Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.219

12.219.1

na sa veda paraṃ brahma yo na veda catuṣṭayam /
vyaktāvyaktaṃ ca yattattvaṃ samproktaṃ paramarṣiṇā //

12.219.2

vyaktaṃ mṛtyumukhaṃ vidyādavyaktamamṛtaṃ padam /
nivṛttilakṣaṇaṃ dharmamṛṣirnārāyaṇo'bravīt //

12.219.3

tatraivāvasthitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
nivṛttilakṣaṇaṃ dharmamavyaktaṃ brahma śāśvatam //

12.219.4

pravṛttilakṣaṇaṃ dharmaṃ prajāpatiratathābravīt /
pravṛttiḥ punarāvṛttirnivṛttiḥ paramā gatiḥ //

12.219.5

tāṃ gatiṃ paramāmeti nivṛttiparamo muniḥ /
jñānatattvaparo nityaṃ śubhāśubhanidarśakaḥ //

12.219.6

tadevametau vijñeyāvavyaktapuruṣābubhau /
avyaktapuruṣābhyāṃ tu yatsyādanyanmahattaram //

12.219.7

taṃ viśeṣamavekṣeti viśeṣeṇa vicakṣaṇaḥ /
anādyantāvubhāvetāvaliṅgau cāpyubhāvapi //

12.219.8

ubhau nityāvanucarau mahadbhyaśca mahattarau /
sāmānyametadubhayorevaṃ hyanyadviśeṣaṇam //

12.219.9

prakṛtyā sargadharmiṇyā tathā triguṇasatvayā /
viparītamato vidyātkṣetrajñasya svalakṣaṇam //

12.219.10

prakṛteśca vikārāṇāṃ draṣṭāramaguṇānvitam /
kṣetrajñamāhurjīvaṃ tu kartāraṃ guṇasaṃvṛtam //

12.219.11

agrāhyaṃ yena jānanti tajjñānaṃ daṃśitaśca tat /
tenaiva daṃśito nityaṃ na guṇaḥ paribhūyate //

12.219.12

agrāhyau puruṣāvetāvaliṅgatvādasaṅginau /
saṃyogalakṣaṇotpattiḥ karmajā gṛhyate yathā //

12.219.13

karaṇaiḥ karmanirvṛttaiḥ kartā yadyadviceṣṭate /
kīrtyate śabdasañjñābhiḥ ko'hameṣopyasāviti //

12.219.14

mamāpi kāyamiti ca tadajño nityasaṃvṛtaḥ / uṣṇīṣavānyathā vastraistribhirbhavati saṃvṛtaḥ /
saṃvṛto'yaṃ tathā dehī sattvarājasatāmasaiḥ //

12.219.15

bhedavastu tvabhedena jānāti sa yadā pumān /
tadā paraṃ parātmā'sau bhavatyeva nirañjanaḥ //

12.219.16

kriyāyoge ca bhedākhye bahu sankṣipyate kvacit /
vasurudragaṇādyeṣu svānubhogena bhogataḥ //

12.219.17

evameṣa paraḥ sattvo nānārūpeṇa saṃsthitaḥ / sankṣipto dṛśyate paścādekarūpeṇa viṣṭhitaḥ //

12.219.18

tasmāccatuṣṭayaṃ vedyametairhetubhirāvṛtam / tathāsañjño hyayaṃ samyagantakāle na muhyati /
vāyurvidho yathā bhānurviprakāśaṃ gamiṣyati //

12.219.19

śriyaṃ divyāmabhiprepsurvarṣmavānmanasā śuciḥ /
śārīrairniyamairugraiścarenniṣkalmaṣaṃ tapaḥ //

12.219.20

trailokyaṃ tapasā vyāptamantarbhūtena bhāsvatā /
sūryaśca candramāścaiva bhāsatastapasā divi //

12.219.21

anyacca dharmasāmyaṃ yattapastatkīrtyate punaḥ / prakāśastapaso jñānaṃ loke saṃśabditaṃ tapaḥ //

12.219.22

rajastamoghnaṃ yatkarma tapasastatsvalakṣaṇam /
tritayaṃ hyetadākhyātaṃ yadyasmādbhāsituṃ punaḥ //

