Mahabharata · Chapter 11.7
aho'bhihitamākhyāna bhavatā tattvadarśinā /
bhūya eva tu me harṣaḥ śrotuṃ vāgamṛtaṃ tava //
vidura uvāca /
śṛṇu bhūyaḥ pravakṣyāmi mārgasyaitasya vistaram /
yacchrutvā vipramucyante saṃsārādvi vicakṣaṇāḥ //
yathā tu puruṣo rājandīrghamadhvānamāsthitaḥ /
kvacitkvacicchramasthānaṃ kurute vāsameva vā //
evaṃ saṃsāraparyāye garbhavāseṣu bhārata /
kurvanti durbudhā vāsaṃ mucyante tatra paṇḍitāḥ //
tasmādadhvānamevaitamāhuḥ śāstravido janāḥ /
yattatsaṃsāragahanaṃ vanamāhurmanīṣiṇaḥ //
soyaṃ lokasamāvarto martyānāṃ bharatarṣabha /
carāṇāṃ sthāvarāṇāṃ ca na gṛdhyettatra pāṇḍitaḥ //
śārīrā mānasāścaiva martyānāṃ vyādhayaśca ye /
pratyakṣāśca parokṣāśca te vyālāḥ kathitā budhaiḥ //
kliśyamānāśca tairnityaṃ māryamāṇāśca bhārata /
svakarmabhirmahāvyālairnodvijantyalpabuddhayaḥ //
athāpi tairvimucyeta vyādhibhiḥ puruṣo nṛpa /
āvṛṇotyeva taṃ paścājjarā rūpavināśinī //
śabdarūparasasparśagandhaiśca vividhairapi /
majjamānaṃ mahāpaṅke nirālambe samantataḥ //
saṃvatsarartavo māsāḥ pakṣāhorātrasandhayaḥ /
krameṇāsya pravṛjjanti rūpamāyustathaiva ca //
ete kālasya vidhayo naitāñjānānti durbudhāḥ /
dhātrā'bhilikhitānyāhuḥ sarvabhūtāni karmaṇā //
rathaḥ śarīraṃ bhūtānāṃ satvamāhustu sārathim /
indriyāṇi hayānāhuḥ karmabudvistu raśmayaḥ //
teṣāṃ hayānāṃ yo vegaṃ dhāvatāmanu dhāvati /
satu saṃsāracakre'smiṃścakravatparivartate //
yastānsaṃyamate buddhyā saṃyato na nivartate /
yastu saṃsāracakre'smiṃścakravatparivartate //
[bhramamāṇā na muhyanti saṃsāre na bhramanti te /
saṃsāre bhramatāṃ rājanduḥkhametaddhi jāyate //
taspādasya nivṛttyarthaṃ yatnamevācaredbudhaḥ /
upekṣā nātra kartavyā śataśākhaḥ pravardhate //
yatendriyo naro rājankrodhalobhanirākṛtaḥ / santuṣṭaḥ satyavādī yaḥ sa śāntimadhigacchati // ]
yāmyamāhū rathaṃ hyenaṃ muhyante yena durbudhāḥ /
sa caitatprāpnuyādrājanyattvaṃ prāpto narādhipa //
anutarṣulamevaitadduḥkhaṃ bhavati māriṣa / rājyanāśaḥ suhṛnnāśaḥ sutanāśaśca bhārata /
sādhuḥ paramaduḥkhānāṃ duḥkhabhaiṣajyamārabhet //
jñānauṣadhamavāpyeha dūrapāraṃ mahauṣadham /
chindyādduḥkhamahāvyādhiṃ naraḥ saṃyatamānasaḥ //
na vikramo na cāpyartho na mitraṃ na suhṛjjanaḥ /
tasmānmocayate duḥkhādyathātmā sthiraniścayaḥ //
tasmānmaitraṃ samāsthāya śīlamāpadi bhārata /
damastyāgo'pramādaśca te trayo brahmaṇo hayāḥ //
śīlaraśmisamāyukte sthito yo mānase rathe /
tyaktvā mṛtyubhayaṃ rājanbrahmalokaṃ sa gacchati //
abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti mahīpate /
sa gacchati paraṃ sthānaṃ viṣṇoḥ padamanāmayam //
na tatkratusahasreṇa nopavāsaiśca nityaśaḥ /
abhayasya ca dānena yatphalaṃ prāpnuyānnaraḥ //
na hyātmanaḥ priyataraṃ kiñcidbhūteṣu niścitam /
aniṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ maraṇaṃ nāma bhārata //
tasmātsarveṣu bhūteṣu dayā kāryā vipaścitā //
nānāyogasamāyuktā buddhijālena saṃvṛtāḥ / asūkṣmadṛṣṭayo mandā bhrāmyante tatratatra ha /
susūkṣmadṛṣṭayo rājanvrajanti brahmasāmyatām //
evaṃ jñātvā mahāprājña sa teṣāmaurdhvadaihikam /
kartumarhati tenaiva phala prāpsyati vai bhavān //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0