Mahabharata · Chapter 12.23

evamuktastu kaunteyo guḍākeśena bhārata /
novāca kiñcitkauravyastato dvaipāyano'bravīt //
vyāsa uvāca /

bībhatsorvacanaṃ saumya satyametadyudhiṣṭhira /
śāstradṛṣṭaḥ paro dharmaḥ smṛto gārhasthya āśramaḥ //

svadharmaṃ cara dharmajña yathāśāstraṃ yathāvidhi /
na hi gārhasthyamutsṛjya tavāraṇyaṃ vidhīyate //

gṛhasthaṃ hi sadā devāḥ pitaro'tithayastathā /
bhṛtyāścaivopajīvanti tānbharasva mahīpate //

vayāṃsi paśavaścaiva bhūtāni ca janādhipa /
gṛhasthaireva dhāryante tasmācchreṣṭho gṛhāśramī //

so'yaṃ caturṇāmeteṣāmāśramāṇāṃ durācaraḥ /
taṃ carādya vidhiṃ pārtha duścaraṃ durbalendriyaiḥ //

vedajñānaṃ ca te kṛtsnaṃ tapaścācaritaṃ mahat /
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ dhuryavadvoddumarhasi //

tapo yajñastathā vidyā bhaikṣyamindriyasaṃyamaḥ / dhyānaṃ vidyā samutthānaṃ santoṣaśca śriyaṃ prati /
tathā hyekāntaśīlatvaṃ tuṣṭirdānaṃ ca śaktitaḥ //

brāhmaṇānāṃ mahārāja ceṣṭā saṃsiddhikārikā /
kṣatriyāṇāṃ tu vakṣyāmi tavāpi viditaṃ punaḥ //

yajño vidyā samutthānamasantoṣaḥ śriyaṃ prati /
daṇḍadhāraṇamugratvaṃ prajānāṃ paripālanam //

vedajñānaṃ tathā kṛtsnaṃ tapaḥ sucaritaṃ tathā /
draviṇopārjanaṃ bhūri pātre ca pratipādanam //

etāni rājñāṃ karmāṇi sukṛtāni viśāmpate /
imaṃ lokamamuṃ caiva sādhayantīti naḥ śrutam //

eṣāṃ jyāyastu kaunteya daṇḍadhāraṇamucyate /
balaṃ hi kṣatriye nityaṃ bale daṇḍaḥ samāhitaḥ //

etāśceṣṭāḥ kṣatriyāṇāṃ rājansaṃsiddhikārikāḥ /
api gāthāmimāṃ cāpi bṛhaspatiragāyata //

bhūmiretau nigirati sarpo bilaśayāniva /
rājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam //

sudyumnaścāpi rājarṣiḥ śrūyate daṇḍadhāraṇāt /
prāptavānparamāṃ siddhiṃ dakṣaḥ prācetaso yathā //
yudhiṣṭhira uvāca /

bhagavankarmaṇā kena sudyumno vasudhādhipaḥ /
saṃsiddhiṃ paramāṃ prāptaḥ śrotumicchāmi taṃ nṛpam //
vyāsa uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
śaṅkhaśca likhitaścāstāṃ bhrātarau saṃśitavratau //

tayorāvasathāvāstāṃ ramaṇīyau pṛthakpṛthak /
nityapuṣpaphalairvṛkṣairupetau bāhudāmanu //

tataḥ kadācillikhitaḥ śaṅkhasyāśramamāgataḥ /
yadṛcchayā'tha śaṅkhopi niṣkrānto'bhavadāśramāt //

so'bhigamyāśramaṃ bhrātuścankramam̐llikhitastadā /
phalāni śātayāmāsa samyakpariṇatānyuta //

tānyupādāya visrabdho bhakṣayāmāsa sa dvijaḥ /
tasmiṃśca bhakṣayatyeva śaṅkho'pyāśramamāgataḥ //

bhakṣayantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā śaṅkho bhrātaramabravīt /
kutaḥ phalānyavāptāni hetunā kena khādasi //

so'bravīddhātaraṃ jyeṣṭhamupasṛtyābhivādya ca /
ita eva gṛhītāni mayeti prahasanniva //

tamabratīttathā śaṅkhastīvraroṣasamanvitaḥ /
steyaṃ tvayā kṛtamidaṃ phalānyādadatā svayam //

gaccha rājānamāsādya svakarma kathayasva vai /
adattādānamevaṃ hi kṛtaṃ pārthivasattama //

