Mahabharata · Chapter 1.94

suvyaktaṃ rājaputrī tvaṃ yathā kalyāṇi bhāṣase /
bhāryā me bhava suśroṇi brūhi kiṃ karavāṇi te //

suvarṇamālāṃ vāsāṃsi kuṇḍale parihāṭake /
nānāpattanaje śubhre maṇiratne ca śobhane //

āharāmi tavādyāhaṃ niṣkādīnyajināni ca /
sarvaṃ rājyaṃ tavādyāstu bhāryā me bhava śobhane //

gāndharveṇa ca māṃ bhīru vivāhenaihi sundari /
vivāhānāṃ hi rambhoru gāndharvaḥ śreṣṭha ucyate //
śakuntalovāca /

phalāhāro gato rājanpitā me ita āśramāt /
muhūrtaṃ sampratīkṣasva sa māṃ tubhyaṃ pradāsyati //

pitā hi me prabhurnityaṃ daivataṃ paramaṃ mama /
yasmai māṃ dāsyati pitā sa me bhartā bhaviṣyati //

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane /
putrastu sthāvire bhāve na strī svātantryamarhati //

samanyamānā rājendra pitaraṃ me tapasvinam /
adharmeṇa hi dharmiṣṭha kathaṃ varamupāsmahe //
duṣyanta uvāca /

māmaivaṃ vada kalyāṇi taporāśiṃ damātmakam /
śakuntalovāca /
manyupraharaṇā viprā na viprāḥ śastrapāṇayaḥ //

manyunā ghnanti te śatrūnvajreṇendra ivāsurān /
agnirdahati tejobhiḥ sūryo dahati raśmibhiḥ //

rājā dahati daṇḍena brāhmaṇo manyunā dahet /
krodhitā manyunā ghnanti vajrapāṇirivāsurān //
duṣyanta uvāca /

jāne bhadre maharṣiṃ taṃ tasya manyurna vidyate / icchāmi tvāṃ varārohe bhajamānāmanindite /
tvadarthaṃ māṃ sthitaṃ viddhi tvadgataṃ hi mano mama //

ātmano bandhurātmaiva gatirātmaiva cātmanaḥ /
ātmanaivātmano dānaṃ kartumarhasi dharmataḥ //

aṣṭāveva samāsena vivāhā dharmataḥ smṛtāḥ /
brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathā'suraḥ //

gāndharvo rākṣasaścaiva paiśācaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ /
teṣāṃ dharmyānyathāpūrvaṃ manuḥ svāyambhuvo'bravīt //

praśastāṃścaturaḥ pūrvānbrāhmaṇasyopadhāraya /
ṣaḍānupūrvyā kṣatrasya viddhi dharmyānanindite //

rājñāṃ tu rākṣaso'pyukto viṭśūdreṣvāsuraḥ smṛtaḥ /
pañcānāṃ tu trayo dharmyā adharmyau dvau smṛtāviha //

paiśāca āsuraścaiva na kartavyau kadācana /
anena vidhinā kāryo dharmasyaiṣā gatiḥ smṛtā //

gāndharvarākṣasau kṣatre dharmyau tau mā viśaṅkithāḥ /
pṛthagvā yadi vā miśrau kartavyau nātra saṃśayaḥ //

sā tvaṃ mama sakāmasya sakāmā varavarṇinī /
gāndharveṇa vivāhena bhāryā bhavitumarhasi //
śakuntalovāca /

yadi dharmapathastveva yadi cātmā prabhurmama /
pradāne pauravaśreṣṭha śṛṇu me samayaṃ prabho //

satyaṃ me pratijānīhi yathā vakṣyāmyahaṃ rahaḥ /
mayi jāyeta yaḥ putraḥ sa bhavettvadanantaraḥ //

yuvarājo mahārāja satyametadbravīmi te /
yadyetadevaṃ duṣyanta astu me saṅgamastvayā //
vaiśampāyana uvāca /

tasyāstu sarvaṃ saṃśrutya yathoktaṃ sa viśāmpatiḥ /
duṣyantaḥ punarevāha yadyadicchasi tadvada //
śakuntalovāca /

