Mahabharata · Chapter 1.50

tataḥ sa rājā rājendra skandhe tasya bhujangamam /
muneḥ kṣutkṣāma āsajya svapuraṃ prayayau punaḥ //

ṛṣestasya tu putro'bhūdgati jāto mahāyaśāḥ /
śṛṅgī nāma mahātejāstigmavīryo'tikopanaḥ //

brahmāṇaṃ samupāgamya muniḥ pūjāṃ cakāra ha /
so'nujñātastatastatra śṛṅgī śuśrāva taṃ tadā //

sakhyuḥ sakāśātpitaraṃ pitrā te dharṣitaṃ purā /
mṛtaṃ sarpaṃ samāsaktaṃ sthāṇubhūtasya tasya tam //

vahantaṃ rājaśārdūla skandhenānapakāriṇam /
tapasvinamatīvātha taṃ munipravaraṃ nṛpa //

jitendriyaṃ viśuddhaṃ ca sthitaṃ karmaṇyathādbhutam /
tapasā dyotitātmānaṃ sveṣvaṅgeṣu yataṃ tadā //

śubhācāraṃ śubhakathaṃ susthitaṃ tamalolupam / akṣudramanasūyaṃ ca vṛddhaṃ maunavrate sthitam /
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ pitrā vinikṛtaṃ tava //

śaśāpātha mahātejāḥ pitaraṃ te ruṣānvitaḥ /
ṛṣeḥ putro mahātejā bālo'pi sthaviradyutiḥ //

sa kṣipramudakaṃ spṛṣṭvā roṣādidamuvāca ha /
pitaraṃ te'bhisandhāya tejasā prajvalanniva //

anāgasi gurau yo me mṛtaṃ sarpavāsṛjat /
taṃ nāgastakṣakaḥ kruddhastejasā pradahiṣyati //

āśīviṣastigmatejā madvākyabalacoditaḥ /
saptarātrāditaḥ pāpaṃ paśya me tapaso balam //

ityuktvā prayayau tatra pitā yatrā'sya so'bhavat /
dṛṣṭvā ca pitaraṃ tasmai taṃ śāpaṃ pratyavedayat //

sa cāpi muniśārdūlaḥ prerayāmāsa te pituḥ /
śiṣyaṃ gauramukhaṃ nāma śīlavantaṃ guṇānvitam //

ācakhyauṃ sattva viśrānto rājñaḥ sarvamaśeṣataḥ /
śapto'si mama putreṇa yatto bhava mahīpate //

takṣakastvāṃ mahārāja tejasā'sau dahiṣyati /
śrutvā ca tadvaco ghoraṃ pitā te janamejaya //

yatto'bhavatparitrastastakṣakātpannagottamāt /
tatastasmiṃstu divase saptame samupasthite //

rājñaḥ samīpaṃ brahmarṣiḥ kāśyapo gantumaicchata /
taṃ dadarśātha nāgendrastakṣakaḥ kāśyapaṃ tadā //

tamabravītpannagendraḥ kāśyapaṃ tvaritaṃ dvijam /
kva bhavāṃstvarito yāti kiṃ ca kāryaṃ cikīrṣati //
kāśyapa uvāca /

yatra rājā kuruśreṣṭhaḥ parikṣinnāma vai dvija /
takṣakeṇa bhujangena dhakṣyate kila so'dya vai //

gacchāmyahaṃ taṃ tvaritaḥ sadyaḥ kartumapajvaram /
mayā'bhipannaṃ taṃ cāpi na sarpo dharṣayiṣyati //
takṣaka uvāca /

kimarthaṃ taṃ mayā daṣṭaṃ sañjīvayitumicchasi /
ahaṃ ta takṣako brahmanpaśya me vīryamadbhutam //

na śaktastvaṃ mayā daṣṭaṃ taṃ sañjīvayituṃ nṛpam /
mantriṇa ūcuḥ /
ityuktvā takṣakastatra so'daśadvai vanaspatim //

sa daṣṭamātro nāgena bhasmībhūto'bhavannagaḥ /
kāśyapaśca tato rājannajīvayata taṃ nagam //

tatastaṃ lobhayāmāsa kāmaṃ brūhīti takṣakaḥ /
sa evamuktastaṃ prāha kāśyapastakṣakaṃ punaḥ //

dhanalipsurahaṃ tatra yāmītyuktaśca tena saḥ /
tamuvāca mahātmānaṃ takṣakaḥ ślakṣṇayā girā //

yāvaddhanaṃ prārthayase rājñastasmāttato'dhikam /
gṛhāṇa matta eva tvaṃ sannivartasva cānagha //

sa evamukto nāgena kāśyapo dvipadāṃ varaḥ /
labdhvā vittaṃ nivavṛte takṣakādyāvadīpsitam //

tasminpratigate vipre chadmanopetya takṣakaḥ /
taṃ nṛpaṃ nṛpatiśreṣṭhaṃ pitaraṃ dhārmikaṃ tava //

prāsādasthaṃ yattamapi dagdhavānviṣavahninā /
tatastvaṃ puruṣavyāghra vijayāyābhiṣecitaḥ //

etaddṛṣṭaṃ śrutaṃ cāpi yathāvannṛpasattama /
asmābhirnikhilaṃ sarvaṃ kathitaṃ te'tidāruṇam //

śrutvā caitaṃ naraśreṣṭha pārthivasya parābhavam /
asya carṣerudaṅkasya vidhatsva yadanantaram //
sautiruvāca /

etasminneva kāle tu sa rājā janamejayaḥ /
uvāca mantriṇaḥ sarvānidaṃ vākyamaridamaḥ //
janamejaya uvāca /

atha tatkathitaṃ kena yadvṛttaṃ tadvanaspatau /
āścaryabhūtaṃ lokasya bhasmarāśīkṛtaṃ tadā //

yadvṛkṣaṃ jīvayāmāsa kāśyapastakṣakeṇa vai /
nūnaṃ mantrairhataviṣo na praṇaśyeta kāśyapāt //

cintayāmāsa pāpātmā manasā pannagādhamaḥ /
daṣṭaṃ yadi mayā vipraḥ pārthivaṃ jīvayiṣyati //

takṣakaḥ saṃhataviṣo loke yāsyati hāsyatām /
vicintyaivaṃ kṛtā tena dhruvaṃ tuṣṭirdvijasya vai //

bhaviṣyati hyupāyena yasya dāsyāmi yātanām /
ekaṃ tu śrotumicchāmi tadvṛttaṃ nirjane vane //

saṃvādaṃ pannagendrasya kāśyapasya ca kastadā / śrutavāndṛṣṭavāṃścāpi bhavatsu kathamāgatam /
śrutvā tasya vidhāsye'haṃ pannagāntakarīṃ matim //
mantriṇa ūcuḥ /

śṛṇu rājanyathāsmākaṃ yena tatkathitaṃ purā /
samāgataṃ dvijendrasya pannagendrasya cādhvani //

tasminvṛkṣe naraḥ kaścidindhanārthāya pārthiva /
vicinvanpūrvamārūḍhaḥ śuṣkaśākhāvanaspatau //

na budhyetāmubhau tau ca nagasthaṃ pannagadvijau /
saha tenaiva vṛkṣeṇa bhasmībhūto'bhavannṛpa //

dvijaprabhāvādrājendra vyajīvatsa vanaspatiḥ /
tenāgamya dvijaśreṣṭha puṃsā'smāsu niveditam //

yathā vṛttaṃ tu tatsarvaṃ takṣakasya dvijasya ca / etatte kathitaṃ rājanyathādṛṣṭaṃ śrutaṃ ca yat /
śrutvā ca nṛpaśārdūla vidhatsva yadanantaram //
sautiruvāca /

mantriṇāṃ tu vacaḥ śrutvā sa rājā janamejayaḥ /
paryatapyata duḥkhārtaḥ pratyapiṃṣatkaraṃ kare //

niḥśvāsamuṣṇamasakṛddīrghaṃ rājīvalocanaḥ /
mumocāśrūṇi ca tadā netrābhyāṃ prarudannṛpaḥ //

uvāca ca mahīpālo duḥkhaśokasamanvitaḥ /
durdharaṃ bāṣpamutsṛjya spṛṣṭvā cāpo yathāvidhi //

muhūrtamiva ca dhyātvā niścitya manasā nṛpaḥ /
amarṣī mantriṇaḥ sarvānidaṃ vacanamabravīt //
janamejaya uvāca /

śrutvaitadbhavatāṃ vākyaṃ piturme svargatiṃ prati / niściteyaṃ mama matiryā ca tāṃ me nibodhata /
anantaraṃ ca manye'haṃ takṣakāya durātmane //

pratikartavyamityevaṃ yena me hiṃsitaḥ pitā /
śṛṅgiṇaṃ hetumātraṃ yaḥ kṛtvā dagdhvā ca pārthivam //

iyaṃ durātmatā tasya kāśyapaṃ yo nyavartayat /
yadyāgacchetsa vai vipro nanu jīvetpitā mama //

parihīyeta kiṃ tasya yadi jīvetsa pārthivaḥ /
kāśyapasya prasādena mantriṇāṃ vinayena ca //

sa tu vāritavānmohātkāśyapaṃ dvijasattamam /
sañjijīvayiṣuṃ prāptaṃ rājānamaparājitam //

mahānatikramo hyeṣa takṣakasya durātmanaḥ /
dvijasya yo'dadaddravyaṃ mā nṛpaṃ jīvayediti //

uttaṅkasya priyaṃ kartumātmanaśca mahatpriyam /
bhavatāṃ caiva sarveṣāṃ gacchāmyapacitiṃ pituḥ //