Mahabharata · Chapter 12.15

yājñasenyā vacaḥ śrutvā punarevārjuno'bravīt /
anumānya mahābāhuṃ jyeṣṭhaṃ bhrātaramīśvaram //
arjuna uvāca /

daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā daṇḍa evābhirakṣati /
daṇ़ḍaḥ supteṣu jāgarti daṇḍaṃ dharmaṃ vidurbudhāḥ //

daṇḍaḥ saṃrakṣate dharmaṃ tathaivāryaṃ janādhipa /
kāmaṃ saṃrakṣate daṇḍastrivargo daṇḍa ucyate //

daṇḍena rakṣyate dhānyaṃ dhanaṃ daṇḍena rakṣyate /
etadvidvānupādāya svabhāvaṃ paśya laukikam //

rājadaṇḍabhayādeke narāḥ pāpaṃ na kurvate /
yamadaṇḍabhayādeke paralokabhayādapi //

parasparabhayādeke pāpāḥ pāpaṃ na kurvate /
evaṃ sāṃsiddhike loke sarvaṃ daṇḍe pratiṣṭhitam //

daṇḍasyaiva bhayādeke na khādanti parasparam /
andhetamasi majjeyuryadi daṇḍo na pālayet //

yasmādadāntāndamayatyaśiṣṭāndaṇḍayatyapi /
damanāddaṇḍanāccaiva tasmāddaṇḍaṃ vidurbudhāḥ //

vāci daṇḍo brāhmaṇānāṃ kṣatriyāṇāṃ bhujārpaṇam /
dhanadaṇḍāḥ smṛtā vaiśyā nirdaṇḍaḥ śūdra ucyate //

asammohāya martyānāmarthasaṃrakṣaṇāya ca /
maryādā sthāpitā loke daṇḍasañjñā viśāmpate //

yatra śyāmo lohitākṣo daṇḍaścarati sūdyataḥ /
prajāstatra na muhyanti netā cetsādhu paśyati //

brahmacārī gṛhasthaśca vānaprasthasca bhikṣukaḥ /
daṇḍasyaiva bhayādete manuṣyā vartmani sthitāḥ //

nābhīto yajate rājannābhīto dātumicchati /
nābhītaḥ puruṣaḥ kaścitsamaye sthātumicchati //

nācchittvā paramarmāṇi nākṛtvā karma duṣkaram /
nāhatvā matsyaghātīva prāpnoti mahatīṃ śriyam //

nāghnataḥ kīrtirastīha na vittaṃ na punaḥ prajāḥ / indro vṛtravadhenaiva mahendraḥ samapadyata /
māhendraṃ ca gṛhaṃ lebhe lokānāṃ ceśvaro'bhavat //

ya eva devā hantārastām̐lloko'rcayate bhṛśam /
hantārudrastathāskandaḥ śakro'gnirvaruṇo yamaḥ //

hantā kālastathā vāyurmṛtyurvaiśravaṇo raviḥ /
vasavo marutaḥ sādhyā viśvedevāśca bhārata //

etāndevānnamasyanti pratāpapraṇatā janāḥ /
na brahmāṇaṃ na dhātāraṃ na pūṣāṇaṃ kathañcana //

madhyasthānsarvabhūteṣu dāntāñśamaparāyaṇān /
yajante mānavāḥ kecitpraśāntānsarvakarmasu //

na hi paśyāmi jīvantaṃ loke kañcidarhisayā /
satvaiḥ satvā hi jīvanti durbalairbalavattarāḥ //

nakulo mūṣikānatti biḍālo nakulaṃ tathā /
biḍālamatti śvā rājañśvānaṃ vyālamṛgastathā //

tānatti puruṣaḥ sarvānpaśya dharmo yathā gataḥ /
prāṇasyānnamidaṃ sarvaṃ jaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca yat //

vidhānaṃ daivavihitaṃ tatra vidvānna muhyati /
yathā sṛṣṭo'si rājendra tathā bhavitumarhasi //

vinītakrodhaharṣā hi mandā vanamupāśritāḥ /
vinā vadhaṃ na kurvanti tāpasāḥ prāṇayāpanam //

udake bahavaḥ prāṇāḥ pṛthivyāṃ ca phaleṣu ca /
na ca kaścinna tānhanti kimanyatprāṇayāpanam //

sūkṣmayonīni bhūtāni tarkagamyāni kānicit /
pakṣmaṇo'pi nipātena yeṣāṃ syātskandhaparyayaḥ //

grāmānniṣkramya munayo vigatakrodhamatsarāḥ /
vane kuṭumbadharmāṇo dṛśyante parimohitāḥ //

bhūmiṃ bhittvauṣadhīśchittvā vṛkṣādīnaṇḍajānpaśūn /
manuṣyāstanvaye yajñāṃste svargaṃ prāpnuvanti ca //

daṇḍanītyāṃ praṇītāyāṃ sarve sidhyantyupakramāḥ /
kaunteya sarvabhūtānāṃ tatra me nāsti saṃśayaḥ //