khyāto lokapravādoyaṃ vivāha iti śāstrataḥ /
vaivāhikīṃ kriyāṃ santaḥ praśaṃsanti prajāhitām //

lokapravādaśāntyarthaṃ vivāhaṃ vidhinā kuru /
santyatra yajñapātrāṇi darbhāḥ sumanaso'kṣatāḥ //

yathā yukto vivāhaḥ syāttathā yuktā prajā bhavet /
tasmādājyaṃ havirlājāḥ sikatā brāhmaṇāstava //

vaivāhikāni cānyāni samastānīha pārthiva /
duruktamapi rājendra kṣantavyaṃ dharmakāraṇāt //
vaiśampāyana uvāca /

evamastviti tāṃ rājā pratyuvācāvicārayan /
api ca tvāṃ hi neṣyāmi nagaraṃ svaṃ śucismite //

yathā tvamarhā suśroṇi manyase tadbravīmi te /
evamuktvā sa rājarṣistāmaninditagāminīm //

purohitaṃ samāhūya vacanaṃ yuktamabravīt /
rājaputryā yaduktaṃ vai na vṛthā kartumutsahe //

kriyāhīno hi na bhavenmama putro mahādyutiḥ /
tathā kuruṣva śāstroktaṃ vivāhaṃ mā cirankuru //

evamukto nṛpatinā dvijaḥ paramayantritaḥ /
śobhanaṃ rājarājeti vidhinā kṛtavāndvijaḥ //

śāsanādvipramukhyasya kṛtakautukamaṅgalaḥ / jagrāha vidhivatpāṇāvuvāsa ca tayā saha //

viśvāsya caināṃ sa prāyādabravīcca punaḥ punaḥ /
preṣayiṣye tavārthāya vāhinīṃ caturaṅgiṇīm //

traividyavṛddhaiḥ sahitāṃ nānārājajanaiḥ saha /
śibikāsahasraiḥ sahitā vayamāyānti bāndhavāḥ //

mūkāścaiva kirātāśca kubjā vāmanakaiḥ saha /
sahitāḥ kañcukivarairvāhinī sūtamāgadhaiḥ //

śaṅkhadundubhinirghoṣairvanaṃ ca samupaiṣyati /
tathā tvāmānayiṣyāmi nagaraṃ svaṃ śucismite //

anyathā tvāṃ na neṣyāmi svaniveśamasatkṛtām /
sarvamaṅgalasatkāraiḥ subhru satyaṃ karomi te //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā sa rājarṣistāmaninditagāminīm /
pariṣvajya ca bāhubhyāṃ smitapūrvamudaikṣata //

pradakṣiṇīkṛtāṃ devīṃ punastāṃ pariṣasvaje /
śakuntalā sā sumukhī papāta nṛpapādayoḥ //

tāṃ devīṃ punarutthāpya mā śuceti punaḥ punaḥ / śapeyaṃ sukṛtenaiva prāpayiṣye nṛpātmaje //

iti tasyāḥ pratiśrutya sa nṛpo janamejaya /
manasā cintayanprāyātkāśyapaṃ prati pārthiva //

bhagavāṃstapasā yuktaḥ śrutvā kiṃ nu kariṣyati / taṃ na prasādyāgato'haṃ prasīdeti dvijottamam /
evaṃ sañcintayanneva praviveśa svakaṃ puram //

tato muhūrte yāte tu kaṇvo'pyāśramamāgamat /
śakuntalā ca pitaraṃ hriyā nopajagāma tam //

śaṅkiteva ca viprarṣimupacakrāma sā śanaiḥ /
tato'sya bhāraṃ jagrāha āsanaṃ cāpyakalpayat //

prākṣālayacca sā pādau kāśyapasya mahātmanaḥ /
na cainaṃ lajjayā'śaknodakṣibhyāmabhivīkṣitum //

śakuntalā ca savrīḍā tamṛṣiṃ nābhyabhāṣata /
tasmātsvadharmātskhalitā bhītā sā bharatarṣabha //

abhavaddoṣadarśitvādbrahmacāriṇyayantritā /
sa tadā vrīḍitāṃ dṛṣṭvā ṛṣistāṃ pratyabhāṣata //
kaṇva uvāca /

savrīḍaiva ca dīrghāyuḥ pureva bhavitā na ca /
vṛttaṃ kathaya rambhoru mā trāsaṃ ca prakalpaya //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ prakṣālya pādau sā viśrāntaṃ punarabravīt /
nidhāya kāmaṃ tasyarṣeḥ kandāni ca phalāni ca //

tataḥ saṃvāhya pādau sā viśrāntaṃ vedimadhyamā /
śakuntalā pauravāṇāṃ duṣyantaṃ jagmuṣī patim //

tataḥ kṛcchrādatiśubhā savrīḍā śramatī tadā /
sagadgadamuvācedaṃ kāśyapaṃ sā śucismitā //
śakuntalovāca /

rājā tātājagāmeha duṣyanta ililātmajaḥ /
mayā patirvṛto yo'sau daivayogādihāgataḥ //

tasya tāta prasīda tvaṃ bhartā me sumahāyaśāḥ /
ataḥ sarvaṃ tu yadvṛttaṃ divyajñānena paśyasi //

abhayaṃ kṣatriyakule prasādaṃ kartumarhasi /
vaiśampāyana uvāca /
cakṣuṣā sa tu divyena sarvaṃ vijñāya kāśyapaḥ //

tato dharmiṣṭhatāṃ matvā dharme cāskhalitaṃ manaḥ /
uvāca bhagavānprītastadvṛttaṃ sumahātapāḥ //
kaṇva uvāca /

evametanmayā jñātaṃ dṛṣṭaṃ divyena cakṣuṣā /
tvayā'dya rājānvayayā māmanādṛtya yatkṛtam //

puṃsā saha samāyogo na sa dharmopaghātakaḥ /
na bhayaṃ vidyate bhadre mā śucaḥ sukṛtaṃ kṛtam //

kṣatriyasya tu gāndharvo vivāhaḥ śreṣṭha ucyate /
sakāmāyāḥ sakāmena nimantraḥ śreṣṭha ucyate //

kiṃ punarvidhivatkṛtvā suprajastvamavāpsyasi / dharmātmā ca mahātmā ca duṣyantaḥ puruṣottamaḥ //

abhyāgacchatpatiryastvāṃ bhajamānāṃ śakuntale /
mahātmā janitā loke putrastava mahāyaśāḥ //

sa ca sarvāṃ samudrāntāṃ kṛtsnāṃ bhokṣyati medinīm /
paraṃ cābhiprayātasya cakraṃ tasya mahātmanaḥ //

bhaviṣyatyapratihataṃ satataṃ cakravartinaḥ /
prasanna eva tasyāhaṃ tvakṛte varavarṇini //

ṛtavo bahavaste vai gatā vyarthāḥ śucismite / sārthakaṃ sāmprataṃ hyetanna ca pāpmāsti te'naghe /
gṛhāṇa ca varaṃ mattastatkṛte yadabhīpsitam //
śakuntalovāca /

mayā patirvṛto yo'sau duṣyantaḥ puruṣottamaḥ / mama caiva patirdṛṣṭo devatānāṃ samakṣataḥ /
tasmai sasacivāya tvaṃ prasādaṃ kartumarhasi //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā manasā praṇidhāya manasvinī /
tato dharmiṣṭhatāṃ vavre rājye cāskhalanaṃ tathā //

śakuntalāṃ pauravāṇāṃ duṣyantahitakāmyayā /
evamastviti tāṃ prāha kaṇvo dharmabhṛtāṃ varaḥ //

pasparśa cāpi pāṇibhyāṃ sutāṃ śrīmivarūpiṇīm //
kaṇva uvāca /

adyaprabhṛti devī tvaṃ duṣyantasya mahātmanaḥ /
pativratānāṃ yā vṛttistāṃ vṛttimanupālaya //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā dharmātmā tāṃ viśuddhyarthamaspṛśat / spṛṣṭamātre śarīre tu paraṃ harṣamavāpa sā //