Mahabharata · Chapter 12.206

pitāmaha mahāprājña puṇ़ḍarīkākṣamacyutam /
kartāramakṛtaṃ viṣṇuṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayam //

nārāyaṇaṃ hṛṣīkeśaṃ govindamaparājitam /
tattvena bharataśreṣṭha śrotumicchāmi keśavam //
bhīṣma uvāca /

śruto'yamartho rāmasya jāmadagnyasya jalpataḥ /
nāradasya ca devarṣeḥ kṛṣṇadvaipāyanasya ca //

asito devalastāta vālmīkiśca mahātapāḥ /
mārkaṇḍeyaśca govinde kathayantyadbhutaṃ mahat //

keśavasya mayā rājanna śakyā varṇituṃ guṇāḥ / īdṛśo'sau hṛṣīkeśo vāsudevaḥ parātparaḥ //

keśavo bharataśreṣṭha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ /
puruṣaḥ sarvamityeva śrūyate bahudhā vibhuḥ //

kintu yāni vidurloke brāhmaṇāḥ śārṅgadhanvani /
mahātmani mahābāho śṛṇu tāni yudhiṣṭhira //

yāni cāhurmanuṣyendra ye purāṇavido janāḥ /
śrutvā sarvāṇi govindo kīrtayiṣyāmi tānyaham //

mahābhūtāni bhūtātmā mahātmā puruṣottamaḥ /
vāyurjyotistathā cāpaḥ khaṃ ca gāṃ cānvakalpayat //

sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ caiva sarvabhūteśvaraḥ prabhuḥ /
apsveva śayanaṃ cakre mahātmā puruṣottamaḥ //

sarvatejomayastasmiñśayānaḥ śayane śubhe /
so'grajaṃ sarvabhūtānāṃ sankarṣaṇamacintayat //

āśrayaṃ sarvabhūtānāṃ manasetīha śuśrum /
sa dhārayati bhūtāni ubhe bhūtabhaviṣyatī //

pradyumnamasṛjattasmātsarvatejaḥ prakāśakam /
aniruddhastato jajñe sarvaśaktirmahādyutiḥ //

apsu vyomagataḥ śrīmānyoganidrāmupeyivān / tasmātsañjajñire devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
layasthityantakarmāṇasrayaste sumahaujasaḥ //

tatastasminmahābāhau prādurbhūte mahātmani /
bhāskarapratimaṃ divyaṃ nābhyāṃ padmamajāyata //

sa tatra bhagavāndevaḥ puṣkare bhrājayandiśaḥ /
brahmā samabhavattāta sarvabhūtapitāmahaḥ //

tasminnapi mahābāhau prādurbhūte mahātmani /
tamasaḥ pūrvajo jajñe madhurnāma mahāsuraḥ //

tamugramugrakarmāṇamugrāṃ buddhiṃ samāsthitam /
brahmaṇopacitiṃ kurvañjaghāna puruṣottamaḥ //

tasya tāta vadhātsarve devadānavamānavāḥ /
madhusūdanamityāhurṛṣabhaṃ sarvasātvatām //

brahmā'nusasṛje putrānmānasāndakṣasaptamān /
marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum //

marīciḥ kaśyapaṃ tāta putramagrajamagrajaḥ /
mānasaṃ janayāmāsa taijasaṃ brahmavittamam //

aṅguṣṭhātsasṛje brahmā marīcerapi pūrvajam /
so'bhavadbharataśreṣṭha dakṣo nāma prajāpatiḥ //

tasya pūrvamajāyanta daśa tisraśca bhārata //
prajāpaterduhitarastāsāṃ jyeṣṭhā'bhavadditiḥ //

sarvadharmaviśeṣajñaḥ puṇyakīrtirmahāyaśāḥ /
mārīcaḥ kaśyapastāta sarvāsāmabhavatpatiḥ //

utpādya tu mahābhāgastāsāmavarajā daśa /
dadau dharmāya dharmajño dakṣa eva prajāpatiḥ //

dharmasya vasavaḥ putrā rudrāścāmitatejasaḥ /
viśvedevāśca sādhyāśca marutvantaśca bhārata //

aparāśca yavīyasyastābhyo'nyāḥ saptaviṃśatiḥ /
somastāsāṃ mahābhāgaḥ sarvāsāmabhavatpatiḥ //

itarāstu vyajāyanta gandhavosturagāndvijān /
gāśca kimpuruṣānmatsyānudbhijjāṃśca vanaspatīn //

ādityānaditirjajñe devaśreṣṭhānmahābalān /
teṣāṃ viṣṇurvāmano'bhūdgovindaścābhavatprabhuḥ //

tasya vikramaṇāccāpi devānāṃ śrīrvyavardhata /
dānavāśca parābhūtā daiteyāścāsurī prajā //

vipracittipradhānāṃśca dānavānasṛjaddanuḥ /
ditistu sarvānasurānmahāsatvānajījanat //

tataḥ sasarja bhagavānmṛtyuṃ lokabhayankaram /
hartāraṃ sarva bhūtānāṃ sasarja ca janārdanaḥ //

ahorātraṃ ca kālaṃ ca yathartu madhusūdanaḥ /
pūrvāhṇaṃ cāparāhṇaṃ ca sarvamevānvakalpayat //

labdhvāpaḥ so'sṛjanmeghāṃstathā sthāvarajaṅgamān /
pṛthivīṃ so'sṛjadviśvāṃ sahītāṃ bhūritejasā //

tataḥ kṛṣṇo mahābhāgaḥ punareva yudhiṣṭhira /
brāhmaṇānāṃ śataṃ śreṣṭhaṃ mukhādevāsṛjatprabhuḥ //

bāhubhyāṃ kṣatriyaśataṃ vaiśyānāmūrutaḥ śatam /
padbhyāṃ śūtraśataṃ caiva kaśevo bharatarṣabha //

sa evaṃ caturo varṇānsamutpādya mahātapāḥ /
adhyakṣaṃ sarva bhūtānāṃ dhātāramakarotsvayam //

vedavidyāvidhātāraṃ brahmāṇamatitadyutim /
bhūtamātṛgaṇādhyakṣaṃ virūpākṣaṃ ca so'sṛjat //

