Mahabharata · Chapter 12.269

yathā pravartito dharmastulāṃ dhārayatā tvayā /
svargadvāraṃ ca vattiṃ ca bhūtānāmavarotsyate //

kṛṣyā hyannaṃ prabhavati tatastvamapi jivasi /
paśubhiścauṣadhībhiśca martyā jīvanti vāṇija //

tato yajñaḥ prabhavati nāstikyamapi jalpasi /
na hi vartedayaṃ loko vārtāmutsṛjya kevalām //
tulādhāra uvāca /

vakṣyāmi jājale vṛttiṃ nāsmi brāhmaṇa nāstikaḥ /
na yajñaṃ ca vinindāmi yajñavittu sudurlabhaḥ //

namo brāhmaṇa yajñāya ye ca yajñavido janāḥ /
svayajñaṃ brāhmaṇā hitvā kṣatrayajñamanuṣṭhitāḥ //

lubdhairvittaparairbrahmannāstikaiḥ sampravartitam /
vedavādānabhijñānāṃ satyābhāsamivānṛtam //

idaṃ deyamidaṃ deyamiti nānyaccikīrṣati /
ataḥ stainyaṃ prabhavati vikarmāṇi ca jājale //

yadeva sukṛtaṃ havyaṃ tena tuṣyanti devatāḥ / namaskāreṇa haviṣā svādhyāyairauṣadhaistathā /
pūjā syāddevatānāṃ hi yathāśāstranidarśanam //

iṣṭāpūrtādasādhūnāṃ viduṣāṃ jāyate prajā /
lubdhebhyo jāyate lubdhaḥ samebhyo jāyate samaḥ //

yajamānā yathā'tmānamṛtvijaśca tathā prajāḥ /
yajñātprajā prabhavati nabhaso'mbha ivāmalam //

agnau prāstāhutirbrahmannādityamupagacchati /
ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannaṃ tataḥ prajāḥ //

tasmātsuniṣṭhitāḥ pūrve sarvānkāmāṃśca lebhire /
akṛṣṭapacyā pṛthivī āśīrbhirvīrarudho'bhavan //

na te yajñeṣvātmasu vā phalaṃ paśyanti kiñcana /
śaṅkamānāḥ phalaṃ yajñe ye yajerankathañcana //

jānantaḥ sarvathā sādhu lubdhā vittaprayojanāḥ /
sa sma pāpakṛtāṃ lokāngucchedaśubhakarmaṇā //

pramāṇamapramāṇena yaḥ kuryādaśubhaṃ naraḥ /
pāpātmā so'kṛtaprajñaḥ sadaiveha dvijottama //

kartavyamiti kartavyaṃ vetti vai brāhmaṇo bhayam /
brahmaiva vartate loke naiva kartavyatāṃ punaḥ //

viguṇaṃ ca punaḥ karma jyāya ityanuśuśrum /
sarvabhūtopakāraśca phalabhāve ca saṃyamaḥ //

satyayajñā damayajñā alubdhāścātmavṛttayaḥ /
utpannatyāginaḥ sarve janā āsannamatsarāḥ //

kṣetrakṣetrajñatattvajñāḥ svayajñapariniṣṭhitāḥ /
brāhmaṃ vedamadhīyantastoṣayantyaparānapi //

akhilaṃ daivataṃ sarvaṃ brahma brahmaṇi saṃśritam /
tṛpyanti tṛpyato devāstṛptā'tṛptasya jājale //

yathā sarvarasaistṛpto nābhinandati kiñcana /
tathā prajñānatṛptasya nityatṛptiḥ sukhodayā //

dharmādhārā dharmasukhāḥ kṛtsnavyavasitāstathā /
asti nastattvato bhūya iti prājñastvavekṣate //

jñānavijñāninaḥ kecitparaṃ pāraṃ titīrṣavaḥ /
atīva puṇyadaṃ puṇyaṃ puṇyābhijanasaṃhitam //

yatra gatvā na śocanti ca cyavanti vyathanti ca /
te tu tadbrahmaṇaḥ sthānaṃ prāpnuvantīha sātvikāḥ //

naiva te svargamicchanti na yajanti yaśodhanāḥ /
satāṃ vartmānuvartante yathābalamahiṃsayā //

vanaspatīnoṣadhīśca phalamūlāni te viduḥ /
na caitānṛtvijo lubdhā yājayanti phalārthinaḥ //

svameva cārthaṃ kurvāṇā yajñaṃ cakruḥ punardvijāḥ /
pariniṣṭhitakarmāṇāḥ prajānugrahakāmyayā //

tasmāttānṛtvijo lubdhā yājayantyaśubhānnarān / prāpayeyuḥ prajāḥ svarge svadharmācaraṇena vai /
iti me vartate buddhiḥ samā sarvatra jājale //

prayuñjate yena yajñe sadā prājñā dvijarṣabhāḥ /
tena te devayānena pathā yānti mahāmune //

āvṛttistasya caikasya nāstyāvṛttirmanīṣiṇāḥ /
ubhau tau devayānena gacchato jājale yathā //

svayaṃ caiṣāmanaḍuho yuñjanti ca vahanti ca /
svayamusrāśca duhyante manaḥsankalpasiddhibhiḥ //

svayaṃ yūpānupādāya yajante svāptadakṣiṇāḥ /
yastathā bhāvitātmā syātsa gāmālabdhumarhati //

oṣadhībhistathā brahmanyajeraṃste na tādṛśāḥ /
śraddhayā gāṃ puraskṛtya tadṛtaṃ prabravīmi te //

nirāśiṣamanārambhaṃ nirnamaskāramastutim /
akṣīṇaṃ kṣīṇakarmāṇaṃ taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ //

na śrāvayanna ca yajanna dadadbrāhmaṇeṣu ca / kāmyāṃ vṛttiṃ lipsamānaḥ kāṃ gatiṃ yāti jājale /
idaṃ tu daivataṃ kṛtvā yathā yajñamavāpnuyāt //
jājaliruvāca /

[na vai munīnāṃ śṛṇumaḥ sma tattvaṃ pṛcchāmi te vāṇija kaṣṭametat /
pūrvepūrve cāsya nāvekṣamāṇā nātaḥ paraṃ tamṛṣayaḥ sthāpayanti //

yasminnevātmatīrthena paśavaḥ prāpnuyurmakham.] atha sma karmaṇā kena vāṇija prāpnuyātsukham /
śaṃsa me tanmahāprājña bhṛśaṃ vai śraddadhāmi te //
tulādhāra uvāca /

uta yajñā utāyajñā masvaṃ nārhanti te kvacit / ājyena payasā dadhnā satkṛtyāmikṣayā tvacā /
bālaiḥ śṛṅgeṇa pādena sambharatyeva gaurmakham //

patnīvratena vidhinā prakaroti niyojayan /
iṣṭaṃ tu daivataṃ kṛtvā yathā yajñamavāpnuyāt //

puroḍāśo hi sarveṣāṃ paśūnāṃ medhya ucyate / sarvā nadyaḥ sarasvatyaḥ sarve puṇyāḥ śiloccayāḥ /
jājale tīrthamātmeva mā sma deśātithirbhava //

etānīdṛśakāndharmānācaranniha jājale /
kāraṇairdharmamanvicchansa lokānāpnute śubhān //
bhīṣma uvāca /

etānīdṛśakāndharmāṃstulādhāraḥ praśaṃsati /
upapattyā'bhisampannānnityaṃ sadbhirniṣevitān //