Mahabharata · Chapter 10.3

kṛpasya vacanaṃ śrutvā dharmārthasahitaṃ śubham /
aśvatthāmā mahārāja duḥkhaśokasamanvitaḥ //

dahyamānastu śokena pradīptenāgninā yathā /
krūraṃ manastataḥ kṛtvā tāvabhau pratyabhāṣata //

puruṣepuruṣe buddhiryāyā bhavati śobhanā /
tuṣyanti ca pṛthaksarve prajñayā te svayāsvayā //

sarvo hi manyate loka ātmānaṃ buddhimattaram /
sarvasyātmā bahumataḥ sarvotmānaṃ praśaṃsati //

sarvasya hi svakā prajñā sādhuvāde pratiṣṭhitā /
parabuddhiṃ ca nindanti svāṃ praśaṃsanti cāsakṛt //

kāraṇāntarayogena yeṣāṃ saṃvadate matiḥ /
te'nyonyena ca tuṣyanti bahumanyanti cāsakṛt //

tasyaiva tu manuṣyasya sāsā buddhistadātadā /
kālayoge viparyāsaṃ prāpyānyonyaṃ vipadyate //

anityatvāttu cittānāṃ manuṣyāṇāṃ viśeṣataḥ /
cittavaiklabyamāsādya sāsā buddhiḥ prajāyate //

yathā hi vaidyaḥ kuśalo jñātvā vyādhiṃ yathāvidhi /
bhaiṣajyaṃ kurute yogātpraśamārthamiti prabho //

evaṃ kāryasya yogātpraśamārthamiti prabho //
prajñayā ca svayā yuktyā tāṃ ca gṛhṇanti vai budhāḥ //

anyayā yauvane bālye buddhyā bhavati mohitaḥ /
madhye'nyayā jarāyāṃ tu sonyāṃ rocayate matim //

vyasana vā mahāghoraṃ samṛddhiṃ cāpi tādṛśīm /
avāpya puruṣo bhoja kurute buddhivaikṛtam //

ekasminneva puruṣe sāsā buddhistadātadā /
bhavatyanityā prajñā hi sā tasyaiva na rocate //

niścitya tu yathāprajñaṃ yāṃ matiṃ sādhu paśyati /
tayā prakurute bhāvaṃ sā tasyodyogakārikā //

sarvo hi puruṣo bhoja sādhvetaditi niścitaḥ /
kartumārabhate prītiṃ maraṇādiṣu karmasu //

sarve hi yuktāṃ vijñāya prajñāṃ vāpi svakāṃ narāḥ /
ceṣṭante vividhāṃ ceṣṭāṃ hitamityeva jānate //

upajātā vyasanajā yeyamadya matirmama /
yuvayostāṃ pravakṣyāmi sarveṣāṃ śokanāśinīm //

prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā karma tāsu vidhāya ca /
varṇevarṇe samādhatta hyekaikaṃ guṇavattaram //

brāhmaṇe vedamagryaṃ tu kṣatriye teja uttamam /
dākṣyaṃ vaiśye ca śūdre ca sarvavarṇānukūlatām //

adānto brāhmaṇo'sādhurnistejāḥ kṣatriyo mṛtaḥ /
adakṣo nindyate vaiśyaḥ śūdraśca pratikūlavān //

so'smi jātaḥ kule śreṣṭhe brāhmaṇairabhipūjite /
mandabhāgyatayā'smyetaṃ kṣatradharmamanuṣṭhitaḥ //

kṣatradharmaṃ viditvā'haṃ yadi brāhmaṇyamāśritaḥ /
prakariṣye mahatkarma na me tatsādhusammatam //

dhārayitvā dhanurdivyaṃ divyānyastrāṇi cāhave /
pitaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā kinnu vakṣyāmi saṃsadi //

so'hamadya yathākāmaṃ kṣatradharmamavāpya ca /
gantā'smi padavīṃ rājñaḥ pituścāpi mahātmanaḥ //

adya svapsyanti pāñcālā viśvastā jitakāśinaḥ / vimuktayugyakavacā harṣeṇa ca samanvitāḥ /
vayaṃ jitā matāścaiṣāṃ śrāntā vyāyāmakarśitāḥ //

teṣāṃ niśi prasuptānāṃ susthānāṃ śibire svake /
avaskandaṃ kariṣyāmi śibirasyādya duṣkaram //

tānavaskandya śibire pretabhūtānacetasaḥ /
sūdayiṣyāmi vikramya maghavāniva dānavān //

adya tānsahitānsarvāndhṛṣṭadyumnapurogamān /
sūdayiṣyāmi vikramya kakṣaṃ dīpta ivānalaḥ //

nihatya caiva pāñcālāñśāntiṃ labdhā'smi sattama //

pāñcāleṣu cariṣyāmi sūdayannadya saṃyuge /
pinākapāṇiḥ saṅkruddhaḥ svayaṃ rudraḥ paśuṣviva //

adyāhaṃ sarvapāñcālānnikṛtyā ca nikṛṣya ca / ardayiṣyāmi saṃhṛṣṭo raṇe pāṇḍusutāṃstathā /
sūdayiṣyāmi saṅkruddhaḥ paśūniva pinākadhṛt //

adyāhaṃ sarvapāñcālaiḥ kṛtvā bhūmiṃ śarīriṇīm /
prahṛtyaikena śastreṇa bhaviṣyāmyanṛṇaḥ pituḥ //

duryodhanasya karṇasya bhīṣmasaindhavayorapi /
gamiṣyāmi niśāvelāṃ padavīmadya durgamām //

adya pāñcālarājasya dhṛṣṭadyumnasya vai niśi /
virātre pramathiṣyāmi paśoriva śiro balāt //

adya pāñcālapāṇḍūnāṃ śayitānāṃ śiro niśi /
khaṅgena niśitenājau pramathiṣyāmi gautama //

adya pāñcālasenāṃ tāṃ nihatya niśi sauptike /
kṛtakṛtyaḥ sukhī caiva bhaviṣyāmi mahāmate //