Mahabharata · Chapter 12.268

ityuktaḥ sa tadā tena tulādhāreṇa dhīmatā /
provāca vacanaṃ dhīmāñjājalirjapatāṃvaraḥ //
jājaliruvāca /

vikrīṇataḥ sarvarasānsarvagandhāṃśca vāṇija /
vanaspatīnoṣadhīśca teṣāṃ mūlaphalāni ca //

agryā sā naiṣṭhikī buddhiḥ kutastvāmiyamāgatā /
etadācakṣva me sarvaṃ nikhilena mahāmate //
bhīṣma uvāca /

evamuktastulādhāro brāhmaṇena yaśasvinā /
uvāca dharmasūkṣmāṇi vaiśyo dharmārthatattvavit //

vedāhaṃ jājale dharmaṃ sarahasyaṃ sanātanam /
sarvabhūtahitaṃ maitraṃ purāṇaṃ yaṃ janā viduḥ //

adroheṇaiva bhūtānāmalpadroheṇa vā punaḥ /
yā vṛttiḥ sa paro dharmastena jīvāmi jājale //

paricchinnaiḥ kāṣṭhatṛṇairmayedaṃ śaraṇaṃ kṛtam /
alaktaṃ padmakaṃ tuṅgaṃ gandhāṃścoccāvacāṃstathā //

rasāṃśca tāṃstānviprarṣe madyavarjyānbahūnaham /
krītvā vai prativikrīṇe parahastādamāyayā //

sarveṣāṃ yaḥ suhṛnnityaṃ sarveṣāṃ ca hite rataḥ /
karmaṇā manasā vācā sa dharmaṃ veda jājale //

nānurudhye virudhye vā na dveṣmi na ca kāmaye / samo'haṃ sarvabhūteṣu paśya me jājale vratam /
tulā me sarvabhūteṣu samā tiṣṭhati jājale //

nāhaṃ pareṣāṃ kṛtyāni praśaṃsāmi na garhaye /
ākāśasyeva viprendra paśyam̐llokasya citratām //

kṛpā me sarvabhūteṣu samā tiṣṭhati jājale / iṣṭāniṣṭaniyuktasya priyadveṣau bahiṣkṛtau //

iti māṃ tvaṃ vijānīhi sarvalokasya jājale /
samaṃ matimatāṃ śreṣṭha samaloṣṭāśmakāñcanam //

yathā'ndhabadhirotmattā ucchvāsaparamāḥ sadā /
devairapihitadvārāḥ sopamā paśyato mama //

yathā vṛddhāturakṛśā nispṛhā viṣayānprati /
tathā'rthakāmabhogeṣu mamāpi vigatā spṛhā //

yadā cāyaṃ na bibheti yadā cāsmānna bibhyati /
yadā necchati na dveṣṭi tadā siddhyati vai dvija //

yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣu pāpakam /
karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā //

na bhūto na bhaviṣyo'sti na ca dharmosti kaścana /
yo'bhayaḥ sarvabhūtānāṃ sa prāpnotyabhayaṃ padam //

yasmādudvijate lokaḥ sarvo mṛtyumukhādiva /
vāk्krūrāddaṇḍaparuṣātsa prāpnoti mahadbhayam //

yathāvadvartamānānāṃ vṛddhānāṃ putrapautriṇām /
anuvartāmahe vṛttamahiṃstrāṇāṃ mahātmanām //

pranaṣṭaḥ śāśvato dharmaḥ sadācāreṇa mohitaḥ /
tena vaidyastapasvī vā balavānvā vimuhyate //

ācārājjājale prājñaḥ kṣipraṃ dharmamavāpnuyāt /
evaṃ yaḥ sādhubhirdāntaścaredadrohacetasā //

nadyāṃ ceha yathā kāṣṭhamuhyamānaṃ yadṛcchayā /
yadṛcchayaiva kāṣṭhena sandhi gaccheta kenacit //

tatrāparāṇi dārūṇi saṃsṛjyante tatastataḥ /
tṛṇakāṣṭhakarīpāṇi kadācinna samīkṣayā //

yasmānnodvijate bhūtaṃ jātu kiñcitkathañcana /
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sa prāpnoti sadā mune //

yasmādudvijate vidvansarvaloko vṛkādiva /
krośatastīramāsādya yathā sarve jalecarāḥ //

evamevāyamācāraḥ prādurbhūto yatastataḥ /
sahāyavāndravyavānyaḥ subhago'tha parastathā //

tatastāneva kavayaḥ śāstreṣu pravadantyuta /
kīrtyarthamalpahṛllekhāḥ paṭavaḥ kṛtsnanirṇayāḥ //

tapobhiryajñadānaiśca vākyaiḥ prajñāśritaistathā /
prāpnotyabhayadānasya yadyatphalamihāśnute //

loke yaḥ sarvabhūtebhyo dadātyabhayadakṣiṇām /
sa satyayajñairījānaḥ prāpnotyabhayadakṣiṇām //

na bhūtānāmahiṃsāyā jyāyāndharmo'sti kaścana / yasmānnodvijate bhūtaṃ jātu kiñcitkathañcana /
so'bhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ samprāpnoti mahāmune //

yasmādudvijate lokaḥ sarpādveśmagatādiva /
na sa dharmamavāpnoti iha loke paratra ca //

sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtāni paśyataḥ /
devā'pi mārge muhyanti hyapadasya padaipiṇaḥ //

dānaṃ bhūtābhayasyāhuḥ sarvadānebhya uttamam /
bravīmi te satyamidaṃ śraddhatsva mama jājale //

sa eva subhago bhūtvā punarbhavati durbhagaḥ /
vyāpattiṃ karmaṇāṃ dṛṣṭvā jugupsanti janāḥ sadā //

akāraṇo hi naivāsti dharmaḥ sūkṣmo hi jājale /
bhūtabhavyārthameveha dharmapravacanaṃ kṛtam //

sūkṣmatvānna sa vijñātuṃ śakyate bahunihnavaḥ /
upalabhyāntarā cānyānācārānavabudhyate //

ye ca cchindanti vṛṣaṇānye ca bhindanti nastakān / vahanti mahato bhārānbadhnanti damayanti ca /
hatvā satvāni khādanti tānkathaṃ na vigarhase //

mānuṣā mānupāneva dāsabhogena bhuñjate /
vadhabandhanirodhena kārayanti divāniśam //

ātmanaścāpi jānāti yadduḥkhaṃ vadhabandhane /
pañcendriyeṣu bhūteṣu sarvaṃ vasati daivatam //

ādityaścandramā vāyurbrahmā prāṇaḥ kraturyamaḥ /
tāni jīvāni vikrīya kā mṛteṣu vicāraṇā //

ajo'gnirvaruṇo mepaḥ sūryo'śvaḥ pṛthivī virāṭ /
dhenurvatsaśca somo vai vikrīyaitanna sidhyati //

kā taile kā dhṛte brahmanmadhunyapsvoṣadhīṣu vā //

adaṃśamaśake deśe sukhasaṃvardhitānpaśūn /
tāṃśca mātuḥ priyāñjānannākramya bahudhā narāḥ //

bahudaṃśākulāndeśānnayanti bahukardamān /
vāhasampīḍitā dhuryāḥ sīdantyavidhinā pare //

na manye bhrūṇahatyā'pi viśiṣṭā tena karmaṇā /
kṛpiṃ sādhviti manyante sā ca vṛttiḥ sudāruṇā //

bhūmiṃ bhūmiśayāṃścaiva hanti kāṣṭhairayomukhaiḥ /
tathaivānaḍuho yuktānkṣuttṛṣṇāśramakarśitān //

adhnyā iti gavāṃ nāma ka etā hantumarhati /
mahaccakārākuśalaṃ vṛthā yo gāṃ nihanti ha //

ṛpayo yatayo hyetannahupe pratyavedayan / gāṃ mātaraṃ cāpyavadhīrvṛpabhaṃ ca prajāpatim /
akāryaṃ nahupākāpīṃrlapsyāmastvatkṛte vyathām //

śataṃ caikaṃ ca rogāṇāṃ sarvabhūteṣvapātayan /
ṛpayaste mahābhāgāḥ praśastāste ca jājale //

bhrṛṇahaṃ nahuṣaṃ tvāhurna taṃ bhokṣyāmahe vayam / ityuktvā te mahātmānaḥ sarve tattvārthadarśinaḥ /
ṛṣayo yatayaḥ śāntāstapasā pratyeṣadhayan //

īdṛśānaśivānghorānācārāniha jājale /
kevalācaritatvāttu nipuṇo nāvabudhyase //

kāraṇāddharmamanvicchanna lokaṃ virasaṃ caret //

yo hanyādyaśca māṃ stauti tatrāpi śṛṇu jājale / samau tāvapi me sthātāṃ na hi me staḥ priyāpriye /
etadīdṛśakaṃ dharmaṃ praśaṃsanti manīṣiṇaḥ //

upapattyā hi sampanno yatibhiścaiva sevyate /
satataṃ dharmaśīlaiśca nipuṇenopalakṣitaḥ //