Mahabharata · Chapter 1.72

kṛtavidye kace prāpte hṛṣṭarūpā divaukasaḥ /
kacādadhītya tāṃ vidyāṃ kṛtārthā bharatarṣabha //

sarva eva samāgamya śatakratumathābruvan /
kālaste vikramasyādya jahi śatrūnpurandara //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastu sahitaistridaśairmaghavāṃstadā /
tathetyuktvā pracakrāma so'paśyata vane striyaḥ //

krīḍantīnāṃ tu kanyānāṃ vane caitrarathopame /
vāyubhūtaḥ sa vastrāṇi sarvāṇyeva vyamiśrayat //

tato jalātsamuttīrya kanyāstāḥ sahitāstadā /
vastrāṇi jagṛhustāni yathā'sannānyanekaśaḥ //

tatra vāso devayānayāḥ śarmiṣṭhā jagṛhe tadā /
vyatimiśramajānantī duhitā vṛṣaparvaṇaḥ //

tatastayormithastatra virodhaḥ samajāyata /
devayānyāśca rājendra śarmiṣṭhāyāśca tatkṛte //
devayānyuvāca /

kasmādgṛhṇāsi me vastraṃ śiṣyā bhūtvā mamāsuri /
samudācārahīnāyā na te sādhu bhaviṣyati //
sarmiṣṭhovāca /

āsīnaṃ ca śayānaṃ ca pitā te pitaraṃ mama /
stautibandīva cābhīkṣṇaṃ nīcaiḥ sthitvā vinītavat //

yācatastvaṃ hi duhitā stuvataḥ pratigṛhṇataḥ /
sutāhaṃ stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ //

ādunvasva vidunvasva druhya kupyasva yācaki /
anāyudhā sāyudhāyā riktā kṣubhyasi bhikṣuki //

lapsyase pratiyoddhāraṃ na hi tvāṃ gaṇayāmyaham / pratikūlaṃ vadasi ceditaḥprabhṛti yācaki //
vaiśampāyana uvāca /

samucchrayaṃ devayānīṃ gatāṃ saktāṃ ca vāsasi / śarmiṣṭhā prākṣipatkūpe tataḥ svapuramāgamat /
hateyamiti vijñāya śarmiṣṭhā pāpaniścayā //

anavekṣya yayau veśma krodhavegaparāyaṇā / praviśya svagṛhaṃ svasthā dharmamāsuramāsthitā /
atha taṃ deśamabhyāgādyayātirnahuṣātmajaḥ //

śrāntayugyaḥ śrāntahayo mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ /
sa nāhuṣaḥ prekṣamāṇa udapānaṃ gatodakam //

dadarśa rājā tāṃ tatra kanyāmagniśikhāmiva /
tāmapṛcchatsa dṛṣṭvaiva kanyāmamaravarṇinīm //

sāntvayitvā nṛpaśreṣṭhaḥ sāmnā paramavalgunā /
kā tvaṃ tāmranakhī śyāmā sumṛṣṭamaṇikuṇḍalā //

dīrghaṃ dhyāyasi cātyarthaṃ kasmācchvasiṣi cāturā /
kathaṃ ca patitā'syasminkūpe vīruttṛṇāvṛte //

duhitā caiva kasya tvaṃ vada satyaṃ sumadhyame /
devayānyuvāca /
yo'sau devairhatāndaityānutthāpayati vidyayā //

tasya śukrasya kanyāhaṃ sa māṃ nūnaṃ na budhyate /
eṣa me dakṣiṇo rājanpāṇistāmranakhāṅguliḥ //

samuddhara gṛhītvā māṃ kulīnastvaṃ hi me mataḥ /
jānāmi hi tvāṃ saṃśāntaṃ vīryavantaṃ yaśasvinam //

tasmānmāṃ patitāmasmātkūpāduddhartumarhasi /
vaiśampāyana uvāca /
tāmatho brāhmaṇīṃ kanyāṃ vijñāyanahuṣātmajaḥ //

gṛhītvā dakṣiṇe pāṇāvujjahāra tato'vaṭāt /
uddhṛtya caināṃ tarasā tasmātkūpānnarādhipaḥ //
yayātiruvāca /

gaccha bhadre yathākāmaṃ na bhayaṃ vidyate tava /
ityucyamānā nṛpatiṃ devayānīdamuttaram //

uvāca māmupādāya gaccha śīghraṃ priyo hi me /
gṛhītāhaṃ tvayā pāṇau tasmādbhartā bhaviṣyasi //

ityevamukto nṛpatirāha kṣatrakulodbhavaḥ /
tvaṃ bhadre brāhmaṇī tasmānmayā nārhasi saṅgamam //

sarvalokaguruḥ kāvyastvaṃ tasya duhitā śubhe /
tasmādapi bhayaṃ me'dya tataḥ kalyāṇi nārhasi //
devayānyuvāca /

yadi madvacanānnādya māṃ necchasi narādhipa /
tvāmeva varaye pitrā tasmāllapsyasi gaccha hi //
vaiśampāyana uvāca /

