Mahabharata · Chapter 12.189
dānasya kiṃ phalaṃ proktaṃ dharmasya caritasya ca /
tapasaśca sutaptasya svādhyāyasya hutasya vā //
bhṛguruvāca /
hutena śāmyate pāpaṃ svādhyāyaiḥ śāntiruttamā /
dānena bhoga ityāhustapasā sarvamāpnuyāt //
dānaṃ tu dvividhaṃ prāhuḥ paratrārthamihaiva ca /
sadbhyo yaddīyate kiñcittatparatropatiṣṭhate //
asadbhyo dīyate yattu taddānamiha bhujyate /
yādṛśaṃ dīyate dānaṃ tādṛśaṃ phalamucyate //
bharadvāja uvāca /
kiṃ kasya dharmācaraṇaṃ kiṃ vā dharmasya lakṣaṇam /
dharmaḥ katividho vā'pi tadbhavānvaktumarhati //
bhṛguruvāca /
svadharmācaraṇe yuktā ye bhavanti manīṣiṇaḥ /
teṣāṃ svargaphalāvāptiryo'nyathā sa vimuhyate //
bharadvāja uvāca /
yadetaccāturāśramyaṃ brahmarṣivihitaṃ purā /
tasya svaṃsvaṃ samācāraṃ yathāvadvaktumarhasi //
bhṛguruvāca /
pūrvameva bhagavatā brahmaṇā lokahitamanutiṣṭhatā dharmasaṃrakṣaṇārthamāśramāścatvāro'bhinirdiṣṭāḥ / tatra gurukulavāsameva prathamamāśramamudāharanti / samyagyatra śaucasaṃskāraniyamavrataviniyatātmā ubhesandhye bhāskarāgnidaivatānyupasthāya vihāya nidrālasye gurorabhivādananavedābhyāsaśravaṇapavitrīkṛtāntarātmā [triṣavaṇamupaspṛśya brahmacaryāgniparicaraṇaguruśuśrūṣānityabhikṣyādisarvaniveditāntarātmā] guruvacanirdeśānuṣṭhānāpratikūlo guruprasādalabdhasvādhyāyatatparaḥ syāt //
bhavati cātra ślokaḥ /
guruṃ yastu samārādhya dvijo vedamavāpnuyāt /
tasya svargaphalāvāptiḥ śudhyate cāsya mānasamiti //
gārhasthyaṃ khalu dvitīyamāśramaṃ vadanti / tasya samudācāralakṣaṇaṃ sarvamanuvyākhyāsyāmaḥ / samāvṛttānāṃ sadācārāṇāṃ sahadharmacaryāphalārthināṃ gṛhāśramo vidhīyate / dharmārthakāmāvāptyarthaṃ trivargasādhanamapekṣyāgarhitena karmaṇā dhanānyādāya svādhyāyopalabdhaprakarṣeṇa vā brahmarṣinirmitena vā / havyakavyaniyamābhyāṃ daivatapūjāsamādhiprasādavidhyupalabdhena dhanena gṛhastho gārhasthyaṃ vartayet / taddhi sarvāśramāṇāṃ mūlamudāharanti / gurukulanivāsinaḥ parivrājakā ye cānye sankalpitavrataniyamadharmānuṣṭhāyinastepāmaṣyata eva bhikṣābalisaṃvibhāgāḥ pravartante //
vānaprasthānāṃ ca dravyopaskāra iti prāyaśaḥ khalvete sādhavaḥ sādhupathyāśinaḥ svādhyāyaprasaṅginastīrthābhigamanadeśadarśanārthaṃ pṛthivīṃ paryaṭanti teṣāṃ pratyutthānābhigamanābhivādanānasūyavākpradānasukhaśaktyāsanasukhaśayanābhyavahārasatkriyāceti //
bhavati cātra ślokaḥ /
atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate /
sa tasya duṣkṛtaṃ dattvā puṇyamādāya gacchati //
api cātra yajñakriyābhirdevatāḥ prīyante nivāpena pitaro vedavidyābhyāsaśravaṇadhāraṇena ṛṣaya apatyotpādanena prajāpatiriti //
ślokau cātra bhavataḥ /
vatsalāḥ sarvabhūtānāṃ vācyāḥ śrotrasukhā giraḥ /
parivādāpavādau ca pāruṣyaṃ cātra garhitam //
avajñānamahankāro dambhaścaiva vigarhitaḥ /
ahiṃsā satyamakrodhaḥ sarvāśramagataṃ tapaḥ //
api cātra mālyābharaṇavastrābhyaṅganityopabhoganṛttagītavāditraśrutisukhanayanābhirāmadarśanānāṃ prāptirbhakṣyabhojyalehyapeyacoṣyāṇāmabhyavahāryāṇāṃ vividhānāmupabhogaḥ svavihārasantoṣaḥ kāmasukhāvāptiriti //
ślokau cātra bhavataḥ /
trivargaguṇanirvṛttiryasya nityaṃ gṛhāśrame /
sa sukhānyanubhūyeha śiṣṭānāṃ gatimāpnuyāt //
uñchavṛttirgṛhastho yaḥ svadharmācaraṇe rataḥ /
tyaktakāmasukhārambhaḥ svargastasya na durlabhaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0