મહાભારત · અધ્યાય 1.79

પૌરવેણાથ વયસા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ । રૂપયૌવનસમ્પન્નઃ કુમારઃ સમપદ્યત ।
પ્રીતિયુક્તો નૃપશ્રેષ્ઠશ્ચરા વિષયાન્પ્રિયાન્ ॥

યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્ ।
ધર્માવિરુદ્ધં રાજેન્દ્રો યથા ભવતિ સોઽન્વભૂત્ ॥

દેવાનતર્પયદ્યજ્ઞૈઃ શ્રાદ્ધૈસ્તદ્વિત્પિતૄનપિ ।
દીનાનનુગ્રહૈરિષ્ટૈઃ કામૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્ ॥

અતિથીનન્નપાનૈશ્ચ વિશશ્ચ પરિપાલનૈઃ ।
આનૃશંસ્યેન શૂદ્રાંશ્ચ દસ્યૂન્સન્નિગ્રહેણ ચ ॥

ધર્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વા યથાવદનુરઞ્જયન્ ।
યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ ॥

સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ ।
અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્ ॥

સ સમ્પ્રાપ્ય શુભાન્કામાંસ્તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ ।
કાલં વર્ષસહસ્રાન્તં સસ્માર મનુજાધિપઃ ॥

પરિસંખ્યાય કાલજ્ઞઃ કલાઃ કાષ્ઠાશ્ચ વીર્યવાન્ ।
યૌવનં પ્રાપ્ય રાજર્ષિઃ સહસ્રપરિવત્સરાન્ ॥

વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે વ્યભ્રાજન્નન્દને વને ।
અલકાયાં સ કાલં તુ મેરુશૃઙ્ગે તથોત્તરે ॥

યદા સ પશ્યતે કાલં ધર્માત્મા તં મહીપતિઃ ।
પૂર્ણં મત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ ॥

યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલમરિન્દમ ।
સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ ॥

ન જાતુ કામઃ કામાનામુપભોગેન શામ્યતિ ।
હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે ॥

યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ ।
એકસ્યાપિ ન પર્યાપ્તં તસ્માન્નૃષ્ણાં પરિત્યજેત્ ॥

યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્યા ન જીર્યતિ જીર્યતઃ ।
યોઽસૌ પ્રાણાન્તિકો રોગસ્તાન્તૃષ્ણાં ત્યજતઃ સુખમ્ ॥

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં મે વિષયાસક્તચેતસઃ ।
તથાપ્યનુદિનં તૃષ્ણા મમૈતેષ્વભિજાયતે ॥

તસ્માદેનામહં ત્યક્ત્વા બ્રહ્મણ્યાધાય માનસમ્ ।
નિર્દ્વન્દ્વો નિર્મમો ભૂત્વા ચરિષ્યામિ મૃગૈઃ સહ ॥

પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણેદં સ્વયૌવનમ્ । રાજ્યં ચેદં ગૃહાણ ત્વં યાવદિચ્છસિ યૌવનમ્ ।
તાવદ્દીર્ઘાયુષા ભુઙ્ખ ત્વં હિ મે પ્રિયકૃત્સુતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નાહુષસ્તદા ।
યૌવનં પ્રતિપેદે ચ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મવાન્ ॥

અભિષેક્તુકામં નૃપતિં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્ ।
બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્ ॥

કથં શુક્રસ્ય નપ્તારં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો ।
જ્યેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય રાજ્યં પૂરોઃ પ્રયચ્છસિ ॥

યદુર્જ્યેષ્ઠસ્તવ સુતો જાતસ્તમનુ તુર્વસુઃ ।
શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતો દ્રુહ્યુસ્તતોઽનુઃ પૂરુરેવ ચ ॥

કથં જ્યેષ્ઠાનતિક્રમ્ય કનીયાન્રાજ્યમર્હતિ ।
એતત્સમ્બોધયામસ્ત્વાં ધર્મં ત્વં પ્રતિપાલય ॥
યયાતિરુવાચ ।

બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણાઃ સર્વે શૃણ્વન્તુ મે વચઃ ।
જ્યેષ્ઠં પ્રતિ યથા રાજ્યં ન દેયં મે કથઞ્ચન ॥

મમ જ્યેષ્ઠેન યદુના નિયોગો નાનુપાલિતઃ ।
પ્રતિકૂલઃ પિતુર્યશ્ચ ન સ પુત્રઃ સતાં મતઃ ॥

