Mahabharata · Chapter 12.242
atha cedrocayedetaduhyate manasā tathā /
unmajjaṃśca nimajjaṃśca jñānavānplavavānbhavet //
prajñayā nirmitairdhīrāstārayantyabudhānplavaiḥ /
nābudhāstārayantyanyānātmānaṃ vā kathañcana //
chinnadoṣo muniryogayukto yuñjīta dvādaśa /
daśakarmasukhānarthānupāyāpāyaniṣkriyaḥ //
cakṣurācārasangrāhairmanasā darśanena ca /
yacchedvāṅbhanasī buddhyā ya icchejjñānamuttamam //
jñānena yacchedātmānaṃ ya icchecchāntimātmanaḥ /
eteṣāṃ cedanudraṣṭā puruṣo'pi sudāruṇaḥ //
yadi vā sarvavedajño yadi vā'pyanṛco dvijaḥ /
yadi vā dhārmiko yajvā yadi vā pāpakṛttamaḥ //
yadi vā puruṣavyāghro yadi vaiklavyadhāraṇaḥ /
taratyevaṃ mahādurgaṃ jarāmaraṇasāgaram //
evaṃ hyetena yogena yuñjāno hyevamantataḥ /
api jijñāsamāno'pi śabdabrahmā'tivartate //
dharmopastho hrīvarūtha upāyāpāyakūvaraḥ /
apānākṣaḥ prāṇayugaḥ prajñāyurjīvavandhanaḥ //
cetanābandhuraścāruścācāragrahanemimān /
darśanasparśanavaho ghrāṇaśravaṇavāhanaḥ //
prajñānābhiḥ sarvatantrapratodo jñānasārathiḥ /
kṣetrajñādhiṣṭhito dhīraḥ śraddhādamapuraḥ saraḥ //
tyāgaraśmyanugaḥ kṣemyaḥ śaucago dhyānagotaraḥ /
jīvayukto ratho divyo brahmaloke dhirājate //
atha santvaramāṇasya rathamevaṃ yuyukṣataḥ /
akṣaraṃ gantumanaso vidhiṃ vakṣyāmi śīghragam //
sapta yo dhāraṇāḥ kṛtsnā vāgyataḥ pratipadyate /
pṛṣṭhataḥ pārśvataścānyāstāvatyastāḥ pradhāraṇāḥ //
kramaśaḥ pārthivaṃ yacca vāyavyaṃ khaṃ tathā payaḥ / jyotiṣo yattadaiśvaryamahankārasya buddhitaḥ /
avyaktasya tathaiśvaryaṃ kramaśaḥ pratipadyate //
vikramāścāpi yasyaite tathā yuṅkte sa yogataḥ /
tathā'sya yogayuktasya siddhimātmani paśyataḥ //
nirmucyamānaḥ sūkṣmatvādrūpāṇīmāni paśyataḥ /
śaiśirastu yathā dhūmaḥ sūkṣmaḥ saṃśrayate nabhaḥ //
tathā dehādvimuktasya pūrvarūpaṃ bhavatyuta /
atha dhūmasya virameddvitīyaṃ rūpadarśanam //
jalarūpamivākāśe tatraivātmani paśyati /
apāṃ vyatikrame cāsya vahnirūpaṃ prakāśate //
tasminnuparate cāsya vāyavyaṃ sūkṣmamavyayam /
rūpaṃ prakāśate tasya pītavastravadavyayam //
tasminnuparate rupamākāśasya prakāśate / tasminnuparate cāsya buddhirūpaṃ prakāśate /
ūrṇārūpasavarṇasya tasya rūpaṃ prakāśate //
atha śvetāṃ gatiṃ gatvā sohaṅkāre prakāśate /
suśuklaṃ cetasaḥ saukṣmyamapyuktaṃ brāhmaṇasya vai //
eteṣvapi hi jāteṣu phalajātāni me śṛṇu /
jātasya pārthivaiśvaryaiḥ sṛṣṭiriṣṭā vidhīyate //
prajāpatirivākṣobhyaḥ śarīrātsṛjate prajāḥ /
aṅgulyaṅguṣṭhamātreṇa hastapādena vā tathā //
pṛthivīṃ kampayatyeko guṇo vāyoriti śrutiḥ / ākāśabhūtaścākāśe savarṇatvātprakāśate /
varṇato gṛhyate cāpsu nāpaḥ pibati cāśayā //
na cāsya tejasāṃ rūpaṃ dṛśyate śāmyate tathā /
ahankāre'sya vijite pañcaite syurvaśānugāḥ //
ṣaṇṇāmātmani buddhau ca jitāyāṃ prabhavatyatha /
nirdoṣā pratibhā hyenaṃ kṛtsnā samabhivartate //
tathaiva vyaktamātmānamavyaktaṃ pratipadyate /
yato niḥsarate loko bhavati vyaktasañjñakaḥ //
tatrāvyaktamayīṃ vidyāṃ śṛṇu tvaṃ vistareṇa me /
tathā vyaktamayaṃ caiva saṃkhyāpūrvaṃ nibodha me //
pañcaviṃsatitattvāni tulyānyubhayataḥ samam /
yoge sāṅkhye'pi ca tathā viśeṣaṃ tatra me śṛṇu //
proktaṃ tadvyaktamityeva jāyate vardhate ca yat /
jīryate mriyate caiva caturbhirlakṣaṇairyutam //
viparītamato yattu tadavyaktamudāhṛtam /
dvāvātmānau ca vedeṣu siddhānteṣvapyudāhṛtau //
caturlakṣaṇajaṃ tvādyaṃ caturvargaṃ pracakṣate /
vyaktamavyaktajaṃ caiva tathā buddhirathetarat //
satvaṃ kṣetrajña ityetaddvayamavyaktadarśanam //
dvāvātmānau ca vedeṣu viṣayeṣvanurajyataḥ /
viṣayātpratisaṃhāraḥ sāṅkhyānāṃ viddhi lakṣaṇam //
nirmamaścānahankāro nirdvandvaśchinnasaṃśayaḥ /
naiva krudhyati na dveṣṭi nānṛtā bhāṣate giraḥ //
ākruṣṭastāḍitaścaiva maitrīyaṃ dhyāti nāśubham /
vāgdaṇḍakarmamanasāṃ trayāṇāṃ ca nivartakaḥ //
samaḥ sarveṣu bhūteṣu brahmāṇamabhivartate /
naivecchati na cāniccho yātrāmātravyavasthitaḥ //
alolupo'vyatho dānto nākṛtirna nirākṛtiḥ /
nāsyendriyamanekāgraṃ nāvikṣiptamanorathaḥ //
sarvabhūtasadṛṅbhaitraḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ /
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ //
aspṛhaḥ sarvakāmebhyo brahmacaryadṛḍhavrataḥ /
ahiṃsraḥ sarvabhūtānāmīdṛksāṅkhyo vimucyate //
yathā yogādvimucyante kāraṇairyairnibodha tat /
yogaiśvaryamatikrānto yo'tikrāmati mucyate //
ityeṣā bhāvajā buddhiḥ kathitā te na saṃśayaḥ /
evaṃ bhavati nirdvandvo brahmāṇaṃ cādhigacchati //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0