śāsitāraṃ ca pāpānāṃ pitṛṇāṃ samavartinam /
asṛjatsarvabhūtātmā nidhipaṃ ca dhaneśvaram //

yādasāmasṛjannāthaṃ varuṇaṃ ca jaleśvaram /
vāsavaṃ sarvadevānāmadhyakṣamakarotprabhuḥ //

yāvadyāvadabhūcchraddhā dehaṃ dhārayituṃ nṛṇām /
tāvattāvadajīvaṃste nāsīdyamakṛtaṃ bhayam //

na caiṣāṃ maithuno dharmo babhūva bharatarṣabha /
sankalpādeva caiteṣāṃ garbhaḥ samupapadyate //

tatasretāyuge kāle saṃsparśājjāyate prajā /
na hyabhūnmaithuno dharmasteṣāmapi janādhipa //

dvāpare maithuno dharmaḥ prajānāmabhavannṛpa /
tathā kaliyuge rājandvandvamāpedire janāḥ //

eṣa bhūtapatistāta svadhyakṣaśca tathocyate /
nirapekṣāṃśca kaunteya kīrtayiṣyāmi tacchṛṇu //

dakṣiṇāpathajanmānaḥ sarve karabhṛtastava /
āndhrāḥ pulindāḥ śavarāścūcupā madrakaiḥ saha //

uttarāpathajanmānaḥ kīrtayiṣyāmi tānapi /
ye tu kāmbhojagāndhārāḥ kirātā barvaraiḥ saha //

ete pāpakṛtastāta caranti pṛthivīmimām /
bakaśvapākagṛdhrāṇāṃ sadharmāṇo narādhipa //

naite kṛtayuge tāta caranti pṛthivīmimām /
tretāprabhuti vardhante te janā bharatarṣabha //

tatastasminmahāghore sanndhyākāle yugāntike /
rājānaḥ samasajjanta samāsādyetaretam //

aindraṃ rūpaṃ samāsthāya hyasurebhyo caranmahīm /
sa eva bhagavāndevo veditvaṃ ca gatā mahī //

evambhūte sṛṣṭirnārasiṃhādayaḥ kramāt /
prādurbhāvāḥ smṛtā viṣṇorjagatīrakṣaṇāya vai //

eṣa kṛṣṇo mahāyogī tattatkāryānurūpaṇam /
hiraṇyakaśipuṃ daityaṃ hiraṇyākṣaṃ tathaiva ca //

rāvaṇaṃ ca mahādaityaṃ hatvāsau puruṣottamaḥ /
bhūmerduḥkhopanāśārthaṃ brahmaśakrādibhiḥ stutaḥ //

ātmano'ṅgānmahātejā udvabarha janārdanaḥ /
sitakṛṣṇau mahārāja keśau harirudāradhīḥ //

vasudevasya devakyāmeṣa jāta ihottamaḥ /
dehavāniha viśvātmā sambandhī te janārdanaḥ //

āvirvabhūva yogīndro manotīto jagatpatiḥ /
acintyaḥ puruṣavyāghra naiva kevalamānuṣaḥ //

avyaktādiviśeṣāntaṃ parimāṇārthasaṃyutam /
krīḍā hareridaṃ sarvaṃ kṣaramityeva dhāryatām //

akṣaraṃ tatparaṃ nityaṃ vairūpyaṃ jagato hareḥ /
tadviddhi rūpamatulamamṛtatvaṃ bhavajjitam //

tadeva kṛṣṇo dāśārhaḥ śrīmāñśrīvatsalakṣaṇaḥ /
na bhūtasṛṣṭisaṃsthānaṃ deho'sya paramātmanaḥ //

dehavāniha yo viṣṇurasau māyāmayo hariḥ /
ātmano lokarakṣārthaṃ dhyāhi nityaṃ sanātanam //

aṅgāni cature vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ /
itihāsapurāṇāni dharmāḥ svāyambhuvādayaḥ //

ya enaṃ prativartante vedāntāni ca sarvaśaḥ /
bhaktihīnā na tairyānti nityamenaṃ kathañcana //

sarvabhūteṣu bhūtātmā tattadbuddhiṃ samāsthitaḥ / tasmādbuddhastvamevainaṃ dhyāhi nityamatandritaḥ //

evameṣa kuruśreṣṭha prādurbhāvo mahātmanaḥ /
evaṃ devarṣirācaṣṭa nāradaḥ sarvalokadṛk //

nārado'pyatha kṛṣṇasya paraṃ mene narādhipa /
śāśvatatvaṃ mahābāho yathāvadbharatarṣabha //

evameva mahābāhuḥ keśavaḥ satyavikramaḥ /
acintyaḥ puṇḍarīkākṣo naiṣa kevalamānuṣaḥ //

evaṃvidho'sau puruṣaḥ ko vainaṃ vetti sarvadā /
etatte kathitaṃ rājanbhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi //