Mahabharata · Chapter 1.61

śṛṇu rājanyathā vīrā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ / virodhamanvagacchanta dhārtarāṣṭrairdurātmabhiḥ //

gurave prāṅnamaskṛtya manobuddhisamādhibhiḥ /
sampūjya ca dvijānsarvāṃstathānyānviduṣo janān //

maharṣerviśrutasyeha sarvalokeṣu dhīmataḥ /
pravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyāmitatejasaḥ //

śrotuṃ pātraṃ ca rājaṃstvaṃ prāpyemāṃ bhāratīṃ kathām /
gurorvaktraparispando manaḥ protsāhatīva me //

śṛṇu rājanyathā bhedaḥ kurupāṇḍavayorabhūt /
rājyārthe dyūtasambhūto vanavāsastathaiva ca //

yathā ca yuddhamabhavatpṛthivīkṣayakārakam /
tatte'haṃ kathayiṣyāmi pṛcchate bharatarṣabha //

mṛte pitari te vīrā vanādetya svamandiram /
nacirādeva vidvāṃso vede dhanuṣi cābhavan //

tāṃstathā satvavīryaujaḥsampannānpaurasammatān /
nāmṛṣyankuravo dṛṣṭvā pāṇḍavāñśrīyaśobhṛtaḥ //

tato duryodhanaḥ krūraḥ karṇaśca sahasaubalaḥ /
teṣāṃ nigrahanirvāsānvividhāṃste samārabhan //

tato duryodhanaḥ krūraḥ kuliṅgasya mate sthitaḥ /
pāmḍavānvividhopāyai rājyahetorapīḍayat //

dadāvatha viṣaṃ pāpo bhīmāya dhṛtarāṣṭrajaḥ /
jarayāmāsa tadvīraḥ sahānnena vṛkodaraḥ //

pramāṇakoṭyāṃ saṃsuptaṃ punarbaddhvā vṛkodaram /
toyeṣu bhīmaṃ gaṅgāyāḥ prakṣipya puramāvrajat //

yadā vibuddhaḥ kaunteyastadā sañchidya bandhanam /
udatiṣṭhanmahābāhurbhīmaseno gatavyathaḥ //

āśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptaṃ cainamadaṃśayat /
sarveṣvevāṅgadeśeṣu na mamāra sa śatruhā //

teṣāṃ tu viprakāreṣu teṣu teṣu mahāmatiḥ /
mokṣaṇe pratikāre ca viduro'vahito'bhavat //

svargastho jīvalokasya yathā śakraḥ sukhāvahaḥ /
pāṇḍavānāṃ tathā nityaṃ viduro'pi sukhāvahaḥ //

yadā tu vividhopāyaiḥ saṃvṛtairvivṛtairapi /
nāśakadvinihantuṃ tāndaivabhāvyartharakṣitān //

tataḥ sammantrya sacivairvṛṣaduḥśāsanādibhiḥ /
dhṛtarāṣṭramanujñāpya jātuṣaṃ gṛhamādiśat //

tatra tānvāsayāmāsa pāṇḍavānamitaujasaḥ / sutapriyaiṣī tānrājā pāṇḍavānambikāsutaḥ /
tato vivāsayāmāsa rājyabhogabubhukṣayā //

te prātiṣṭhanta sahitā nagarānnāgasāhvayāt /
prasthāne cābhavanmantrī kṣattā teṣāṃ mahātmanām //

tena muktā jatugṛhānniśīthe prādravanvanam /
tataḥ samprāpya kaunteyā nagaraṃ vāraṇāvatam //

nyavasanta mahātmāno mātrā saha parantapāḥ /
dhṛtarāṣṭreṇa cājñaptā uṣitā jātuṣe gṛhe //

purocanādrakṣamāṇāḥ saṃvatsaramatandritāḥ /
suruṅgāṃ kārayitvā tu vidureṇa pracoditāḥ //

ādīpya jātuṣaṃ veśma dagdhvā caiva purocanam /
prādravanbhayasaṃvignā mātrā saha pantapāḥ //

dadṛśurdārumaṃ rakṣo hiḍimbaṃ vananirjhare /
hatvā ca taṃ rākṣasendraṃ bhītāḥ samavabodhanāt //

niśi samprādravanpārthā dhārtarāṣṭrabhayārditāḥ /
prāptā hiḍimbā bhīmena yatra jāto ghaṭotkacaḥ //

ekacakrāṃ tato hatvā pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥ /
vedādhyayanasampannāste'bhavanbrahmacāriṇaḥ //

te tatra niyatāḥ kālaṃ kañcidūṣurnararṣabhāḥ /
mātrā sahaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane //

tatrāsasāda kṣudhitaṃ puruṣādaṃ vṛkodaraḥ /
bhīmaseno mahābāhurbakaṃ nāma mahābalam //

