Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.242

12.242.1

atha cedrocayedetaduhyate manasā tathā /
unmajjaṃśca nimajjaṃśca jñānavānplavavānbhavet //

12.242.2

prajñayā nirmitairdhīrāstārayantyabudhānplavaiḥ /
nābudhāstārayantyanyānātmānaṃ vā kathañcana //

12.242.3

chinnadoṣo muniryogayukto yuñjīta dvādaśa /
daśakarmasukhānarthānupāyāpāyaniṣkriyaḥ //

12.242.4

cakṣurācārasangrāhairmanasā darśanena ca /
yacchedvāṅbhanasī buddhyā ya icchejjñānamuttamam //

12.242.5

jñānena yacchedātmānaṃ ya icchecchāntimātmanaḥ /
eteṣāṃ cedanudraṣṭā puruṣo'pi sudāruṇaḥ //

12.242.6

yadi vā sarvavedajño yadi vā'pyanṛco dvijaḥ /
yadi vā dhārmiko yajvā yadi vā pāpakṛttamaḥ //

12.242.7

yadi vā puruṣavyāghro yadi vaiklavyadhāraṇaḥ /
taratyevaṃ mahādurgaṃ jarāmaraṇasāgaram //

12.242.8

evaṃ hyetena yogena yuñjāno hyevamantataḥ /
api jijñāsamāno'pi śabdabrahmā'tivartate //

12.242.9

dharmopastho hrīvarūtha upāyāpāyakūvaraḥ /
apānākṣaḥ prāṇayugaḥ prajñāyurjīvavandhanaḥ //

12.242.10

cetanābandhuraścāruścācāragrahanemimān /
darśanasparśanavaho ghrāṇaśravaṇavāhanaḥ //

12.242.11

prajñānābhiḥ sarvatantrapratodo jñānasārathiḥ /
kṣetrajñādhiṣṭhito dhīraḥ śraddhādamapuraḥ saraḥ //

12.242.12

tyāgaraśmyanugaḥ kṣemyaḥ śaucago dhyānagotaraḥ /
jīvayukto ratho divyo brahmaloke dhirājate //

12.242.13

atha santvaramāṇasya rathamevaṃ yuyukṣataḥ /
akṣaraṃ gantumanaso vidhiṃ vakṣyāmi śīghragam //

12.242.14

sapta yo dhāraṇāḥ kṛtsnā vāgyataḥ pratipadyate /
pṛṣṭhataḥ pārśvataścānyāstāvatyastāḥ pradhāraṇāḥ //

12.242.15

kramaśaḥ pārthivaṃ yacca vāyavyaṃ khaṃ tathā payaḥ / jyotiṣo yattadaiśvaryamahankārasya buddhitaḥ /
avyaktasya tathaiśvaryaṃ kramaśaḥ pratipadyate //

12.242.16

vikramāścāpi yasyaite tathā yuṅkte sa yogataḥ /
tathā'sya yogayuktasya siddhimātmani paśyataḥ //

12.242.17

nirmucyamānaḥ sūkṣmatvādrūpāṇīmāni paśyataḥ /
śaiśirastu yathā dhūmaḥ sūkṣmaḥ saṃśrayate nabhaḥ //

12.242.18

tathā dehādvimuktasya pūrvarūpaṃ bhavatyuta /
atha dhūmasya virameddvitīyaṃ rūpadarśanam //

12.242.19

jalarūpamivākāśe tatraivātmani paśyati /
apāṃ vyatikrame cāsya vahnirūpaṃ prakāśate //

12.242.20

tasminnuparate cāsya vāyavyaṃ sūkṣmamavyayam /
rūpaṃ prakāśate tasya pītavastravadavyayam //

12.242.21

tasminnuparate rupamākāśasya prakāśate / tasminnuparate cāsya buddhirūpaṃ prakāśate /
ūrṇārūpasavarṇasya tasya rūpaṃ prakāśate //

