Mahabharata · Chapter 12.228

yadidaṃ tapa ityāhuḥ kiṃ tapaḥ samprakīrtitam / upavāsamathānyattu vedācāramatho nu kim /
śāstraṃ tapo mahāprājña tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

pakṣamāsopavāsādīnmanyante vai tapodhanāḥ / vedavratādīni tapa apare vedapāragāḥ /
vedapārāyaṇaṃ cānye cāhustatvamathāpare //

yathāvihitamācārastapaḥ sarvaṃ vrataṃ gatāḥ /
ātmavidyāvidhānaṃ yattattapaḥ parikīrtitam //

tyāgastapastathā śāntistapa indriyanigrahaḥ /
brahmacaryaṃ tapaḥ proktamāhurevaṃ dvijātayaḥ //

sadopavāso yo vidvānbrahmacārī sadā bhavet //

yo muniśca sadā dhīmānvighasāśī vimatsaraḥ /
tatastvanantamapyāhuryo nityamatithipriyaḥ //

nāntarāśīstato nityamupavāsī mahāvrataḥ /
ṛtugāmī tathā prokto vighasāśī smṛto budhaiḥ //

bhṛtyaśeṣaṃ tu yo bhuṅkte yajñaśeṣaṃ tathā'mṛtam /
evaṃ nānārthasaṃyogaṃ tapaḥ śaśvadudāhṛtam //

keṣāṃ lokā hyaparyantāḥ sarve satyavrate sthitāḥ / ye'pi karmamayaṃ prāhuste dvijā brāhmaṇāḥ smṛtāḥ /
ramante divyabhogaiśca pūjitā hyapsarogaṇaiḥ //

jñānātmakaṃ tapaśśabdaṃ ye vadanti viniścitāḥ /
te hyantarā'tmasadbhāvaṃ prapannā nṛpasattama //

etatte nṛpaśārdūla proktaṃ yatpṛṣṭvānasi /
yathā vastuni sañjñāni vividhāni bhavantyuta //
yudhiṣṭhira uvāca /

pitāmaha mahāprājña rājādhīnā nṛpāḥ punaḥ /
anyāni ca sahasrāṇi nāmāni vividhāni ca //

pratiyogīni vai teṣāṃ channānyastamitāni ca /
dṛḍhaṃ sarvaṃ prākṛtakabhidaṃ sarvatra paśya vai //

tasmādyathāgataṃ rājanyathāruci nṛṇāṃ bhavet /
asminnarthe purāvṛttaṃ śṛṇu rājanyudhiṣṭhira //

brāhmaṇānāṃ samūhe tu yaduvāca suvarcalā /
devalasya sutā vidvansarvalakṣaṇaśobhitā //

kanyā suvarcalā nāma yogabhāvitacetanā /
hetunā kena jātā sā nirdvandvā naṣṭasaṃśayā //

sā'bravītpitaraṃ vipraṃ varānveṣaṇatatparā //

andhāya māṃ mahāprājña dehi vīkṣya sulocanam /
evaṃ sma ca pitaḥ śaśvanmayedaṃ---mune //
pitovāca /

na śakyaṃ prārthituṃ vatse tvayā'dya pratibhāti me / andhatā'nandhatā ceti vicāro mama jāyate /
unmatteva sute vākyaṃ bhāṣase pṛthulocane //
kanyovāca /

nāhamunmattabhūtā'dya buddhipūrvaṃ bravīmi te /
viddhi vaitādṛśaṃ loke sa māṃ bhajati vedavit //

yānyāṃstvaṃ manyase dātuṃ māṃ dvijottama tāniha /
ānayānyānmahābhāga hyahaṃ drakṣyāmi teṣu tam //

tatheti coktvā tāṃ vipraḥ preṣayāmāsa śiṣyakān / ṛṣeḥ prabhāvaṃ dṛṣṭvā te kanyāyāśca dvijottamāḥ /
anekamunayo rājansamprāptā devalāśramam //

tānāgatānathābhyarcyaṃ kanyāmāha pitā mahān /
yadīcchasi varaṃ bhadre taṃ vipraṃ varaya svayam //

tatheci coktvā kalyāṇī taptahemanibhānanā /
karasammitamadhyāṅgī vākyamāha tapodhanāḥ //

yadyasti sammato vipro hyandho'nandhaḥ sa me varaḥ /
nocurviprā mahābhāgāṃ prativākyaṃ yayuśca te //

kanyā ca tiṣṭhatāmatra piturveśmani bhārata //

śvetaketuḥ kahālasya śyālaḥ paramadharmavit /
śrutvā brahmā tadāgamya kanyāmāha mahīpate //

sohaṃ bhadre samāvṛttastvayokto yaḥ purā dvijaḥ /
viśālanayanaṃ viddhi māmandho'haṃ vṛṇīṣva mām //
suvarcalovāca /

kathaṃ viśālanetro'si kathaṃ vā tvamalocanaḥ /
brūhi paścādahaṃ vidvanparīkṣe tvāṃ dvijottama //
dvija uvāca /

śabde sparśe tathā rūpe rase gandhe sahetukam / na me pravartate ceto na pratyakṣaṃ hi teṣu me /
alocano'haṃ tasmāddhi na gatirvidyate yataḥ //

yena paśyati suśroṇi bhāṣate spṛśate punaḥ /
bhujyate ghrāyate nityaṃ śṛṇoti manute tathā //

taccakṣurvidyate mahyaṃ yena paśyati vai sphuṭam / sulocano'haṃ bhadre vai pṛccha vā kiṃ vadāmi te /
sarvamasminna me vidyā vidvānhi paramārthataḥ //

sā viśuddhā tato bhūtvā śvetaketuṃ mahāmunim /
praṇamya pūjayāmāsa tāṃ bhāryāṃ sa ca labdhavān //

vairāgyasaṃyutā kanyā tādṛśaṃ parimuttamam /
prāptā rājanmahāprājña tasmādarthaḥ pṛthakpṛthak //

etatte kathitaṃ rājankiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //