Mahabharata · Chapter 1.96

taṃ kumāramṛṣirdṛṣṭvā karma cāsyātimānuṣam /
samayo yauvarājyāya ityanudhyāya sa dvijaḥ //

śakuntalāṃ samāhūya kaṇvo vacanamabravīt /
kaṇva uvāca /
śṛṇu bhadre mama sute mama vākyaṃ śucismite //

pativratānāṃ nārīṇāṃ viśiṣṭamiti cocyate /
patiśuśrūṣaṇaṃ pūrvaṃ manovākkāyaceṣṭitaiḥ //

anujñātā mayā pūrvaṃ pūjayaitadvrataṃ tava /
etenaiva ca vṛttena puṇyām̐llokānavāpya ca //

tasyānte mānuṣe loke viśiṣṭāṃ tapsyase śriyam /
tasmādbhadre'dya yātavyaṃ samīpaṃ pauravasya ha //

svayaṃ nāyāti matvā te gataṃ kālaṃ śucismite /
gatvā'rādhaya rājānaṃ duṣyantaṃ hitakāmyayā //

dauṣyantiṃ yauvarājyasthaṃ dṛṣṭvā prītimavāpsyasi /
devatānāṃ gurūṇāṃ ca kṣatriyāṇāṃ ca bhāmini //

bhartṝṇāṃ ca viśeṣema hitaṃ sangamanaṃ bhavet /
tasmātputri kumāreṇa gantavyaṃ matpriyepsayā //

prativākyaṃ na dadyāstvaṃ śapitā mama pādayoḥ //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā sutāṃ tatra pautraṃ kaṇvo'bhyabhāṣata /
pariṣvajya ca bāhubhyāṃ mūrdhnyupāghrāya pauravam //

somavaṃśodbhavo rājā duṣyanta iti viśrutaḥ /
tasyāgramahiṣī caiṣā tava mātā śucivratā //

gantukāmā bhartṛpārśvaṃ tvayā saha sumadhyamā /
gatvā'bhivādya rājanaṃ yauvarājyamavāpsyasi //

sa pitā tava rājendrastasya tvaṃ vaśago bhava /
pitṛpaitāmahaṃ rājyamātiṣṭhasva svabhāvataḥ //

tasminkāle svarājyastho māmanusmara paurava //
vaiśampāyana uvāca /

abhivādya muneḥ pādau pauravo vākyamabravīt /
tvaṃ pitā mama viprarṣe tvaṃ mātā tvaṃ gatiśca me //

na cānyaṃ pitaraṃ manye tvāmṛte tu mahātapaḥ /
tava śuśrūṣaṇaṃ puṇyamiha loke paratra ca //

śakuntalā bhartṛkāmā svayaṃ yātu yatheṣṭataḥ /
ahaṃ suśrūṣaṇaparaḥ pādamūle vasāmi vaḥ //

krīḍāṃ vyālamṛgaiḥ sārdhaṃ kariṣye na purā yathā /
tvacchāsanaparo nityaṃ svādhyāyaṃ ca karomyaham //

evamuktvā tu saṃśliṣya pādau kaṇvasya tiṣṭhataḥ /
tasya tadvacanaṃ śrutvā praruroda śakuntalā //

snehātpituśca putrasya harṣaśokasamanvitā /
niśāmya rudatīmārtāṃ dauṣyantirvākyamabravīt //

śrutvā bhagavato vākyaṃ kiṃ rodiṣi śakuntale /
gantavyaṃ kālya utthāya bhartṛprītisvavāsti cet //
śakuntalovāca /

ekastu kurute pāpaṃ phalaṃ bhuṅkte mahājanaḥ /
mayā nivārito nityaṃ na karoṣi vaco mama //

niḥsṛtānkuñjarānnityaṃ bāhubhyāṃ sampramathya vai /
vanaṃ ca loḍayannityaṃ siṃhavyāghragaṇairvṛtam //

evaṃvidhāni cānyāni kṛtvā vai purunandana /
ruṣito bhagavāṃstāta tasmādāvāṃ vivāsitau //

nāhaṃ gacchāmi duṣyantaṃ nāsmi putra hitaiṣiṇī /
pādamūle vasiṣyāmi maharṣerbhāvitātmanaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tu rudatī papāta munipādayoḥ / evaṃ vilapatīṃ kaṇvaścānunīya ca hetubhiḥ /
punaḥ provāca bhagavānānṛśaṃsyāddhitaṃ vacaḥ //
kaṇva uvāca /