12.219.23

svabhāsā bhāsayaṃścāpi candramā hyatra vartate / sūryayoge tu yaḥ sandhistapaḥ sarvaṃ pradīpyate //

12.219.24

brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate /
vāṅbhanoniyamaḥ samyaṅbhānasaṃ tapa ucyate //

12.219.25

vidhijñebhyo dvijātibhyo grāhyamannaṃ viśiṣyate /
āhāraniyamenāsya pāpmā śāmyati rājasaḥ //

12.219.26

vaimanasyaṃ ca viṣaye yāntyasya karaṇāni ca /
tasmāttanmātramādadyādyāvadatra prayojanam //

12.219.27

antakāle balotkarṣācchanaiḥ kuryādanāturaḥ /
evaṃ yuktena manasā jñānaṃ yadupapadyate //

12.219.28

rajovarjyo hyayaṃ dehī dehavāñchabdavāṃścaret /
kāryairavyāhatamatirvairāgyātprakṛtau sthitaḥ //

12.219.29

ā dehādapramādācca dehāntādvipramucyate /
hetuyuktaḥ sadā sārgo bhūtānāṃ pralayastathā //

12.219.30

parapratyayasarge tu niyamo nātivartate /
evaṃ tatprabhavāṃ prajñāmāsate ye viṣaryaye //

12.219.31

dhṛtyā dehāndhārayanto buddhisankṣiptacetasaḥ /
sthānebhyo dhvaṃsamānāśca sūkṣmatvāttadupāsate //

12.219.32

yathāgamaṃ ca tatsarvaṃ buddhyā tannaiva buddhyate /
dehāntaṃ kaścidanvāste bhāvitātmā nirāśrayaḥ //

12.219.33

yukto dhāraṇayā kaścitsataḥ kecidupāsate /
abhyasyanti paraṃ devaṃ vidyāsaṃśabditākṣaram //

12.219.34

antakāle hyupāsante tapasā dagdhakilviṣāḥ /
sarva ete mahātmāno gacchanti paramāṃ gatim //

12.219.35

sūkṣmaṃ viśeṣaṇaṃ teṣāmavekṣecchāstracakṣuṣā /
dehaṃ tu paramaṃ vidyādvimuktamaparigraham //

12.219.36

antarikṣādanyataraṃ dhāraṇāsaktamānasam /
martyalokādvimucyante vidyāsaṃsaktacetasaḥ //

12.219.37

brahmabhūtā virajasastato yānti parāṃ gatim /
evamekāyanaṃ dharmamāhurvedavido janāḥ //

12.219.38

yathājñānamupāsantaḥ sarve yānti parāṃ gatim / kaṣāyavarjitaṃ----teṣāmutpadyate'malam /
yānti te'pi----- kānviśudhyanti yathābalaṃ //

12.219.39

bhagavantamajaṃ divya viṣṇumavyaktasañjñitam /
bhāvena yānti śuddhā ye jñānatṛptā nirāśiṣaḥ //

12.219.40

jñātvā'tmasthaṃ------- na nivartanti te'vyayāḥ /
prāpya tatparamaṃ sthānamodante'kṣaramavyayam //

12.219.41

etāvadetadvijñānametadasti ca nāsti ca /
tṛṣṇābaddhaṃ jagatsarvaṃ cakravatparivartate //

12.219.42

visatanturyathaivāyamantasthaḥ sarvato bise /
tṛṣṇātanturanādyantastathā dehagataḥ sadā //

12.219.43

sūcyā sūtraṃ yathā vastre saṃsārayati vāyakaḥ /
tadvatsaṃsārasūtraṃ hi tṛṣṇāsūcyā nibaddhyate //

12.219.44

itastataḥ samāhṛtya rūpaṃ nirvartayiṣyati / vikāraṃ prakṛtiṃ caiva puruṣaṃ ca sanātanam //

12.219.45

yo yathāvadvijānāti sa vitṛṣṇo vimucyate /
yāti nityaṃ sa sadbhāvamātmano vai mahadbhuvam //
bhīṣma uvāca /

12.219.46

prakāśaṃ bhagavānetadṛṣirnārāyaṇo'mṛtam /
bhūtānāmanukampārthaṃ jagāda jagato hitam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc