મહાભારત · અધ્યાય 10.3

કૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા ધર્માર્થસહિતં શુભમ્ ।
અશ્વત્થામા મહારાજ દુઃખશોકસમન્વિતઃ ॥

દહ્યમાનસ્તુ શોકેન પ્રદીપ્તેનાગ્નિના યથા ।
ક્રૂરં મનસ્તતઃ કૃત્વા તાવભૌ પ્રત્યભાષત ॥

પુરુષેપુરુષે બુદ્ધિર્યાયા ભવતિ શોભના ।
તુષ્યન્તિ ચ પૃથક્સર્વે પ્રજ્ઞયા તે સ્વયાસ્વયા ॥

સર્વો હિ મન્યતે લોક આત્માનં બુદ્ધિમત્તરમ્ ।
સર્વસ્યાત્મા બહુમતઃ સર્વોત્માનં પ્રશંસતિ ॥

સર્વસ્ય હિ સ્વકા પ્રજ્ઞા સાધુવાદે પ્રતિષ્ઠિતા ।
પરબુદ્ધિં ચ નિન્દન્તિ સ્વાં પ્રશંસન્તિ ચાસકૃત્ ॥

કારણાન્તરયોગેન યેષાં સંવદતે મતિઃ ।
તેઽન્યોન્યેન ચ તુષ્યન્તિ બહુમન્યન્તિ ચાસકૃત્ ॥

તસ્યૈવ તુ મનુષ્યસ્ય સાસા બુદ્ધિસ્તદાતદા ।
કાલયોગે વિપર્યાસં પ્રાપ્યાન્યોન્યં વિપદ્યતે ॥

અનિત્યત્વાત્તુ ચિત્તાનાં મનુષ્યાણાં વિશેષતઃ ।
ચિત્તવૈક્લબ્યમાસાદ્ય સાસા બુદ્ધિઃ પ્રજાયતે ॥

યથા હિ વૈદ્યઃ કુશલો જ્ઞાત્વા વ્યાધિં યથાવિધિ ।
ભૈષજ્યં કુરુતે યોગાત્પ્રશમાર્થમિતિ પ્રભો ॥

એવં કાર્યસ્ય યોગાત્પ્રશમાર્થમિતિ પ્રભો ॥
પ્રજ્ઞયા ચ સ્વયા યુક્ત્યા તાં ચ ગૃહ્ણન્તિ વૈ બુધાઃ ॥

અન્યયા યૌવને બાલ્યે બુદ્ધ્યા ભવતિ મોહિતઃ ।
મધ્યેઽન્યયા જરાયાં તુ સોન્યાં રોચયતે મતિમ્ ॥

વ્યસન વા મહાઘોરં સમૃદ્ધિં ચાપિ તાદૃશીમ્ ।
અવાપ્ય પુરુષો ભોજ કુરુતે બુદ્ધિવૈકૃતમ્ ॥

એકસ્મિન્નેવ પુરુષે સાસા બુદ્ધિસ્તદાતદા ।
ભવત્યનિત્યા પ્રજ્ઞા હિ સા તસ્યૈવ ન રોચતે ॥

નિશ્ચિત્ય તુ યથાપ્રજ્ઞં યાં મતિં સાધુ પશ્યતિ ।
તયા પ્રકુરુતે ભાવં સા તસ્યોદ્યોગકારિકા ॥

સર્વો હિ પુરુષો ભોજ સાધ્વેતદિતિ નિશ્ચિતઃ ।
કર્તુમારભતે પ્રીતિં મરણાદિષુ કર્મસુ ॥

સર્વે હિ યુક્તાં વિજ્ઞાય પ્રજ્ઞાં વાપિ સ્વકાં નરાઃ ।
ચેષ્ટન્તે વિવિધાં ચેષ્ટાં હિતમિત્યેવ જાનતે ॥

ઉપજાતા વ્યસનજા યેયમદ્ય મતિર્મમ ।
યુવયોસ્તાં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વેષાં શોકનાશિનીમ્ ॥

પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા કર્મ તાસુ વિધાય ચ ।
વર્ણેવર્ણે સમાધત્ત હ્યેકૈકં ગુણવત્તરમ્ ॥

બ્રાહ્મણે વેદમગ્ર્યં તુ ક્ષત્રિયે તેજ ઉત્તમમ્ ।
દાક્ષ્યં વૈશ્યે ચ શૂદ્રે ચ સર્વવર્ણાનુકૂલતામ્ ॥

અદાન્તો બ્રાહ્મણોઽસાધુર્નિસ્તેજાઃ ક્ષત્રિયો મૃતઃ ।
અદક્ષો નિન્દ્યતે વૈશ્યઃ શૂદ્રશ્ચ પ્રતિકૂલવાન્ ॥

સોઽસ્મિ જાતઃ કુલે શ્રેષ્ઠે બ્રાહ્મણૈરભિપૂજિતે ।
મન્દભાગ્યતયાઽસ્મ્યેતં ક્ષત્રધર્મમનુષ્ઠિતઃ ॥

ક્ષત્રધર્મં વિદિત્વાઽહં યદિ બ્રાહ્મણ્યમાશ્રિતઃ ।
પ્રકરિષ્યે મહત્કર્મ ન મે તત્સાધુસમ્મતમ્ ॥

ધારયિત્વા ધનુર્દિવ્યં દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ ચાહવે ।
પિતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા કિન્નુ વક્ષ્યામિ સંસદિ ॥

સોઽહમદ્ય યથાકામં ક્ષત્રધર્મમવાપ્ય ચ ।
ગન્તાઽસ્મિ પદવીં રાજ્ઞઃ પિતુશ્ચાપિ મહાત્મનઃ ॥

અદ્ય સ્વપ્સ્યન્તિ પાઞ્ચાલા વિશ્વસ્તા જિતકાશિનઃ । વિમુક્તયુગ્યકવચા હર્ષેણ ચ સમન્વિતાઃ ।
વયં જિતા મતાશ્ચૈષાં શ્રાન્તા વ્યાયામકર્શિતાઃ ॥

તેષાં નિશિ પ્રસુપ્તાનાં સુસ્થાનાં શિબિરે સ્વકે ।
અવસ્કન્દં કરિષ્યામિ શિબિરસ્યાદ્ય દુષ્કરમ્ ॥

તાનવસ્કન્દ્ય શિબિરે પ્રેતભૂતાનચેતસઃ ।
સૂદયિષ્યામિ વિક્રમ્ય મઘવાનિવ દાનવાન્ ॥

અદ્ય તાન્સહિતાન્સર્વાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાન્ ।
સૂદયિષ્યામિ વિક્રમ્ય કક્ષં દીપ્ત ઇવાનલઃ ॥

નિહત્ય ચૈવ પાઞ્ચાલાઞ્શાન્તિં લબ્ધાઽસ્મિ સત્તમ ॥

પાઞ્ચાલેષુ ચરિષ્યામિ સૂદયન્નદ્ય સંયુગે ।
પિનાકપાણિઃ સઙ્ક્રુદ્ધઃ સ્વયં રુદ્રઃ પશુષ્વિવ ॥

અદ્યાહં સર્વપાઞ્ચાલાન્નિકૃત્યા ચ નિકૃષ્ય ચ । અર્દયિષ્યામિ સંહૃષ્ટો રણે પાણ્ડુસુતાંસ્તથા ।
સૂદયિષ્યામિ સઙ્ક્રુદ્ધઃ પશૂનિવ પિનાકધૃત્ ॥

અદ્યાહં સર્વપાઞ્ચાલૈઃ કૃત્વા ભૂમિં શરીરિણીમ્ ।
પ્રહૃત્યૈકેન શસ્ત્રેણ ભવિષ્યામ્યનૃણઃ પિતુઃ ॥

દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ય ભીષ્મસૈન્ધવયોરપિ ।
ગમિષ્યામિ નિશાવેલાં પદવીમદ્ય દુર્ગમામ્ ॥

અદ્ય પાઞ્ચાલરાજસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય વૈ નિશિ ।
વિરાત્રે પ્રમથિષ્યામિ પશોરિવ શિરો બલાત્ ॥

અદ્ય પાઞ્ચાલપાણ્ડૂનાં શયિતાનાં શિરો નિશિ ।
ખઙ્ગેન નિશિતેનાજૌ પ્રમથિષ્યામિ ગૌતમ ॥

અદ્ય પાઞ્ચાલસેનાં તાં નિહત્ય નિશિ સૌપ્તિકે ।
કૃતકૃત્યઃ સુખી ચૈવ ભવિષ્યામિ મહામતે ॥