śakuntale śṛṇuṣvedaṃ hitaṃ pathyaṃ ca bhāmini /
pativratābhāvaguṇānhitvā sādhyaṃ na kiñcana //

prativratānāṃ devā vai tuṣṭāḥ sarvarapradāḥ /
prasādaṃ ca kariṣyanti āpado mokṣayanti ca //

patiprasādātpuṇyaṃ ca prāpnuvanti na cāśubham /
tasmādgatvā tu rājānamārādhaya śucismite //
vaiśampāyana uvāca /

śakuntalāṃ tathoktvā vai śākuntalamathābravīt /
dauhitro mama pautrastvamililasya mahātmanaḥ //

śṛṇuṣva vacanaṃ satyaṃ prabravīmi tavānagha /
manasā bhartṛkāmā vai vāgbhiruktvā pṛthagvidham //

gantuṃ necchati kalyāṇī tasmāttāta vahasva vai / śaktastvaṃ pratigantuṃ ca munibhiḥ saha paurava //

ityuktvā sarvadamanaṃ kaṇvaḥ śiṣyānathābravīt /
śakuntalāmimāṃ śīgraṃ saputrāmāśramāditaḥ //

bhartuḥ prāpayatābhyāśaṃ sarvalakṣaṇapūjitām /
nārīṇāṃ ciravāso hi bāndhaveṣu na rocate //

kīrticāritradharmnastasmānnayata mā ciram //
vaiśampāyana uvāca /

dharmābhipūjitaṃ putraṃ kāśyapena niśāmya tu /
kāśyapātprāpya cānujñāṃ mumude ca śakuntalā //

kaṇvasya vacanaṃ śrutvā pratigaccheti cāsakṛt / tathetyuktvā tu kaṇvaṃ ca mātaraṃ pauravo'bravīt /
kiṃ cirāyasi mātastvaṃ gamiṣyāmo nṛpālayam //

evamuktvā tu tāṃ devīṃ duṣyantasya mahātmanaḥ /
abhivādya muneḥ pādau gantumaicchatsa pauravaḥ //

śakuntalā ca pitaramabhivādya kṛtāñjaliḥ /
pradakṣiṇīkṛtya tadā pitaraṃ vākyamabravīt //

ajñānānme pitā ceti duruktaṃ vāpi cānṛtam /
akāryaṃ vāpyaniṣṭaṃ vā kṣantumarhati tadbhavān //

evamukto nataśirā munirnovāca kiñcana /
manuṣyabhāvātkaṇvo'pi muniraśrūṇyavartayat //

abbhakṣānvāyubhakṣāṃśca śīrṇaparṇāśanānmunīn /
phalamūlāśino dāntānkṛśāndhamanisantatān //

vratino jaṭilānmuṇḍānvalkalājinasaṃvṛtān /
samāhūya muniḥ kaṇvaḥ kāruṇyādidamabravīt //

mayā tu lālitā nityaṃ mama putrī yaśasvinī /
vane jātā vivṛddhā ca na ca jānāti kiñcana //

āśramāttu pathā sarvairnīyatāṃ kṣatriyālayam /
dvitīyayojane viprāḥ pratiṣṭhānaṃ pratiṣṭhitam //

pratiṣṭhāne pure rājā śākuntalapitāmahaḥ /
adhyuvāsa ciraṃ kālamurvaśyā sahitaḥ purā //

anūpajāṅgalayutaṃ dhanadhānyasamākulam /
pratiṣṭhitaṃ puravaraṃ gaṅgāyāmunasaṅgame //

tatra saṅgamamāsādya snātvā hutahutāśanāḥ / śākamūlaphalāhārā nivartadhvaṃ tapodhanāḥ /
anyathā tu bhavedviprā adhvano gamane śramaḥ //

tathetyuktvā ca te sarve prātiṣṭhanta mahaujasaḥ /
śakuntalāṃ puraskṛtya duṣyantasya puraṃ prati //

gṛhītvā cāmaraprakhyaṃ putraṃ kamalalocanam /
ājagmuśca puraṃ ramyaṃ duṣyantādhyuṣitaṃ vanāt //

śakuntalāṃ samādāya munayo dharmavatsalāḥ /
te vanāni nadīḥ śailāngiriprasravaṇāni ca //

kandarāṇi nitambāṃśca rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca /
āśramāṇi ca puṇyāni gatvā caiva gataśramāḥ //