12.242.22

atha śvetāṃ gatiṃ gatvā sohaṅkāre prakāśate /
suśuklaṃ cetasaḥ saukṣmyamapyuktaṃ brāhmaṇasya vai //

12.242.23

eteṣvapi hi jāteṣu phalajātāni me śṛṇu /
jātasya pārthivaiśvaryaiḥ sṛṣṭiriṣṭā vidhīyate //

12.242.24

prajāpatirivākṣobhyaḥ śarīrātsṛjate prajāḥ /
aṅgulyaṅguṣṭhamātreṇa hastapādena vā tathā //

12.242.25

pṛthivīṃ kampayatyeko guṇo vāyoriti śrutiḥ / ākāśabhūtaścākāśe savarṇatvātprakāśate /
varṇato gṛhyate cāpsu nāpaḥ pibati cāśayā //

12.242.26

na cāsya tejasāṃ rūpaṃ dṛśyate śāmyate tathā /
ahankāre'sya vijite pañcaite syurvaśānugāḥ //

12.242.27

ṣaṇṇāmātmani buddhau ca jitāyāṃ prabhavatyatha /
nirdoṣā pratibhā hyenaṃ kṛtsnā samabhivartate //

12.242.28

tathaiva vyaktamātmānamavyaktaṃ pratipadyate /
yato niḥsarate loko bhavati vyaktasañjñakaḥ //

12.242.29

tatrāvyaktamayīṃ vidyāṃ śṛṇu tvaṃ vistareṇa me /
tathā vyaktamayaṃ caiva saṃkhyāpūrvaṃ nibodha me //

12.242.30

pañcaviṃsatitattvāni tulyānyubhayataḥ samam /
yoge sāṅkhye'pi ca tathā viśeṣaṃ tatra me śṛṇu //

12.242.31

proktaṃ tadvyaktamityeva jāyate vardhate ca yat /
jīryate mriyate caiva caturbhirlakṣaṇairyutam //

12.242.32

viparītamato yattu tadavyaktamudāhṛtam /
dvāvātmānau ca vedeṣu siddhānteṣvapyudāhṛtau //

12.242.33

caturlakṣaṇajaṃ tvādyaṃ caturvargaṃ pracakṣate /
vyaktamavyaktajaṃ caiva tathā buddhirathetarat //
satvaṃ kṣetrajña ityetaddvayamavyaktadarśanam //

12.242.34

dvāvātmānau ca vedeṣu viṣayeṣvanurajyataḥ /
viṣayātpratisaṃhāraḥ sāṅkhyānāṃ viddhi lakṣaṇam //

12.242.35

nirmamaścānahankāro nirdvandvaśchinnasaṃśayaḥ /
naiva krudhyati na dveṣṭi nānṛtā bhāṣate giraḥ //

12.242.36

ākruṣṭastāḍitaścaiva maitrīyaṃ dhyāti nāśubham /
vāgdaṇḍakarmamanasāṃ trayāṇāṃ ca nivartakaḥ //

12.242.37

samaḥ sarveṣu bhūteṣu brahmāṇamabhivartate /
naivecchati na cāniccho yātrāmātravyavasthitaḥ //

12.242.38

alolupo'vyatho dānto nākṛtirna nirākṛtiḥ /
nāsyendriyamanekāgraṃ nāvikṣiptamanorathaḥ //

12.242.39

sarvabhūtasadṛṅbhaitraḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ /
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ //

12.242.40

aspṛhaḥ sarvakāmebhyo brahmacaryadṛḍhavrataḥ /
ahiṃsraḥ sarvabhūtānāmīdṛksāṅkhyo vimucyate //

12.242.41

yathā yogādvimucyante kāraṇairyairnibodha tat /
yogaiśvaryamatikrānto yo'tikrāmati mucyate //

12.242.42

ityeṣā bhāvajā buddhiḥ kathitā te na saṃśayaḥ /
evaṃ bhavati nirdvandvo brahmāṇaṃ cādhigacchati //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc