Mahabharata · Chapter 12.18

tūṣṇīmbhūtaṃ tu rājānaṃ punarevārjuno'bravīt /
santaptaḥ śokaduḥkhābhyāṃ rājavākśalyapīḍitaḥ //
arjuna uvāca /

kathayanti purāvṛttamitihāsamimaṃ janāḥ /
videharājñaḥ saṃvādaṃ bhāryayā saha bhārata //

utsṛjya rājyaṃ bhikṣārthaṃ kṛtabuddhiṃ nareśvaram /
videharājamahīṣī duḥkhitā pratyabhāṣata //

dhanānyapatyaṃ mitrāṇi ratnāni vividhāni ca /
panthānaṃ pāvanaṃ hitvā janako mauḍhyamāsthitaḥ //

taṃ dadarśa priyā bhāryā bhaikṣavṛttimakiñcanam /
dhānāmuṣṭimupāsīnaṃ nirīhaṃ gatamatsaram //

tamuvāca samāmatya bhartāramakutobhayam /
kruddhā manasvinī bhāryā vivikte hetumadvacaḥ //

kathamutsṛjya rājyaṃ svaṃ dhanadhānyasamanvitam /
kāpālīṃ vṛttimāsthāya dhānyamuṣṭimupāsase //

pratijñā te'nyathā rājanviceṣṭā cānyathā tava /
yadrājyaṃ mahadutsṛjya svalpe lubhyasi pārthiva //

naitenātithayo rājandevarṣipitarastathā /
adya śakyāstvayā bhartuṃ moghaste'yaṃ pariśramaḥ //

devatātithibhiścaiva pitṛbhiścaiva pārthiva /
sarvairetaiḥ parityaktaḥ parivrajasi niṣkriyaḥ //

yastvaṃ traividyavṛddhānāṃ brāhmaṇānāṃ sahasraśaḥ /
bhartā bhūtvā ca lokasya so'dyānyairbhūtimicchasi //

śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavatsamprati vīkṣyase /
aputrā jananī te'dya kausalyā cāpatistvayā //

āśritā dharmakāmāstvāṃ kṣatriyāḥ paryupāsate /
tvadāśāmabhikāṅkṣantaḥ kṛpaṇāḥ phalahetukāḥ //

tāṃśca tvaṃ viphalānkṛtvā kaṃ nu lokaṃ gamiṣyasi /
rājansaṃśayite mokṣe paratantreṣu dehiṣu //

naiva te'sti paro loko nāparaḥ pāpakarmaṇaḥ /
dharmyāndārānparityajya yastvamicchasi jīvitum //

srajo gandhānalankārānvāsāṃsi vividhāni ca /
kimarthamabhisantyajya parivrajasi niṣkriyaḥ //

nipānaṃ sarvabhūtānāṃ bhūtvā tvaṃ pāvanaṃ mahata /
āḍhyo vanaspatirbhūtvā sonyāṃstvaṃ paryupāsase //

khādanti hastinaṃ nyāse kravyādā bahavo'pyuta /
bahavaḥ kṛmayaścaiva kiṃ punastvāmanarthakam //

ya imāṃ kuṇḍikāṃ bhindyāntriviṣṭabdhaṃ ca yo haret /
vāsaścāpi harettasminkathaṃ te mānasaṃ bhavet //

yastvaṃ sarvaṃ samutsṛjya dhānāmuṣṭimanugrahaḥ /
yadanena kṛtaṃ sarvaṃ kimidaṃ mama dīyate //

dhānāmuṣṭerihārthaścetpratijñā te vinaśyati /
kā vā'haṃ tava ko me tvaṃ kaśca te mayyanugrahaḥ //

praśādhi pṛthivīṃ rājanyatra te'nugraho bhavet /
prāsāde śayanaṃ yānaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca //

śriyāṃ nirāśairadhanestyaktamitrairakiñcanaiḥ /
saukhikaiḥ sambhṛto yo'rthaḥ sa santyajati kinnu taṃ //

yo'tyantaṃ pratigṛhṇīyādyaśca dadyātsadaiva hi /
tayostvamantaraṃ viddhi śreyāṃstābhyāṃ ka ucyate //

sadaiva yācamāneṣu tathā dambhānviteṣu ca /
eteṣu dakṣiṇā dattā dāvāgrāviva durhutam //

jātavedā yathā rājannādagdhvaivopaśāmyati /
sadaiva yācamāno vai tathā śāmyati na dvijaḥ //

satāṃ vai dadato'nnaṃ ca loke'sminprakṛtirdhruvā /
na cedrājā bhaveddātā kutaḥ syurmokṣakāṅkṣiṇaḥ //

annādgṛhasthā loke'sminbhikṣavastata eva ca /
annātprāṇaḥ prabhavati annadaḥ prāṇado bhavet //

gṛhasthebhyo'pi nirmuktā gṛhasthāneva saṃśritāḥ /
prabhavaṃ ca pratiṣṭhāṃ ca dāntā vindanta āsate //

tyāgānna bhikṣukaṃ vindyānna mauḍhyānna ca yācanāt /
ṛjustu yo'rthaṃ tyajati taṃ muktaṃ viddhi bhikṣukam //

asaktaḥ śaktavadgacchanniḥ saṅgo muktabandhanaḥ /
samaḥ śatrau ca mitre ca sa vai mukto mahīpate //

parivrajanti dānārthaṃ muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥ /
sitā bahuvidhaiḥ pāśaiḥ sañcinvanto vṛthāmiṣam //

trayīṃ ca nāmavārtāṃ ca tyaktvā putrānvrajanti ye /
triviṣṭabdhaṃ ca vāsaśca pratigṛhṇantyabuddhayaḥ //

aniṣkaṣāye kāṣāyamīhārthamiti viddhi tam् /
dharmadhvajānāṃ muṇḍānāṃ vṛttyarthamiti me matiḥ //

kāṣāyairajinaiścīrairnagnānmuṇḍāñjaṭādharān /
bibhratsādhūnmahārāja jaya lokāñjitendriyaḥ //

agnyādheyāni gurvarthaṃ kratūnapi sudakṣiṇān /
dadātyaharahaḥ pūrvaṃ ko nu dharmaratastataḥ //
arjuna uvāca /

tattvajño janako rājā loke'sminniti gīyate /
so'pyāsīnmohasampanno mā mohavaśamanvagāḥ //

evaṃ dharmamanukrāntā sadā dānatapaḥ parāḥ /
ānṛśaṃsyaguṇopetāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ //

prajānāṃ pālane yuktā damamuttamamāsthitāḥ /
iṣṭvā lokānavāpsyāmo guruvṛddhopacāyinaḥ //

devatātithibhūtānāṃ nirvapanto yathāvidhi /
sthānamiṣṭamavāpsyāmo brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ //