Mahabharata · Chapter 1.87

pṛcchāmi tvāṃ vasumānauṣadaśvi- ryadyasti loko divi me narendra /
yadyantarikṣe prathito mahātman kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye //
yayātiruvāca /

yadantarikṣaṃ pṛthivī diśaśca yattejasā tapate bhānumāṃśca /
lokāstāvanto divi saṃsthitā vai tenāntavantaḥ pratipālayanti //
vasumānuvāca /

tāṃste dadāni mā prapata prapātaṃ ye me lokāstava te vai bhavantu /
krīṇīṣvaitāṃstṛṇakenāpi rāja- npratigrahaste yadi dhīmanpraduṣṭaḥ //
yayātiruvāca /

na mithyā'haṃ vikrayaṃ vai smarāmi vṛthā gṛhītaṃ śiśukācchaṅkamānaḥ /
kuryāṃ na caivākṛtapūrvamanyai- rvidhitsamānaḥ kimu tatra sādhuḥ //
vasumānuvāca /

tāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rāja- nmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayaste /
ahaṃ na tānvai pratigantā narendra sarve lokāstava te vai bhavantu //
śibiruvāca /

pṛcchāmi tvāṃ śibirauśīnaro'haṃ mamāpi lokā yadi santīha tāta /
yadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye //
yayātiruvāca /

yattvaṃ vācā hṛdayenāpi sādhū- nparīpsamānānnāvamaṃsthā narendra /
tenānantā divi lokāḥ śritāste vidyudrūpāḥ svanavanto mahāntaḥ //
śibiruvāca /

tāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rāja- nmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayaste /
na cāhaṃ tānpratipatsye ha dattvā yatra gatvā nānuśocanti dhīrāḥ //
yayātiruvāca /

yathā tvamindrapratimaprabhāva- ste cāpyanantā naradeva lokāḥ /
tathā'dya loke na rame'nyadatte tasmācchibe nābhinandāmi dāyam //
aṣṭaka uvāca /

na cedekaikaśo rājam̐llokānnaḥ pratinandasi /
sarve pradāya bhavate gantāro narakaṃ vayam //
yayātiruvāca /

yadarho'haṃ tadyatadhvaṃ santaḥ satyābhinandinaḥ /
ahaṃ tannābhijānāmi yatkṛtaṃ na mayā purā //
aṣṭaka uvāca /

kasyaite pratidṛśyante rathāḥ pañca hiraṇmayāḥ /
yānāruhya naro lokānabhivāñchati śāśvatān //
yayātiruvāca /

yuṣmānete vahiṣyanti rathāḥ pañca hiraṇmayāḥ /
uccaiḥ santaḥ prakāśante jvalanto'gniśikhā iva //
vaiśampāyana uvāca /

aśvamedhe mahāyajñe svayambhuvihite purā /
hayasya yāni cāṅgāni sannikṛtya yathākramam //

hotā'dhvaryurathodgātā brahmaṇā saha bhārata /
agnau prāsyanti vidhivatsamastāḥ ṣoḍaśartvijaḥ //

dhūmagandhaṃ ca pāpiṣṭhā ye jighranti narā bhuvi /
vimuktapāpāḥ pūtāste tatkṣaṇenābhavannarāḥ //

etasminnantare caiva mādhavī sā tapodhanā /
mṛgacarmaparītāṅgī paridhāya mṛgatvacam //

mṛgaiḥ paricarantī sā mṛgāhāraviceṣṭitā /
yajñavāṭaṃ mṛgagaṇaiḥ praviśya bhṛśavismitā //

āghrāyantī dhūmagandhaṃ mṛgaireva cacāra sā /
yajñavāṭamaṭantī sā putrāṃstānaparājitān //

paśyantī yajñamāhātmyaṃ mudaṃ lebhe ca mādhavī /
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ yayātiṃ nāhuṣaṃ yadā //

diviṣṭhaṃ prāptamājñāya vavande pitaraṃ tadā /
tadā vasumanāpṛcchanmātaraṃ vai tapasvinīm //

bhavatyā yatkṛtamidaṃ vandanaṃ pādayoriha /
koyaṃ devopamo rājā yā'bhivandasi me vada //
mādhavyuvāca /

śṛṇudhvaṃ sahitāḥ putrā nāhuṣoyaṃ pitā mama /
yayātirmama putrāṇāṃ mātāmaha iti smṛtaḥ //

pūruṃ me bhrātaraṃ rājye samāveśya divaṃ gataḥ /
kena vā kāraṇenaivamiha prāpto mahāyaśāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

tasyāstadvacanaṃ śrutvā svargādbhraṣṭeti cābravīt /
sā putrasya vacaḥ śrutvā sambhramāviṣṭacetanā //

mādhavī pitaraṃ prāha dauhitraparivāritam /
tapasā nirjitām̐llokānpratigṛhṇīṣva māmakān //

putrāṇāmiva pautrāṇāṃ dharmādadhigataṃ dhanam / svārthaṇeva vadantīha ṛṣayo dharmapāṭhakāḥ /
tasmāddānena tapasā cāsmākaṃ divamāvraja //
yayātiruvāca /

yadi dharmaphalaṃ hyetacchobhanaṃ bhavitā tava /
duhitrā caiva dauhitraistārito'haṃ mahātmabhiḥ //

tasmātpavitraṃ dauhitramadyaprabhṛti paitṛke /
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ //

trīṇi cātra praśaṃsanti śaucamakrodhamatvarām /
bhoktāraḥ pariveṣṭāraḥ śrāvitāraḥ pavitrakāḥ //

divasasyāṣṭame bhāge mandībhavati bhāskare /
sa kālaḥ kutapo nāma pitṝṇāṃ dattamakṣayam //

tilāḥ piśācādrakṣanti darbhā rakṣanti rākṣasāt /
rakṣanti śrotriyāḥ paṅktiṃ yatibhirbhuktamakṣayam //

labdhvā pātraṃ tu vidvāṃsaṃ śrotriyaṃ suvrataṃ śucim /
sa kālaḥ kālato dattaṃ nānyathā kāla iṣyate //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā yayātistu punaḥ provāca buddhimān / sarve hyavabhṛthasnātāstvaradhvaṃ kāryagauravāt //
aṣṭaka uvāca /

ātiṣṭha svarathaṃ rājanvikramasva vihāyasam /
vayamapyanuyāsyāmo yadā kālo bhaviṣyati //
yayātiruvāca /

sarvairidānīṃ gantavyaṃ saha svargajito vayam /
eṣa no virajāḥ panthā dṛśyate devasadmanaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

aṣṭakaśca śibiścaiva kāśeyaśca pratardanaḥ / aikṣvākavo vasumanāścatvāro bhūmipāstadā /
sarve hyavabhṛthasnātāḥ svargatāḥ sādhavaḥ saha //

te'dhiruhya rathānsarve prayātā nṛpastamāḥ /
ākramanto divaṃ bhābhirdharmeṇāvṛtya rodasī //
aṣṭaka uvāca /

ahaṃ manye pūrvameko'smi gantā sakhā cendraḥ sarvathā me mahātmā /
kasmādevaṃ śibirauśīnaro'ya- meko'tyagātsarvavegena vāhān //
yayātiruvāca /

adadadyācamānāya yāvadvittamavindata /
uśīnarasya putro'yaṃ tasmācchreṣṭhohi vaḥ śibiḥ //

dānaṃ tapaḥ santyamathā'pi dharmo hrīḥ śrīḥ kṣamā saumyamatho vidhitsā /
rājannetānyaprameyāṇi rājñaḥ śibeḥ sthitānyapratimasya buddhyā //

evaṃ vṛtto hrīniṣevaśca yasmā- ttasmācchibiratyagādvai rathena /
vaiśampāyana uvāca /
athāṣṭakaḥ punarevānvapṛccha- nmātāmahaṃ kautukenendrakalpam //

pṛcchāmi tvāṃ nṛpate brūhi satyaṃ kutaśca kaścāsi sutaśca kasya /
kṛtaṃ tvayā yaddhi na tasya kartā loke tvadanyaḥ kṣatriyo brāhmaṇo vā //
yayātiruvāca /

yayātirasmi nahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sārvabaumastvihāsam /
guhyaṃ cārthaṃ māmakebhyo bravīmi mātāmaho'haṃ bhavatāṃ prakāśam //

sarvāmimāṃ pṛthivīṃ nirjigāya dattvā pratasthe vipinaṃ brāhmaṇebhyaḥ /
medhyānaśvānekaśatānsurūpāṃ- stadā devāḥ puṇyabhājo bhavanti //

adāmahaṃ pṛthivīṃ brāhmaṇebhyaḥ pūrṇāmimāmakhilāṃ vāhanena /
gobhiḥ suvarṇena dhanaiśca mukhyai- stadā'dadaṃ gāḥ śathamarbudāni //

satyena me dyauśca vasundharā ca tathaivāgnijvarlate mānuṣeṣu /
na me vṛthā vyāhṛtameva vākyaṃ satyaṃ hi santaḥ pratipūjayanti //

yadaṣṭaka prabravīmīha satyaṃ pratardanaṃ cauṣadaśviṃ tathaiva /
sarve ca lokā munayaśca devāḥ satyena pūjyā iti me manogatam //

yo naḥ svargajitaḥ sarvānyathāvṛttaṃ nivedayet /
anasūyurdvijāgryebhyaḥ sa labhennaḥ salokatām //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ rājā sa mahātmā hyatīva svairdauhitraistārito'mitrasāha /
tyaktvā mahīṃ paramodārakarmā svargaṃ gataḥ karmabhirvyāpya pṛthvīm //