Mahabharata · Chapter 12.215
rajasā sādhyate mohastamaśca bharatarṣabha /
krodhalobhau bhayaṃ darpa eteṣāṃ sādanācchuciḥ //
paramaṃ paramātmānaṃ devamakṣayamavyayam /
viṣṇumavyaktasaṃsthānaṃ vidustaṃ devasattamam //
tasya māyāpinaddhāṅgā jñāna bhraṣṭā nirāśiṣaḥ /
mānavā jñānasammohāttataḥ kāmaṃ prayānti vai //
kāmātkrodhamavāpyātha lobhamohau ca mānavāḥ /
mānadarpāvahankāramahankārāttataḥ kriyāḥ //
kriyābhiḥ snehasambandhaḥ snehācchokamanantaram /
atha duḥkhasamārambhā jarājanmakṛtakṣaṇāḥ //
janmato garbhavāsaṃ tu śukraśoṇitasambhavam /
purīṣamūtravikledaṃ śoṇitaprabhavāvilam //
tṛṣṇābhibhūtastairvaddhastānevābhipariplavan / tathā narakagartasthastṛṣṇārajjubhirācitaḥ /
puṇyapāpapraṇunnāṅgo jāyate sa yathā kṛmiḥ //
maśakairmatkuṇairdaṣṭastathā citravadhārditaḥ /
nānāvyādhibhirākīrṇaḥ kathañcidyauvanaṃ gataḥ //
kūrmotsṛjati bhūyaśca rajjuḥ svasvamukhepsayā /
yoṣitaṃ narakaṃ gṛhya janmakarmavaśānugaḥ //
purakṣetranimittaṃ yadduḥkhaṃ vaktuṃ na śakyate /
kastatra nindakaścaiva narake pacyate bhṛśam //
vārdhakyamanulaṅgheta tatra karmārabhetpunaḥ /
bhagavānsaṃstutaḥ paścātkiṃ pravakṣyāmi te bhṛśam //
saṃsāratantravāhinyastatra buddhyeta yoṣitaḥ / prakṛtyāḥ kṣetrabhūtāstā narāḥ kṣetrajñalakṣaṇāḥ /
tasmādevāviśeṣeṇa naro'tīyādviśeṣataḥ //
kṛtyā hyetā ghorarūpā mohayantyavicakṣaṇān /
rajasyantarhitā mūrtirindriyāṇāṃ sanātanī //
tasmāttarṣātmakādrāgādbījājjāyanti jantavaḥ / svadehajānasvasañjñānyadvadaṅgātkṛmīṃstyajet /
svasañjñānasvakāṃstadvatsutasañjñānkṛmīṃstyajet //
śukrato rasataścaiva dehājjāyanti jantavaḥ /
svabhāvātkarmayogādvā tānupekṣeta buddhimān //
rajastamasi paryastaṃ satvaṃ ca rajasi sthitam /
jñānādhiṣṭhānamajñānaṃ buddhyaṃhankāralakṣaṇam //
tadbījaṃ dehināmāddustadbījaṃ jīvasañjñitam /
karmaṇā kālayuktena saṃsāraparivartanam //
ramatyayaṃ yathā svapne manasā dehavāniva /
karmagarbhairguṇairdehī garbhe tadupalabhyate //
karmaṇā bījabhūtena codyate yadyadindriyam /
jāyate tadahankārādrāgayuktena cetasā //
śabdarāgācchrotramasya jāyate bhāvitātmanaḥ /
rūparāgāttathā cakṣurghrāṇaṃ gandhajighṛkṣayā //
saṃsparśebhyastathā vāyuḥ prāṇāpānavyapāśrayaḥ /
vyānodānau samānaśca pañcadhā dehayāpanam //
sañjātairjāyate gātraiḥ karmajairbrahmaṇā vṛtaḥ /
duḥkhādyantairduḥkhamadhyairnaraḥ śārīramānasaiḥ //
duḥkhaṃ vidyādupādānādabhimānācca vardhate /
tyāgāttebhyo nirodhaḥ syānnirodhajño vimucyate //
indriyāṇāṃ rajasyeva pralayaprabhavāvubhau /
parīkṣya sañcaredvidvānyathāvacchāstracakṣuṣā //
jñānendriyāṇīndriyārthānnopasarpantyatarṣulam /
jñānaiśca karaṇairdehī na dehaṃ punanarhati //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0