stenaṃ māṃ tvaṃ viditvā ca svadharmamanupālaya /
śīghraṃ dhāraya corasya mama daṇḍaṃ narādhipa //

ityuktastasya vacanātsudyumna sa narādhipam /
abhyagacchanmahābāho likhitaḥ saṃśitavrataḥ //

sudyumnastvantapālebhyaḥ śrutvā likhitamāgatam /
abhyagacchatsahāmātyaḥ padbhyāmeva janeśvaraḥ //

tamabravītsamāgamya sa rājā dharmavittamam /
kimāgamanamācakṣva bhagavankṛtameva tat //

evamuktaḥ sa viprarṣiḥ sudyumnamidamabravīt /
pratiśrutya kariṣyeti śrutvā tatkartumarhasi //

anisṛṣṭāni guruṇā phalāni manujarṣabha /
bhakṣitāni mahārāja tatra māṃ śādhi māciram //
sudyumna uvāca /

pramāṇaṃ cenmato rājā bhavato daṇḍadhāraṇe /
anujñāyāmapi tathā hetuḥ syādbrāhmaṇarṣabha //

sa bhavānabhyanujñātaḥ śucikarmā mahāvrataḥ /
brūhi kāmānato'nyāṃstvaṃ kariṣyāmi hi te vacaḥ //
vyāsa uvāca /

sañchandyamāno brahmarṣiḥ pārthivena mahātmanā /
nānyaṃ sa varayāmāsa tasmāddaṇḍādṛte varam //

tataḥ sa pṛthivīpālo likhitasya mahātmanaḥ /
karau pracchedayāmāsa dhṛtadaṇḍo jagāma saḥ //

sa gatvā bhrātaraṃ śaṅkhamārtarūpo'bravīdidam /
dhṛtadaṇḍasya durbuddherbhavāṃstatkṣantumarhati //
śaṅkha uvāca /

na kupye tava dharmajña na tvaṃ dūṣayase mama / sunirmalaṃ kulaṃ brahmannasmiñjagati viśrutam /
dharmastu te vyatikrāntastataste niṣkṛtiḥ kṛtā //

tvaṃ gatvā bāhudāṃ śīghraṃ tarpayasva yathāvidhi /
devānṛṣīnpitṛṃścaiva mā cādharme manaḥ kṛthāḥ //

brahmahatyāṃ surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamam / mahānti pātakānyāhuḥ saṃyogaṃ caiva taiḥ saha //

na steyasadṛśaṃ brahmanmahāpātakamasti hi /
jagatyasminmahābhāga brahmahatyāsamaṃ hi tat //

sarvapātakināṃ brahmandaṇḍaḥ śārīra ucyate /
taskarasya viśeṣeṇa nānyo daṇḍo vidhīyate //

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā'pi vaiśyaḥ śūdro'thavā dvija /
sarve kāmakṛte pāpe hantavyā na vicāraṇā //

rājabhirdhṛtadaṇḍā vai kṛtvā pāpāni mānavāḥ /
nirmalāḥ svargamāyānti santaḥ sukṛtino yathā //

uddhṛtaṃ naḥ kulaṃ brahmannājñādaṇḍe dhṛte tvayi //

tasya tadvacanaṃ śrutvā śaṅkhasya likhitastadā /
avagāhyāpagāṃ puṇyāmudakārthaṃ pracakrame //

prādurāstāṃ tatastasya karau jalajasannibhau /
tataḥ sa vismito bhrāturdarśayāmāsa tau karau //

tatastamabravīcchaṅkhastapasedaṃ kṛtaṃ mayā /
mā ca te'va viśaṅkā bhūddaivamatra vidhīyate //
likhita uvāca /

kintu nāhaṃ tvayā pūtaḥ pūrvameva mahādyute /
yasya te tapaso vīryamīdṛśaṃ dvijasattama //
śaṅkha uvāca /

evametanmayā kāryaṃ nāhaṃ daṇḍadharastava /
sa ca pūto narapatistvaṃ cāpi pitṛbhiḥ saha //
vyāsa uvāca /

sa rājā pāṇḍavaśreṣṭha śreyānvai tena karmaṇā /
prāptavānparamāṃ siddhiṃ dakṣaḥ prācetaso yathā //

eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ prajānāṃ paripālanam /
utpathebhyo mahārāja mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ //

bhrāturasya hitaṃ vākyaṃ śṛṇu dharmajñasattama /
daṇḍa eva hi rājendra kṣatradharmo na muṇḍanam //