇo'nvaśāt / iti caivānuśiṣṭo'smi pūrvaistātapitāmahaiḥ /
āśvāsayadbhiḥ subhṛśamanukrośāttathaiva ca //

etatprathamakalpena rājā kṛtayuge jayet / pādonenāpi dharmeṇa gacchetretāyuge tathā /
dvāpare tu dvipādena pādena tvavare yuge //

tathā kaliyuge prāpte rājño duścaritena ha /
bhavetkālaviśeṣeṇa kalā dharmasya poḍaśī //

atha prathamakalpena satyavansankaro bhavet /
āyuḥ śaktiṃ ca kālaṃ ca nirdiśya tapa ādiśet //

satyāya hi yathā neha jahyāddharmaphalaṃ mahat /
bhūtānāmanukampārthaṃ manuḥ svāyambhuvo'bravīt //