taṃ cāpi puruṣavyāghro bāhuvīryeṇa pāṇḍavaḥ /
nihatya tarasā vīro nāgarānparyasāntvayat //

tataste śuśruvuḥ kṛṣṇāṃ pañcāleṣu svayaṃvarām /
śrutvā caivābhyagacchta gatvā caivālabhanta tām //

te tatra draupadīṃ labdhvā parisaṃvatsaroṣitāḥ /
viditā hāstinapuraṃ pratyājagmurarindamāḥ //

te uktā dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāntanavena ca /
bhrātṛbhirvigrahastāta kathaṃ vo na bhavediti //

asmābhiḥ khāṇḍavaprasthe yuṣmadvāso'nucintitaḥ /
tasmājjanapadopetaṃ suvibhaktamahāpatham //

vāsāya svāṇḍavaprasthaṃ vrajadhvaṃ gatamatsarāḥ /
tayoste vacanājjagmuḥ saha sarvaiḥ suhṛjjanaiḥ //

nagaraṃ khāṇḍavaprasthaṃ ratnānyādāya sarvaśaḥ /
tatra te nyavasanpārthāḥ saṃvatsaragaṇānnbahūn //

vaśe śastrapratāpena kurvanto'nyānmahībhṛtaḥ /
evaṃ dharmapradhānāste satyavrataparāyaṇāḥ //

apramattotthitāḥ kṣāntāḥ pratapanto'hitānbahūn /
ajayadbhīmasenastu diśaṃ prācīṃ mahāyaśāḥ //

udīcīmarjuno vīraḥ pratīcīṃ nakulastathā /
dakṣiṇāṃ sahadevastu vijigye paravīrahā //

evaṃ cakrurimāṃ sarve vaśe kṛtsnāṃ vasundharām /
pañcabhiḥ sūryasaṅkāśaiḥ sūryeṇa ca virājatā //

ṣaṭsūryevābhavatpṛthvī pāṇḍavaiḥ satyavikramaiḥ /
tato nimitte kasmiṃściddharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

vanaṃ prasthāpayāmāsa tejasvī satyavikramaḥ /
prāṇebhyo'pi priyataraṃ bhrātaraṃ savyasācinam //

arjunaṃ puruṣavyāghraṃ sthirātmānaṃ guṇairyutam /
sa vai saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ māsaṃ caikaṃ vane vasan //

tīrthayātrāṃ ca kṛtavānnāgakanyāmavāpa ca /
pāṇḍyasya tanayāṃ labdhvā tatra tābhyāṃsahoṣitaḥ //

tato'gacchaddhṛṣīkeśaṃ dvāravatyāṃ kadācana /
labdhavāṃstatra bībhatsurbhāryāṃ rājīvalocanām //

anujāṃ vāsudevasya subhadrāṃ bhadrabhāṣiṇīm /
sā śacīva mahendreṇa śrīḥ kṛṣṇeneva saṅgatā //

subhadrā yuyuje prītyā pāṇḍavenārjunena ha /
atarpayacca kaunteyaḥ khāṇḍave havyavāhanam //

bībhatsurvāsudevena sahito nṛpastama /
nātibhāro hi pārthasya keśavena sahābhavat //

vyavasāyasahāyasya viṣṇoḥ śatruvadheṣviva /
pārthāyāgnirdadau cāpi gāṇḍīvaṃ dhanuruttamam //

iṣudhī cākṣayairbāṇai rathaṃ ca kapilakṣaṇam /
mokṣayāmāsa bībhatsurmayaṃ yatra mahāsuram //

sa cakāra sabhāṃ divyāṃ sarvaratnasamācitām /
tasyāṃ duryodhano mando lobhaṃ cakre sudurmatiḥ //

tato'kṣairvañcayitvā ca saubalena yudhiṣṭhiram /
vanaṃ prasthāpayāmāsa saptavarṣāṇi pañca ca //

ajñātamekaṃ rāṣṭre ca tato varṣaṃ trayodaśam /
tataścaturdaśe varṣe yācamānāḥ svakaṃ vasu //

nālabhanta mahārāja tato yuddhamavartata /
tataste kṣatramutsādya hatvā duryodhanaṃ nṛpam //

rājyaṃ vihatabhūyiṣṭhaṃ pratyapadyanta pāṇḍavāḥ /
iṣṭvā kratūṃśca vividhānaśvamedhādikānbahūn //

dhṛtarāṣṭre gate svargaṃ vidure pañcatāṃ gate /
gamayitvā kriyāṃ svargyāṃ rājñāmamitatejasām //

svaṃ dhāma yāte vārṣṇeye kṛṣṇadārānprarakṣya ca /
mahāprasthānikaṃ kṛtvā gatāḥ svargamanuttamam //

evametatpurāvṛttaṃ teṣāmakliṣṭakarmaṇām /
bhedo rājyavināśaśca jayaśca jayatāṃvara //