Mahabharata · Chapter 1.255

kimarthaṃ śārṅgakānagnirna dadāha tathā gate /
tasminvane dahyamāne brahmannetatpracakṣva me //

adāhe hyaśvasenasya dānavasya mayasya ca /
kāraṇaṃ kīrtitaṃ brahmañśārṅgakāṇāṃ na kīrtitam //

tadetadadbhutaṃ brahmañśārṅgakāṇāmanāmayam /
kīrtayasvāgnisammarde kathaṃ te na vināśitāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

yadarthaṃ śārṅgakānagnirna dadāha tathā gate /
tatte sarvaṃ pravakṣyāmi yathā bhūtamarindama //

dharmajñānāṃ mukhyatamastapasvī saṃśitavrataḥ /
āsīnmaharṣiḥ śrutavānmandapāla iti śrutaḥ //

sa mārgamāśrito rājannṛṣīṇāmūrdhvaretasām /
svādhyāyavāndharmaratastapasvī vijitendriyaḥ //

sa gatvā tapasaḥ pāraṃ dehamutsṛjya bhārata /
jagāma pitṛlokāya na lebhe tatra tatphalam //

sa lokānaphalāndṛṣṭvā tapasā nirjitānapi /
papraccha dharmarājasya samīpasthāndivaukasaḥ //
mandapāla uvāca /

kimarthamāvṛtā lokā mamaite tapasā'rjitāḥ /
kiṃ mayā na kṛtaṃ tatra yasyaitatkarmaṇaḥ phalam //

tatrāhaṃ tatkariṣyāmi yadarthamidamāvṛtam /
phalametasya tapasaḥ kathayadhvaṃ divaukasaḥ //
devā ūcuḥ /

ṛṇino mānavā brahmañjāyante yena tacchṛṇu /
kriyābhirbrahmacaryeṇa prajayā ca na saṃśayaḥ //

tadapākriyate sarvaṃ yajñena tapasā sutaiḥ /
tapasvī yajñakṛccāsi na ca te vidyate prajā //

ta ime prasavasyārthe tava lokāḥ samāvṛtāḥ /
prajāyasva tato lokānupabhokṣyasi puṣkalān //

punnāmno narakātputrastrāyate pitaraṃ śrutiḥ /
tasmādapatyasantāne yatasva brahmasattama //
vaiśampāyana uvāca /

tacchrutvā mandapālastu vacasteṣāṃ divaukasām /
kva nu śīghramapatyaṃ syādbahulaṃ cetyacintayat //

sa cintayannabhyagacchatsubahuprasavānkhagān /
śārṅgikāṃ śārṅgako bhūtvā jaritāṃ samupeyivān //

tasyāṃ putrānajanayaccaturo brahmavādinaḥ /
tānapāsya sa tatraiva jagāma lapitāṃ prati //

bālānsa tānaṇḍagatānsaha mātrā munirvane /
tasmingate mahābhāge lapitāṃ prati bhārata //

apatyasnehasaṃyuktā jaritā bahvacintayat /
tena tyaktānasantyājyānṛṣīnaṇḍagatānvane //

na jahau putraśokārtā jaritā khāṇḍave sutān /
babhāra caitānsañjātānsvavṛttyā snehaviklavā //

tato'gniṃ khāṇḍavaṃ dagdhumāyāntaṃ dṛṣṭavānṛṣiḥ /
mandapālaścaraṃstasminvane lapitayā saha //

taṃ sankalpaṃ viditvāgnerjñātvā putrāṃśca bālakān /
so'bhituṣṭāva viprarṣibrārhmaṇo jātavedasam //

putrānprativadanbhīto lokapālaṃ mahaujasam /
mandapāla uvāca /
tvamagne sarvalokānāṃ mukhaṃ tvamasi havyavāṭ //

tvamantaḥ sarvabhūtānāṃ gūḍhaścarasi pāvaka /
tvāmekamāhuḥ kavayastvāmāhustrividhaṃ punaḥ //

tvāmaṣṭadhā kalpayitvā yajñavāhamakalpayan /
tvayā viśvamidaṃ sṛṣṭaṃ vadanti paramarṣayaḥ //

tvadṛte hi jagatkṛtsnaṃ sadyo naśyeddhutāśana /
tubhyaṃ kṛtvā namo viprāḥ svakarmavijitāṃ gatim //

gacchanti saha patnībhiḥ sutairapi ca śāśvatīm /
tvāmagne jaladānāhuḥ kheviṣaktānsavidyutaḥ //

dahanti sarvabhūtāni tvatto niṣkramya hetayaḥ /
jātavedastvayaivedaṃ viśvaṃ sṛṣṭaṃ mahādyute //

tavaiva karmavihitaṃ bhūtaṃ sarvaṃ carācaram /
tvayāpo vihitāḥ pūrvaṃ tvayi sarvamidaṃ jagat //

tvayi havyaṃ ca kavyaṃ ca yathāvatsampratiṣṭhitam /
tvameva dahano deva tvaṃ dhātā tvaṃ bṛhaspatiḥ //

tvamaśvinau yamau mitraḥ somastvamasi cānilaḥ /
vaiśampāyana uvāca /
evaṃ stutastadā tena mandapālena pāvakaḥ //

tutoṣa tasya nṛpate muneramitatejasaḥ /
uvāca cainaṃ prītātmā kimiṣṭaṃ karavāṇi te //

tamabravīnmandapālaḥ prāñjalirhavyavāhanam /
pradahankhāṇḍavaṃ dāvaṃ mama putrānvisarjaya //

tatheti tatpratiśrutya bhagavānhavyavāhanaḥ /
khāṇḍave tena kāle na prajajvāla didakṣayā //