Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 12.202

12.202.1

yathā vyaktamidaṃ śete svapne carati cetanam /
jñānamindriyasaṃyuktaṃ tadvatpretya bhavābhavau //

12.202.2

yathā'mbhasi prasanne tu rūpaṃ paśyati cakṣuṣā /
tadvatprasannendriyavāñjñeyaṃ jñānena paśyati //

12.202.3

sa eva lulite tasminyathā rūpaṃ na paśyati /
tathendriyākulībhāve jñeyaṃ jñāne na paśyati //

12.202.4

abuddhirajñānakṛtā abuddhyā dūṣyate manaḥ /
duṣṭasya manasaḥ pañca sampraduṣyanti mānasāḥ //

12.202.5

ajñānatṛpto viṣayeṣvavagāḍho na paśyati /
sa dṛṣṭvaiva tu pūtātmā viṣayebhyo nivartate //

12.202.6

tarṣacchedo na bhavati puruṣasyeha kalmaṣāt /
nivartate tadā tarṣaḥ pāpamantargataṃ yadā //

12.202.7

antargatena pāpena dahyamānena cetasā / śubhāśubhavikāreṇa na sa bhūyo'bhijāyate //

12.202.8

viṣayeṣu tu saṃsargācchāśvatasya tu saṃśrayāt /
manasā cānyathā kāḍkṣanparaṃ na pratipadyate //

12.202.9

jñānamutpadyate puṃsāṃ kṣayātpāpasya karmaṇaḥ /
athādarśatalaprakhye paśyatyātmānamātmani //

12.202.10

prasṛtairindriyairduḥkhī taireva niyataiḥ sukhī /
tasmādindriyacorebhyo yacchedātmānamātmanā //

12.202.11

indriyebhyo manaḥ pūrvaṃ buddhiḥ paratarā tataḥ /
buddheḥ parataraṃ jñānaṃ jñānātparataraṃ param //

12.202.12

avyaktātprasṛtaṃ jñānaṃ tato buddhistato manaḥ /
manaḥ śrotrādibhiryuktaṃ śabdādīnsādhu paśyati //

12.202.13

yastāṃstyajati śabdādīnsarvāśca vyaktayastathā / prasṛtānīndriyāṇyeva pratisaṃharati kūrmavat /
vimuñcatyākṛtigrāmāṃstānmuktvā'mṛtamaśnute //

12.202.14

udyanhi savitā yadvatsṛjate raśmimaṇḍalam / dṛśyate maṇḍalaṃ tasya na ca dṛśyeta maṇḍalī /
tadvaddehastu sandṛśya ātmā'dṛśyaḥ paraḥ sadā //

12.202.15

grastaṃ hyudgirate nityamudgīthaṃ vetti nityaśaḥ / bālye rathābhyāṃ yogena tatvajñānaṃ tu sammatam //

12.202.16

sa evāstamupāgacchaṃstadevātmani yacchati / ādatte sarvabhūtānāṃ rasabhūtaṃ vikāsavān //

12.202.17

antarātmā tathā dehamāviśyendriyaraśmibhiḥ / prāpyendri guṇānpañca so'stamāvṛttya gacchati /
raśmimaṇḍa hīnastu na cāsau nāsti tāvatā //

12.202.18

praṇītaṃ karmaṇā mārgaṃ nīyamānaḥ punaḥ punaḥ /
prāpnotyayaṃ karmaphalaṃ pravṛttaṃ dharmamāptavān //

12.202.19

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ /
rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate //

12.202.20

buddhiḥ karmaguṇairhīnā yadā manasi vartate /
tadā sampadyate brahma tatraiva pralayaṃ gatam //

12.202.21

asparśanamaśṛṇvānamanāsvādamadarśanam /
aghrāṇamavitarkaṃ ca satvaṃ praviśate param //

12.202.22

avyaktātprasṛtaṃ jñānaṃ tato buddhistato manaḥ /
ātmanaḥ prasṛtā buddhiravyaktaṃ jñānamucyate //

12.202.23

tasmādbuddhiḥ smṛtā tajjñairmanastasmāttataḥ smṛtam /
tasmādākṛtayaḥ pañca manaḥ paramamucyate //

12.202.24

tasmātparatarā buddhirjñānaṃ tasmātparaṃ smṛtam / tataḥ sūkṣmastato hyātmā tasmātparataraṃ na ca /
indriyāṇi nirīkṣante manasaitāni sarvaśaḥ //

12.202.25

manasyākṛtayo magnā manastvabhigataṃ matim /
matistvabhigatā jñānaṃ jñānaṃ cābhigataṃ mahat //

12.202.26

nendriyairmanasaḥ siddhirna buddhiṃ budhyate manaḥ /
na buddhirbudhyate'vyaktaṃ sūkṣmaṃ tvetāni paśyati //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc