Mahabharata · Chapter 1.77

tasminnakṣatrasaṃyoge śukle puṇyarkṣagendunā /
sa rājā mumude samrāṭ tayā śarmiṣṭhayā saha //

prajānāṃ śrīrivābhyāśe śarmiṣṭhā hyabhavadvadhūḥ /
pannagīvograrūpā vai devayānī mamāpyabhūt //

parjanya iva sasyānāṃ devānāmamṛtaṃ yathā / tadvanmamāpi sambhūtā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /
ityevaṃ manasā jñātvā devayānīmavarjayat //

śrutvā kumāraṃ jātaṃ tu devayānī śucismitā /
cintayāmāsa duḥkhārtā śarmiṣṭhāṃ prati bhārata //

abhigamya ca śarmiṣṭhāṃ devayānyabravīdidam /
devayānvuvāca /
kimidaṃ vṛjinaṃ subhru kṛtaṃ vai kāmalubdhayā //
śarmiṣṭhovāca /

ṛṣirabhyāgataḥ kaściddharmātmā vedapāragaḥ /
sa mayā varadaḥ kāmaṃ yācito dharmasaṃhitam //

apatyārthe sa tu mayā vṛto vai cāruhāsini / nāhamanyāyataḥ kāmamācarāmi śucismite /
tasmādṛṣermamāpatyamiti satyaṃ bravīmi te //
devayānyuvāca /

śobhanaṃ bhīru yadyevamatha sa jñāyate dvijaḥ /
gotranāmābhijanato vettumicchāmi taṃ dvijam //
śarmiṣṭhovāca /

tapasā tejasā caiva dīpyamānaṃ yathā ravim /
taṃ dṛṣṭvā mama sampraṣṭuṃ śaktirnāsīcchucismite //
devayānyuvāca /

yadyetadevaṃ śarmiṣṭhe na manyurvidyate mama /
apatyaṃ yadi te labdhaṃ jyeṣṭhācchreṣṭhācca vai dvijāt //
vaiśampāyana uvāca /

anyonyamevamuktvā tu samprahasya ca te mithaḥ /
jagāma bhārgavī veśma tathyamityavajagmuṣī //

yayātirdevayānyāṃ tu putrāvajanayannṛpaḥ /
yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakraviṣṇū ivāparau //

tasminkāle tu rājarṣiryayātiḥ pṛthivīpatiḥ /
mādhvīkarasasaṃyuktāṃ madirāṃ madavardhanīm //

pāyayāmāsa śukrasya tanayāṃ raktapiṅgalām /
pītvā pītvā ca madirāṃ devayānī mumoha sā //

rudatī gāyamānā ca nṛtyantī ca muhurmuhuḥ /
bahu pralapatī devī rājānamidamabravīt //

rājavadrūpaveṣau te kimarthaṃ tvamihāgataḥ /
kena kāryeṇa samprāpto nirjanaṃ gahanaṃ vanam //

dvijaśreṣṭha nṛpaśreṣṭho yayātiścogradarśanaḥ /
tasmāditaḥ palāyasva hitamicchasi ceddvija //

ityevaṃ pralapantīṃ tāṃ devayānīṃ tu nāhuṣaḥ /
bhartsayāmāsa vacanairanarhāṃ pāpavardhanīm //

tato varṣavarānmūkānvyaṅgānvṛddhāṃśca paṅgukān /
rakṣaṇe devayānyāḥ sa poṣaṇe ca śaśāsa tān //

tatastu nāhuṣo rājā śarmiṣṭhāṃ prāpya buddhimān / reme ca suciraṃ kālaṃ tayā śarmiṣṭhayā saha //

tasmādeva tu rājarṣeḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca trīnkumārānajījanat //

tataḥ kāle tu kasmiṃściddevayānī śucismitā /
yayātisahitā rājañjagāma rahitaṃ vanam //

dadarśa ca tadā tatra kumārāndevarūpiṇaḥ /
krīḍamānānsuviśrabdhānvismitā cedamabravīt //
devayānyuvāca /

kasyaite dārakā rājandevaputropamāḥ śubhāḥ /
varcasā rūpataścaiva sadṛśā me matāstava //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ pṛṣṭvā tu rājānaṃ kumārānparyapṛcchata //

tasminkāle tu tacchrutvā dhātrī teṣāṃ vaco'bravīt /
kiṃ na brūta kumārā vaḥ pitaraṃ vai dvijarṣabham //
kumārā ūcuḥ /

ṛṣiśca brāhmaṇaścaiva dvijātiścaiva naḥ pitā / śarmiṣṭhā nānṛtaṃ brūte devayāni kṣamasva naḥ //
devayānyuvāca /

kinnāmadheyagotro vaḥ putrakā brāhmaṇaḥ pitā /
prabrūta tattvataḥ kṣipraṃ kaścāsau kva ca vartate //

prabrūta me yathā tathyaṃ śrotumicchāmi taṃ hyaham /
evamuktāḥ kumāraste devayānyā sumadhyayā //

te'darśayanpradeśinyā tameva nṛpasattamam /
śarmiṣṭhāṃ mātaraṃ caiva tathā'cakhyuśca dārakāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā sahitāste tu rājānamupacakramuḥ /
nābhyanandata tānrājā devayānyāstadāntike //

rudantaste'tha śarmiṣṭhāmabhyayurbālakāstataḥ /
avibruvantī kiñcicca rājānaṃ cārulocanā //

nātidūrācca rājānaṃ sā cātiṣṭhadavāṅmukhī /
śrutvā teṣāṃ tu bālānāṃ savrīḍa iva pārthivaḥ //

prativaktumaśakto'bhūttūṣṇīmbhūto'bhavannṛpaḥ /
dṛṣṭvā tu teṣāṃ bālānāṃ praṇayaṃ pārthivaṃ prati //

buddhvā tu tattvato devī śarmiṣṭhāpidamabravīt /
abhyāgacchati māṃ kaścidṛṣirityevamabravīḥ //

yayātimevaṃ rājānaṃ tvaṃ gopāyasi bhāmini /
pūrvameva mayā proktaṃ tvayā tu vṛjinaṃ kṛtam //

madadhīnā satī kasmādakārṣīrvipriyaṃ mama / tamevā'suradharmaṃ tvamāsthitā na bibheṣi me //
śarmiṣṭhovāca /

yaduktamṛṣirityeva tatsatyaṃ cāruhāsini /
nyāyato dharmataścaiva carantī na bibhemi te //

yadā tvayā vṛto bhartā vṛta eva tadā mayā /
sakhībhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane //

pūjyāsi mama mānyā ca jyeṣṭhā ca brāhmaṇī hyasi /
tvattopi me pūjyatamo rājarṣiḥ kiṃ na vettha tat //

tvatpitrā mama guruṇā saha datte ubhe śubhe /
tato bhartā ca pūjyaśca poṣyāṃ poṣayatīha mām //
vaiśampāyana uvāca /

śrutvā tasyāstato vākyaṃ devayānyabravīdidam /
ramasveha yathākāmaṃ devyā śarmiṣṭhayā saha //

rājannādyeha vatsyāmi vipriyaṃ me kṛtaṃ tvayā /
iti jajvāla kopena devayānī tato bhṛśam //

nirdahantīva savrīḍāṃ śarmiṣṭhāṃ samudīkṣya ca / apavidhya ca sarvāṇi bhūṣaṇānyasitekṣaṇā //

sahasotpatitāṃ śyāmāṃ dṛṣṭvā tāṃ sāśrulocanām /
tūrṇaṃ sakāśaṃ kāvyasya prasthitāṃ vyathitastadā //

anuvavrāja sambhrāntaḥ pṛṣṭhataḥ sāntvayannṛpaḥ /
nyavartata nacaiva sma krodhasaṃraktalocanā //

avibruvantī kiñcitsā rājānaṃ sāśrulocanā /
acirādeva samprāptā kāvyasyośanaso'ntikam //

sā tu dṛṣṭvai pitaramabhivādyāgrataḥ sthitā /
anantaraṃ yāyātistu pūjayāmāsa bhārgavam //
devayānyuvāca /

adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaram /
śarmiṣṭhayā'tivṛttā'smi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ //

trayo'syāṃ janitāḥ putrā rājñā'nena yayātinā /
durbhagāyā mama dvau tu putrau tāta bravīmi te //

dharmajña iti vikhyāta eṣa rājā bhṛgūdvaha /
atikrāntaśca maryādāṃ kāvyaitatkathayāmi te //
śukra uvāca /

dharmajñaḥ sanmahārāja yo'dharmamakṛthāḥ priyam /
tasmājjarā tvāmacirāddharṣayiṣyati durjayā //
yayātiruvāca /

ṛtuṃ vai yācamānāyā bhagavannānyacetasā /
duhiturdānavendrasya dharmyametatkṛtaṃ mayā //

ṛtuṃ vai yācamānāyā na dadāti pumānṛtum /
bhrūṇahetyucyate brahman sa iha brahmavādibhiḥ //

abhikāmāṃ striyaṃ yaśca gamyāṃ rahasi yācitaḥ /
nopaiti sa ca dharmeṣu bhrūṇahetyucyate budhaiḥ //

yadyadvṛṇoti māṃ kaścittattaddeyamiti vratam /
tvayā ca sāpi dattā me nānyaṃ nāthamihecchati //

ityetāni samīkṣyāhaṃ kāraṇāni bhṛgūdvaha / adharmabhayasaṃvignaḥ śarmiṣṭhāmupajagmivān /
matvaitanme dharma iti kṛtaṃ brahmankṣamasva mām //
śukra uvāca /

nanvahaṃ pratyavekṣyaste madadhīno'si pārthiva /
mithyācārasya dharmeṣu cauryaṃ bhavati nāhuṣa //
vaiśampāyana uvāca /

kruddhenośanasā śapto yayātirnāhuṣastadā /
pūrvaṃ vayaḥ parityajya jarāṃ sadyo'nvapadyata //
yayātiruvāca /

atṛpto yauvanasyāhaṃ devayānyāṃ bhṛgūdvaha /
prasādaṃ kuru me brahmañjareyaṃ na viśecca mām //
śukra uvāca /

nāhaṃ mṛṣā bravīmyetajjarāṃ prāpto'si bhūmipa /
jarāṃ tvetāṃ tvamanyasminsankrāmaya yadīcchasi //
yayātiruvāca /

rājyabhāksa bhavedbrahmanpuṇyabhākkīrtibhāktathā /
yo me dadyādvayaḥ putrastadbhavānanumanyatām //
śukra uvāca /

sankrāmayiṣyasi jarāṃ yetheṣṭaṃ nahuṣātmaja /
māmanudhyāya bhāvena na ca pāpamavāpsyasi //

vayo dāsyati te putro yaḥ sa rājā bhaviṣyati /
āyuṣmānkīrtimāṃścaiva bahvapatyastathaiva ca //