śanairmadhyāhnavelāyāṃ pratiṣṭhānaṃ samāyayuḥ /
tāṃ purīṃ puruhūtena ailasyārthe vinirmitām //

parighāṭṭālakairmukhyairupakalpaśatairapi /
śataghnīcakrayantraiśca guptāmanyairdurāsadām //

harmyaprasādasambādhāṃ nānāpaṇyavibhūṣitām /
maṇṭapaiḥ sasabhai ramyaiḥ prapābhiśca samāvṛtām //

rājamārgeṇa mahatā suvibhaktena śobhitām /
kailāsaśikharākārairgopuraiḥ samalaṅkṛtām //

dvāratoraṇaniryūhairmaṅgalairupaśobhitām /
udyānāmravaṇopetāṃ mahatīṃ sālamekhalām //

sarvapuṣkariṇībhiśca udyānaiśca samāvṛtām /
varṇāśramaiḥ svadharmasthairnityotsavasamāhitaiḥ //

dhanadhānyasamṛddhaiśca santuṣṭai ratnapūjitaiḥ /
kṛtayajñaiśca vidvadbhiragnihotraparaiḥ sadā //

varjitā kāryakaraṇairdānaśīlairdayāparaiḥ /
adharmabhīrubhiḥ sarvaiḥ svargalokajigīṣubhiḥ //

evaṃvidhajanopetamindralokamivāparam /
tasminnagaramadhye tu rājaveśma pratiṣṭhitam //

indrasadmapratīkāśaṃ sampūrṇaṃ vittasañcayaiḥ /
tasya madhye sabhā divyā nānāratnavibhūṣitā //

tasyāṃ sabhāyāṃ rājarṣiḥ sarvālaṅkārabhūṣitaḥ /
brāhmaṇaiḥ kṣatriyaiścāpi mantribhiścāpi saṃvṛtaḥ //

saṃstūyamāno rājendraḥ sūtamāgadhabandibhiḥ /
kāryārthiṣu tadā'bhyetya kṛtvā kāryaṃ gateṣu saḥ //

sukhāsīno'bhavadrājā tasminkāle maharṣayaḥ /
śakuntānāṃ svanaṃ śrutvā nimittajñāstvalakṣayan //

śakuntale nimittāni śobhanāni bhavanti naḥ / kāryasiddhiṃ vadantyete dhruvaṃ rājñī bhaviṣyasi /
asmiṃstu divase putro yuvarājo bhaviṣyati //
vaiśampāyana uvāca /

vardhamānapuradvāraṃ tūryaghoṣanināditam /
śakuntalāṃ puraskṛtya viviśuste maharṣayaḥ //

praviśantaṃ nṛpasutaṃ praśaśaṃsuśca vīkṣakāḥ /
vardhamānapuradvāraṃ praviśanneva pauravaḥ //

indralokasthamātmānaṃ mene harṣasamanvitaḥ //

tato vai nāgarāḥ sarve samāhūya parasparam /
draṣṭukāmā nṛpasutaṃ samapadyanta bhārata //
nāgarā ūcuḥ /

devateva janasyāgre bhrājate śrīrivāgatā /
jayanteneva paulomī indralokādihāgatā //

iti bruvantaste sarve maharṣīnidamabruvan /
abhivādayantaḥ sahitā maharṣīndevavarcasaḥ //

adya naḥ saphalaṃ janma kṛtārthāśca tato vayam /
evaṃ ye sma prapaśyāmo maharṣīnsūryavarcasaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā sahitāḥ kecidanvagacchanta pauravam /
haimavatyāḥ sutamiva kumāraṃ puṣkarekṣaṇam //

ye kecidabruvanmūḍhāḥ śākuntaladidṛkṣavaḥ /
kṛṣṇājinena sañchannānanicchanto hyavekṣitum //

piśācā iva dṛśyante nāgarāṇāṃ virūpiṇaḥ /
vinā sandhyāṃ piśācāste praviśanti purottamam //

kṣutpipāsārditāndīnānvalkalājinavāsasaḥ /
tvagasthibhūtānnirmāṃsāndhamanīsantatānapi //

piṅgalākṣānpiṅgajaṭāndīrghadantānnirūdarān /
viśīrṣakānūrdhvahastāndṛṣṭvā hāsyanti nāgarāḥ //

evamuktavatāṃ teṣāṃ giraṃ śrutvā maharṣayaḥ /
anyonyaṃ te samāhūya idaṃ vacanamabruvan //

uktaṃ bhagavatā vākyaṃ na kṛtaṃ satyavādinā /
purapraveśanaṃ nātra kartavyamiti śāsanam //

kiṃ kāraṇaṃ pravekṣyāmo nagaraṃ durjanairvṛtam /
tyaktasaṅgasya ca munernagare kiṃ prayojanam //

gamiṣyāmo vanaṃ tasmādgaṅgāyāmunasaṅgamam /
evamuktvā munigaṇāḥ pratijagmuryathāgatam //