Mahabharata · Chapter 1.79

pauraveṇātha vayasā yayātirnahuṣātmajaḥ / rūpayauvanasampannaḥ kumāraḥ samapadyata /
prītiyukto nṛpaśreṣṭhaścarā viṣayānpriyān //

yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham /
dharmāviruddhaṃ rājendro yathā bhavati so'nvabhūt //

devānatarpayadyajñaiḥ śrāddhaistadvitpitṝnapi /
dīnānanugrahairiṣṭaiḥ kāmaiśca dvijasattamān //

atithīnannapānaiśca viśaśca paripālanaiḥ /
ānṛśaṃsyena śūdrāṃśca dasyūnsannigraheṇa ca //

dharmeṇa ca prajāḥ sarvā yathāvadanurañjayan /
yayātiḥ pālayāmāsa sākṣādindra ivāparaḥ //

sa rājā siṃhavikrānto yuvā viṣayagocaraḥ /
avirodhena dharmasya cacāra sukhamuttamam //

sa samprāpya śubhānkāmāṃstṛptaḥ khinnaśca pārthivaḥ /
kālaṃ varṣasahasrāntaṃ sasmāra manujādhipaḥ //

parisaṃkhyāya kālajñaḥ kalāḥ kāṣṭhāśca vīryavān /
yauvanaṃ prāpya rājarṣiḥ sahasraparivatsarān //

viśvācyā sahito reme vyabhrājannandane vane /
alakāyāṃ sa kālaṃ tu meruśṛṅge tathottare //

yadā sa paśyate kālaṃ dharmātmā taṃ mahīpatiḥ /
pūrṇaṃ matvā tataḥ kālaṃ pūruṃ putramuvāca ha //

yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālamarindama /
sevitā viṣayāḥ putra yauvanena mayā tava //

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati /
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate //

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ /
ekasyāpi na paryāptaṃ tasmānnṛṣṇāṃ parityajet //

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ /
yo'sau prāṇāntiko rogastāntṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham //

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ me viṣayāsaktacetasaḥ /
tathāpyanudinaṃ tṛṣṇā mamaiteṣvabhijāyate //

tasmādenāmahaṃ tyaktvā brahmaṇyādhāya mānasam /
nirdvandvo nirmamo bhūtvā cariṣyāmi mṛgaiḥ saha //

pūro prīto'smi bhadraṃ te gṛhāṇedaṃ svayauvanam / rājyaṃ cedaṃ gṛhāṇa tvaṃ yāvadicchasi yauvanam /
tāvaddīrghāyuṣā bhuṅkha tvaṃ hi me priyakṛtsutaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

pratipede jarāṃ rājā yayātirnāhuṣastadā /
yauvanaṃ pratipede ca pūruḥ svaṃ punarātmavān //

abhiṣektukāmaṃ nṛpatiṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam /
brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan //

kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho /
jyeṣṭhaṃ yadumatikramya rājyaṃ pūroḥ prayacchasi //

yadurjyeṣṭhastava suto jātastamanu turvasuḥ /
śarmiṣṭhāyāḥ suto druhyustato'nuḥ pūrureva ca //

kathaṃ jyeṣṭhānatikramya kanīyānrājyamarhati /
etatsambodhayāmastvāṃ dharmaṃ tvaṃ pratipālaya //
yayātiruvāca /

brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ /
jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana //

mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ /
pratikūlaḥ pituryaśca na sa putraḥ satāṃ mataḥ //

mātāpitrorvacanakṛddhitaḥ pathyaśca yaḥ sutaḥ /
sa putraḥ putravadyaśca vartate pitṛmātṛṣu //

puditi narakasyākhyā duḥkhaṃ ca narakaṃ viduḥ /
putastrāṇāttataḥ puttramihecchanti paratra ca //

ātmanaḥ sadṛśaḥ putraḥ pitṛdevarṣipūjane /
yo bahūnāṃ guṇakaraḥ sa putro jyeṣṭha ucyate //

mūko'ndho badhiraḥ śvitrī svadharmaṃ nānutiṣṭhati /
coraḥ kilbiṣikaḥ putro jyeṣṭho na jyeṣṭha ucyate //

jyeṣṭhāṃśahārī guṇakṛdiha loke paratra ca / śreyānputro guṇopetaḥ sa putro netaro vṛthā /
vadanti dharmaṃ dharmajñāḥ pitṝṇāṃ putrakāraṇāt //

vedoktaṃ sambhavaṃ mahyamanena hṛdayodbhavam /
tasya jātamidaṃ kṛtsnamātmā putra iti śrutiḥ //

yadunā'hamavajñātastathā turvasunāpi ca /
druhyunā cānunā caiva mayyavajña kṛtā bhṛśam //

pūruṇā tu kṛtaṃ vākyaṃ mānitaṃ ca viśeṣataḥ /
kanīyānmama dāyādo dhṛtā yena jarā mama //

mama kāmaḥ sa ca kṛtaḥ pūruṇā mitrarūpiṇā /
śukreṇa ca varodattaḥ kāvyenośanasā svayam //

putro yastvā'nuvarteta sa rājā pṛthivīpatiḥ /
yo vānuvartī putrāṇāṃ sa putro dāyabhāgbhavet //

bhavato'nunayāmyevaṃ pūrū rājye'bhiṣicyatām /
prakṛtaya ūcuḥ /
yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā //

sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyānapi sattamaḥ /
veda dhamārthaśāstreṣu munibhiḥ kathitaṃ purā //

arhaḥ pūruridaṃ rājyaṃ yaḥ sutaḥ priyakṛttava /
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram //
vaiśampāyana uvāca /

paurajānapadaistuṣṭairityukto nāhuṣastadā /
abhyaṣiñcattataḥ pūruṃ rājye sve sutamātmanaḥ //

yaduṃ ca turvasuṃ cobhau druhyuṃ caiva sahānujam /
anteṣu sa vinikṣipya nāhuṣaḥ svātmajānsutān //

dattvā ca pūrave rājyaṃ vanavāsāya dīkṣitaḥ /
purātsa niryayau rājā brāhmaṇaistāpasaiḥ saha //

devayānyā ca sahitaḥ śarmiṣṭhayā ca bhārata /
akarotsa vane rājā sabhāryastapa uttamam //

yadostu yādavā jātāsturvasoryavanāḥ smṛtāḥ /
druhyoḥ sutāstu vai bhojā anostu mlecchajātayaḥ //

pūrostu pauravo vaṃśo yatra jāto'si pārthiva /
idaṃ varṣasahasrāṇi rājyaṃ kārayituṃ vaśī //