Mahabharata · Chapter 12.16
arjunasya vacaḥ śrutvā bhīmaseno'tyamarṣaṇaḥ /
dhairyamāsthāya taṃ jyeṣṭhaṃ bhrātā bhrātaramabravīt //
rājanviditadharmo'si na te'styaviditaṃ bhuvi /
upaśikṣāma te vṛttaṃ sadaiva na ca śaknumaḥ //
na vakṣyāmi na vakṣyāmītyevaṃ me manasi sthitam /
atiduḥkhāttu vakṣyāmi tannibodha janādhipa //
bhavataḥ sampramohena sarvaṃ saṃśayitaṃ kṛtam /
viklabatvaṃ ca naḥ prāptamabalatvaṃ tathaiva ca //
kathaṃ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ /
mohamāpadyase dainyādyathā kāpuruṣastathā //
āgatiśca gatiścaiva lokasya viditā tava /
āyatyāṃ ca tadātve ca na te'styaviditaṃ prabho //
evaṃ gate mahārāja rājyaṃ prati janādhipa /
hetumātraṃ tu vakṣyāmi tamihaikamanāḥ śrṛṇu //
dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasastathā /
parasparaṃ tayorjanma nirdvandvaṃ nopalabhyate //
śārīrājjāyate vyādhirmānaso nātra saṃśayaḥ /
mānasājjāyate vyādhiḥ śārīra iti niścayaḥ //
śārīramānase duḥkhe yo'tīte tvanuśocati /
duḥkhena labhate duḥkhaṃ dvāvanarthau ca vindati //
śītoṣṇe caiva vāyuśca trayaḥ śārīrajā guṇāḥ /
teṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ yattadāhuḥ svasthalakṣaṇam //
teṣāmanyatamodreke vidhānamupadiśyate / uṣṇena bādhyate śītaṃ śītenoṣṇaṃ prabādhyate /
ubhābhyāṃ bādhyate vāyurvidhānamidamucyate //
satvaṃ rajastaya iti mānasāḥ syustrayo guṇāḥ /
teṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ yattadāhuḥ svasthalakṣaṇam //
teṣāmanyatamodreke vidhānamupadiśyate / harṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate /
ubhābhyāṃ bādhyate moho vidhānamidamucyate //
kaścitsukhe vartamāno duḥkhasya smartumicchati /
kaścidduḥkhe vartamānaḥ sukhasya smartumicchati //
sa tvaṃ na duḥkhī duḥkhasya na sukhī ca sukhasya ca / nāduḥkhī duḥkhabhāgasya nāsukhī ca sukhasya ca /
smartumarhasi kauravya diṣṭaṃ hi balavattaram //
athavā te svabhāvo'yaṃ yena pārthiva tuṣyase / dṛṣṭvā sabhāgatāṃ kṛṣṇāmekavastrāṃ rajasvalām /
miṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ na tasya smartumarhasi //
pravrājanaṃ ca nagarādajinaiśca vivāsanam /
mahāraṇyanivāsaśca na tasya smartumarhasi //
jaṭāsurātparikleśaṃ citrasenena cāhavam /
saindhavācca parikleśaṃ kathaṃ vismṛtavānasi //
punarajñātacaryāyāṃ kīcakena padā vadham /
draupadyā rājaputryāṃśca kathaṃ vismṛtavānasi //
yacca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddhamāsīdarindam /
manasaikena yoddhavyaṃ tatte yuddhamupasthitam //
yatra nāsti śaraiḥ kāryaṃ na mitrairna ca bandhubhiḥ /
ātmanaikena yoddhavyaṃ tatte yuddhamupasthitam //
tasminnanirjite yuddhe prāṇānyadi vimokṣyase /
anyaṃ dehaṃ samāsthāya tatastairiha yotsyase //
yo hyanāḍhyaḥ sa patitastaducchiṣṭaṃ tadalpakam / bahvapathyaṃ balavato na kiñcitrāyate balam //
tasmādadyaiva gantavyaṃ yudhyasva bharatarṣabha /
paramavyaktarūpasya vyaktaṃ tyaktvā svakarmabhiḥ //
tasminnanirjite yuddhe kāmavasthāṃ gamiṣyasi /
etajjitvā mahārāja kṛtakṛtyo bhaviṣyasi //
etāṃ buddhiṃ viniścitya bhūtānāmāgatiṃ gatim /
pitṛpaitāmahe vṛtte śādhi rājyaṃ yathocitam //
diṣṭyā duryodhanaḥ pāpo nihataḥ sānugo yudhi /
draupadyāḥ keśapakṣasya diṣṭyā te padavīṃ gatāḥ //
yajasva vājimedhena vidhivaddakṣiṇāvatā /
vayaṃ te kinkarāḥ pārtha vāsudevaśca vīryavān //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0