Mahabharata · Chapter 12.231

punerava tu saṃ śakraḥ ahasannidamabravīt /
niśvasantaṃ yathā gāyaṃ pratyāhārāya bhārata //

yathajñānasahasreṇa jñātibhiḥ parivāritaḥ /
lokānyatāpayantarvānyāsyasmānavitarkayan //

dṛṣṭvā sukṛṣṇāṃ cemāgayasthāmātmano bale /
jñātimitraparityaktaḥ śocasyāho na śocasi //

prītiṃ prāpyātulāṃ pūrvaṃ lokāṃścātmavaśe sthitān /
vinipātamimaṃ cādya śocasyāho na śocasi //
baliruvāca /

garvaṃ hitvā tathā mānaṃ devarāja śṛṇuṣva me /
mayā ca tvā'nusadbhāvaṃ pūrvamācaritaṃ mahat //

avaśyakālaparyāyamātmanaḥ parivartanam / avidam̐llokamāhātmyaṃ------- //

anityamupalakṣyeha kālaparyāyamātmanaḥ /
tasmācchakra na śocāmi sarvaṃ hyevedamantavat //

antavanta ime dehā bhūtānāṃ ca surādhipa /
tena śakra na śocāmi nāparādhādidaṃ mama //

jīvitaṃ ca śarīraṃ ca jātyā vai saha jāyate /
ubhe saha vivardhete ubhe saha vinaśyataḥ //

na hīdṛśamahambhāvamavaśaḥ prāpya kevalam /
yadevamabhijānāmi kā vyathā me vijānataḥ //

bhūtānāṃ nidhanaṃ niṣṭhā srotasāmiva sāgaraḥ /
naitatsamyagvijānanto narā muhyanti vajradhṛt //

ye tvevaṃ nābhijānanti rajomohaparāyaṇāḥ /
te kṛcchraṃ prāpya sīdanti buddhiryeṣāṃ praṇaśyati //

buddhilābhāttu puruṣaḥ sarvaṃ tudati kilviṣam /
vipāpmā labhate satvaṃ satvasthaḥ samprasīdati //

tatastu ye nivartante jāyante vā punaḥ punaḥ /
kṛpaṇāḥ paritapyante tairarthairabhicoditāḥ //

arthasiddhimanarthaṃ ca jīvitaṃ maraṇaṃ tathā /
sukhaṃ duḥkhaṃ phalaṃ caiva na dveṣmi na ca kāmaye //

hataṃ hanti hato hyeva yo naro hanti kañcana /
ubhau tau na vijānīto yaśca hanti hataśca yaḥ //

hatvā jitvā ca maghavanyaḥ kaścitpuruṣāyate /
akartā hyeva bhavati kartā hyeva karoti tat //

ko hi lokasya kurute vināśaprabhavāvubhau /
kṛtaṃ hi tatkṛtenaiva kartā tasyāpi cāparaḥ //

pṛthivī jyotirākāśamāpo vāyuśca pañcamaḥ /
etadyonīni bhūtāni tatra kā paridevanā //

mahāvidyo'lpavidyaśca balavāndurbalaśca yaḥ /
darśanīyo virūpaśca subhago durbhagaśca yaḥ //

sarvaṃ kālaḥ samādatte gambhīraḥ svena tejasā /
tasminkālavaśaṃ prāpte kā vyathā me vijānataḥ //

dagdhamevānudahate hatamevānuhanyate /
naśyate naṣṭamevāgre labdhavyaṃ labhate naraḥ //

nāsya dvīpaḥ kutaḥ pāro nāvāraḥ sampradṛśyate /
nāntamasya prapaśyāmi vidherdivyasya cintayan //

yadi me paśyataḥ kālo bhūtāni na vināśayet /
syānme harṣaśca darpaśca krodhaścaiva śacīpate //

tuṣabhakṣaṃ tu māṃ jñātvā praviviktajane gṛhe /
bibhrataṃ gārdabhaṃ rūpamāgatya parigarhase //

icchannahaṃ vikuryāṃ hi rūpāṇi bahṛdhā'tmanaḥ /
vibhīṣaṇāni yānīkṣya palāyethāstvameva me //

kālaḥ sarvaṃ samādatte kālaḥ sarvaṃ prayacchati /
kālena vihitaṃ sarvaṃ mā kṛthāḥ śakra pauruṣam //

purā sarvaṃ pravyathitaṃ mayi kruddhe purandara / vidravanti tvayā sārdhaṃ sarva eva dibaukasaḥ //

avaimi tvasya lokasya karmaṃ śakra sanātanam /
tvamapyevamavekṣasva mā'tmanā vismagaṃ gamaḥ //

prabhavaśca prabhāvaśca nātmasaṃsthaḥ kadācana / kaumārameva te cittaṃ tathaivādya yathā purā /
samavekṣasva maghavanbuddhiṃ vindasva naiṣṭhikīm //

devā manuṣyāḥ pitaro gandharvoragarākṣasāḥ /
āsansarve mama vaśe tatsarvaṃ vettha vāsava //

namastasyai diśe'pyastu yasyāṃ vairocano baliḥ /
iti māmabhyapadyanta buddhimātsaryamohitāḥ //

nāhaṃ tadanuśocāmi nātmabhraṃśaṃ śacīpate /
evaṃ me niścitā buddhiḥ śāstustiṣṭhāmyahaṃ vaśe //

dṛśyate hi kule jāto darśanīyaḥ pratāpavān /
duḥkhaṃ jīvansahāmātyo bhavitavyaṃ hi tattathā //

dauṣkuleyastathā mūḍho durjātaḥ śakra dṛśyate /
sukhaṃ jīvansahāmātyo bhavitavyaṃ hi tattathā //

kalyāṇī rūpasampannā durbhagā śakra dṛśyate /
alakṣaṇā virūpā ca subhagā dṛśyate parā //

naitadasmatkṛtaṃ śakra naitacchakra tvayā kṛtam /
yattamevaṃ gato vajrinyaccāpyevaṃ gatā vayam //

na karma tava nānyeṣāṃ kuto mama śatakrato /
ṛddhirvā'pyathavā narddhiḥ paryāyakṛtameva tat //

paśyāmi tvāṃ virājantaṃ devarājamavasthitam /
śrīmantaṃ dyutimantaṃ ca garjamānaṃ mamopari //

evaṃ naiva na cetkālo māmākramya sthito bhavet /
pātayeyamahaṃ tvā'dya savajramapi muṣṭinā //

na tu vikramakālo'yaṃ śāntikālo'yamāgataḥ /
kālaḥ sthāpayate sarvaṃ kālaḥ pacati vai tathā //

māṃ cedabhyāgataḥ kālo dānaveśvaramūrjitam /
garjantaṃ pratapantaṃ ca kamanyaṃ nāgamiṣyati //

dvādaśānāṃ tu bhavatāmādityānāṃ mahātmanām /
tejāṃsyekena sarveṣāṃ devarāja dhṛtāni me //

ahamevodvahāmyāpo visṛjāmi ca vāsava /
tapāmi caiva trailokyaṃ vidyotāmyahameva ca //

saṃrakṣāmi vilumpāmi dadāmyahamathādade /
saṃyacchāmi niyacchāmi lokeṣu prabhurīśvaraḥ //

tadadya vinivṛttaṃ me prabhutvamamarādhipa /
kālasainyāvagāḍhasya sarvaṃ na pratibhāti me //

nāhaṃ kartā na caiva tvaṃ nānyaḥ kartā śacīpate /
paryāyeṇa hi bhujyante lokāḥ śakra yadṛcchayā //

māsamāsārdhaveśmānamahorātrābhisaṃvṛtam /
ṛtudvāraṃ vāyumukhamāyurvedavido janāḥ //

āhuḥ sarvamidaṃ cintyaṃ janāḥ kecinmanīṣayā / anityapañcavarṣāṇi ṣaṣṭho dṛśyati dehinām //

asyāḥ pañcaiva cintāyāḥ paryeṣyāmi ca pañcadhā / tatastāni na paśyāmi kāle tamapi vṛtrahan //

gambhīraṃ gahanaṃ brahma mahattoyārṇavaṃ yathā /
anādinidhanaṃ cāhurakṣaraṃ kṣarameva ca //

sattveṣu liṅgamāviśya nirliṅgamapi tatsvayam /
manyante dhruvamevainaṃ ye janāstattvadarśinaḥ //

yamindriyāṇi sarvāṇi nānupaśyanti pañcadhā / taṃ kālamiti jānīhi yasya sarvamidaṃ vaśe //

bhūtānāṃ tu viṣaryāsaṃ kurute bhagavāniti /
na hyetāvadbhavedgrāmyaṃ na yasmātprabhavetpunaḥ //

gatiṃ hi sarvabhūtānāmagatvā kva gamiṣyati /
yo dhāvatā na hātavyastiṣṭhannapi na hīyate //

tamindriyāṇi sarvāṇi nānupaśyanti pañcadhā /
āhuścainaṃ kecidagniṃ kecidāhuḥ prajāpatim //

ṛtūnmāsārdhamāsāṃśca divasāṃśca kṣaṇāṃstathā /
pūrvāhṇamaparāhṇaṃ ca madhyāhnamapi cāpare //

muhūrtamapi caivāhurekaṃ santamanekadhā /
taṃ kālamiti jānīhi yasya sarvamidaṃ vaśe //

bahūnīndrasahasrāṇi samatītāni vāsava /
balavīryopapannāni yathaiva tvaṃ śacīpate //

tvāmapyatibalaṃ śakra devarājaṃ balotkaṭam /
prāpte kāle mahāvīryaḥ kālaḥ saṃśamayiṣyati //

ya idaṃ sarvamādatte tasmācchakra sthiro bhava /
mayā tvayā ca pūrvaiśca na sa śakyo'tivartitum //

yāmetāṃ prāpya jānīṣe rājyaśriyamanuttamām /
sthitā mayīti tanmithyā naiṣā hyekatra tiṣṭhati //

sthitā hīndrasahasreṣu tvadviśiṣṭatameṣviyam /
māṃ ca lolā parityajya tvāmagādvibudhādhipa //

maivaṃ śakra punaḥ kārṣīḥ śānto bhavitumarhasi / tvāmapyevaṃvidhaṃ jñātvā kṣipramanyaṃ gamiṣyati /
kālena coditā śakra mā te garvaḥ śatakrato //

kṣamasva kālayogaṃ tamāgataṃ viddhi devapa /
nirlajjaścaiva kasmāttvaṃ devarāja vikatthase //

sarvāsurāṇāmadhipaḥ sarvadevabhayankaraḥ / jitavānbrahmaṇo lokaṃ ko vidyādāgataṃ gatim //