daṇḍaścenna bhavelloke vinaśyeyurimāḥ prajāḥ /
jale matsyānivābhakṣyandurbalānbalavattarāḥ //

satyaṃ batedaṃ brahmaṇā pūrvamuktaṃ daṇḍaḥ prajā rakṣati sādhunītaḥ /
paśyāgnayaḥ pūtimāṃsasya bhītāḥ santarjitā daṇḍabhayājjvalanti //

andhantama ivedaṃ syānna prajñāyeta kiñcana /
daṇḍaścenna bhavelloke vibhajansādhvasādhunī //

ye'pi sambhinnamaryādā nāstikā vedanindakāḥ /
te'pi bhogāya kalpante daṇḍenāśu nipīḍitāḥ //

sarvo daṇḍajito loko durlabho hi śucirjanaḥ /
daṇḍasya hi bhayādbhīto bhogāyaiva prakalpate //

cāturvarṇyapramodāya sunītikaraṇāya ca /
daṇḍo vidhātrā vihito dharmārthauṃ bhuvi rakṣitum //

yadi daṇḍānna vibhyeyurvayāṃsi śvāpadāni ca /
adyuḥ paśūnmanuṣyāṃśca yajñārthāni havīṃṣi ca //

na brahmacāryadhīyīta na kālyaṃ duhate ca gauḥ /
na kanyodvahanaṃ gacchedyadi daṇḍo na pālayet //

viṣvaglopaḥ pravarteta bhidyeransarvasetavaḥ /
mamatvaṃ na prajānīyuryadi daṇḍo na pālayet //

na saṃvatsarasatrāṇi tiṣṭheyurakutobhayāḥ /
vidhivaddakṣiṇāvanti yadi daṇḍo na pālayet //

careyurnāśrame dharmaṃ yathoktaṃ vidhimāśritāḥ /
na vidyāṃ prāpnuyātkaścidyadi daṇḍo na pālayet //

na coṣṭrā na balīvardā nāśvāśvataragardabhāḥ /
na vidyāṃ prāpnuryānāni yadi daṇḍo na pālayet //

na preṣyā vacanaṃ kuryurna bālo jātu karhicit /
tiṣṭhetpiturmate dharme yadi daṇḍo na pālayet //

daṇḍe sthitāḥ prajāḥ sarvā bhayaṃ daṇḍe vidurbudhāḥ /
daṇḍe svargo manuṣyāṇāṃ loko'yaṃ ca pratiṣṭhitaḥ //

na tatra kūṭaṃ pāpaṃ vā vañcanā vā'pi dṛśyate /
yatra daṇḍaḥ suvihitaścaratyarivināśanaḥ //

haviḥ śvā praliheddṛṣṭvā daṇḍaścennodyato bhavet /
haretkākaḥ puroḍāśaṃ yadi daṇḍo na pālayet //

yadīdaṃ dharmato rājyaṃ vihitaṃ yadyadharmataḥ /
kāryastatra na śoko vai bhuṅkṣva bhogānyajasva ca //

sukhena dharmaṃ śrīmantaścaranti śucivāsasaḥ /
saṃvasantaḥ priyairdārairbhuñjānāścānnamuttamam //

arthe sarve samārambhāḥ samāyattā na saṃśayaḥ /
sa ca daṇḍe samāyattaḥ paśya daṇḍasya gausvam //

lokayātrārthameveha dharmapravacanaṃ kṛtam /
ahiṃsā'sādhuhiṃseti śreyāndharmaparigrahaḥ //

nātyantaṃ guṇavatkiñcinna cāpyatyantanirguṇam /
ubhayaṃ sarvakāryeṣu dṛśyate sādhvasādhu ca //

paśūnāṃ vṛṣaṇaṃ chittvā tato bhindanti nassu tān /
vahanti bahavo bhārānbadhnanti damayanti ca //

evaṃ paryākule loke vitathairjarjharīkṛte /
taistairnyāyairmahārāja purāṇaṃ dharmamācara //

yaja dehi prajā rakṣa dharmaṃ samanupālaya /
amitrāñjahi kaunteya mitrāṇi paripālaya //

mā ca te nighnataḥ śatrūnmanyurbhavatu pārthiva /
na tatra kilviṣaṃ kiñciddhanturbhavati bhārata //

ātatāyī hi yo hanyādātatāyinamāgatam /
na tena bhrūṇahā sa syānmanyustaṃ manyumārcchati //

avadhyaḥ sarvabhūtānāmantarātmā na saṃśayaḥ /
avadhye cātmani kathaṃ vadhyo bhavati kasyacit //

yathā hi puruṣaḥ śālāṃ punaḥ sampraviśennavām /
eva jīvaḥ śarīrāṇi tānitāni prapadyate //

dehānpurāṇānutsṛjya navānsampratipadyate /
evaṃ mṛtyumukhaṃ prāhurjanā ye tattvadarśinaḥ //