માતાપિત્રોર્વચનકૃદ્ધિતઃ પથ્યશ્ચ યઃ સુતઃ ।
સ પુત્રઃ પુત્રવદ્યશ્ચ વર્તતે પિતૃમાતૃષુ ॥

પુદિતિ નરકસ્યાખ્યા દુઃખં ચ નરકં વિદુઃ ।
પુતસ્ત્રાણાત્તતઃ પુત્ત્રમિહેચ્છન્તિ પરત્ર ચ ॥

આત્મનઃ સદૃશઃ પુત્રઃ પિતૃદેવર્ષિપૂજને ।
યો બહૂનાં ગુણકરઃ સ પુત્રો જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે ॥

મૂકોઽન્ધો બધિરઃ શ્વિત્રી સ્વધર્મં નાનુતિષ્ઠતિ ।
ચોરઃ કિલ્બિષિકઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠો ન જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે ॥

જ્યેષ્ઠાંશહારી ગુણકૃદિહ લોકે પરત્ર ચ । શ્રેયાન્પુત્રો ગુણોપેતઃ સ પુત્રો નેતરો વૃથા ।
વદન્તિ ધર્મં ધર્મજ્ઞાઃ પિતૄણાં પુત્રકારણાત્ ॥

વેદોક્તં સમ્ભવં મહ્યમનેન હૃદયોદ્ભવમ્ ।
તસ્ય જાતમિદં કૃત્સ્નમાત્મા પુત્ર ઇતિ શ્રુતિઃ ॥

યદુનાઽહમવજ્ઞાતસ્તથા તુર્વસુનાપિ ચ ।
દ્રુહ્યુના ચાનુના ચૈવ મય્યવજ્ઞ કૃતા ભૃશમ્ ॥

પૂરુણા તુ કૃતં વાક્યં માનિતં ચ વિશેષતઃ ।
કનીયાન્મમ દાયાદો ધૃતા યેન જરા મમ ॥

મમ કામઃ સ ચ કૃતઃ પૂરુણા મિત્રરૂપિણા ।
શુક્રેણ ચ વરોદત્તઃ કાવ્યેનોશનસા સ્વયમ્ ॥

પુત્રો યસ્ત્વાઽનુવર્તેત સ રાજા પૃથિવીપતિઃ ।
યો વાનુવર્તી પુત્રાણાં સ પુત્રો દાયભાગ્ભવેત્ ॥

ભવતોઽનુનયામ્યેવં પૂરૂ રાજ્યેઽભિષિચ્યતામ્ ।
પ્રકૃતય ઊચુઃ ।
યઃ પુત્રો ગુણસમ્પન્નો માતાપિત્રોર્હિતઃ સદા ॥

સર્વમર્હતિ કલ્યાણં કનીયાનપિ સત્તમઃ ।
વેદ ધમાર્થશાસ્ત્રેષુ મુનિભિઃ કથિતં પુરા ॥

અર્હઃ પૂરુરિદં રાજ્યં યઃ સુતઃ પ્રિયકૃત્તવ ।
વરદાનેન શુક્રસ્ય ન શક્યં વક્તુમુત્તરમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પૌરજાનપદૈસ્તુષ્ટૈરિત્યુક્તો નાહુષસ્તદા ।
અભ્યષિઞ્ચત્તતઃ પૂરું રાજ્યે સ્વે સુતમાત્મનઃ ॥

યદું ચ તુર્વસું ચોભૌ દ્રુહ્યું ચૈવ સહાનુજમ્ ।
અન્તેષુ સ વિનિક્ષિપ્ય નાહુષઃ સ્વાત્મજાન્સુતાન્ ॥

દત્ત્વા ચ પૂરવે રાજ્યં વનવાસાય દીક્ષિતઃ ।
પુરાત્સ નિર્યયૌ રાજા બ્રાહ્મણૈસ્તાપસૈઃ સહ ॥

દેવયાન્યા ચ સહિતઃ શર્મિષ્ઠયા ચ ભારત ।
અકરોત્સ વને રાજા સભાર્યસ્તપ ઉત્તમમ્ ॥

યદોસ્તુ યાદવા જાતાસ્તુર્વસોર્યવનાઃ સ્મૃતાઃ ।
દ્રુહ્યોઃ સુતાસ્તુ વૈ ભોજા અનોસ્તુ મ્લેચ્છજાતયઃ ॥

પૂરોસ્તુ પૌરવો વંશો યત્ર જાતોઽસિ પાર્થિવ ।
ઇદં વર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કારયિતું વશી ॥