āmantrayitvā suśroṇīṃ yayātiḥ svapuraṃ yayau /
gate tu nāhuṣe tasmindevayānyapyaninditā //

kvacidgatvā ca rudatī vṛkṣamāśritya dhiṣṭhitā /
tataścirāyamāṇāyāṃ duhitaryatha bhārgavaḥ //

saṃsmṛtyovāca dhātrīṃ tāṃ duhituḥ snehaviklavaḥ /
dhātri tvamānaya kṣipraṃ devayānīṃ samudhyamām //

ityuktamātre sā dhātrī tvaritā'nayituṃ gatā /
yatrayatra saśībhiḥ sā gatā padamamārgata //

sā dadarśa tathā dīnāṃ śramārtāṃ rudatīṃ sthitām /
vṛttāntaṃ kimidaṃ bhadre śīghraṃ vada pitāhvayat //

evamuktāha dhātrīṃ tāṃ śarmiṣṭhāvṛjinaṃ kṛtam /
uvāca śokasantaptā ghūrṇikāmāgatāṃ puraḥ //
devayānyuvāca /

tvaritaṃ ghūrṇike gaccha śīghramācakṣva me pituḥ //

nedānīṃ sampravekṣyāmi nagaraṃ vṛṣaparvaṇaḥ /
vaiśampāyana uvāca /
sā tatra tvaritaṃ gatvā ghūrṇikā'suramandiram //

dṛṣṭvā kāvyamuvācedaṃ sambhramāviṣṭacetanā /
ācacakṣe mahāprājñaṃ devayānīṃ vane hatām //

śarmiṣṭhayā mahābhāga duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ /
śrutvā duhitaraṃ kāvyastatra śarmiṣṭhayā hatām //

tvarayā niryayau duḥkhānmārgamāṇaḥ sutāṃ vane /
dṛṣṭvā duhitaraṃ kāvyo devayānīṃ tato vane //

bāhubhyāṃ sampariṣvajya duḥkhito vākyamabravīt /
ātmadoṣairniyacchanti sarve duḥkhasukhe janāḥ //

manye duścaritaṃ te'sti yasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā /
devayānyuvāca /
niṣkṛtirme'stu vā māstu śṛṇuṣvāvahito mama //

śarmiṣṭhayā yaduktā'smi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ //
satyaṃ kilaitatsā prāha daityānāmasi gāyanaḥ //

evaṃ hi me kathayati śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /
vacanaṃ tīkṣṇaparuṣaṃ krodharaktekṣaṇā bhṛśam //

stuvato duhitā nityaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ /
ahaṃ tu stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ //

idaṃ māmāha śarmiṣṭhā duhitā vṛṣaparvaṇaḥ /
krodhasaṃraktanayanā darpapūrṇā punaḥ punaḥ //

yadyaha stuvatastāta duhitā pratigṛhṇataḥ /
prasādayiṣye śarmiṣṭhāmityuktā tu sakhī mayā //

uktāpyevaṃ bhṛśaṃ māṃ sā nigṛhya vijane vane / kūpe prakṣepayāmāsa prakṣipya gṛhamāgamat //
śukra uvāca /

stuvato duhitā na tvaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ /
astotuḥ stūyamānasya duhitā devayānyasi //

vṛṣaparvaiva tadveda śakro rājā ca nāhuṣaḥ /
acintyaṃ brahma nirdvandvamaiśvaraṃ hi balaṃ mama //

jānāmi jīvinīṃ vidyāṃ lokesmiñśāśvatīṃ dhruvam /
mṛtaḥ sañjīvate janturyayā kamalalocane //

katthanaṃ svaguṇānāṃ ca kṛtvā tapyati sajjanaḥ /
tato vaktumaśakto'smitvaṃ me jānāsi yadbalam //

tasamāduttiṣṭha gacchāmaḥ svagṛhaṃ kulanandini /
kṣamāṃ kṛtvā viśālākṣi kṣamāsārā hi sādhavaḥ //

yacca kiñcitsarvagataṃ bhūmau vā yadi vā divi /
tasyāhamīśvaro nityaṃ tuṣṭenoktaḥ svayambhuvā //

ahaṃ jalaṃ vimuñcāmi prajānāṃ hitakāmyayā /
puṣṇāmyauṣadhayaḥ sarvā iti satyaṃ bravīmi te //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ viṣādamāpannāṃ manyunā samprapīḍitām /
vacanairmadhuraiḥ ślakṣṇaiḥ sāntvayāmāsa tāṃ pitā //