મહાભારત · અધ્યાય 1.255

કિમર્થં શાર્ઙ્ગકાનગ્નિર્ન દદાહ તથા ગતે ।
તસ્મિન્વને દહ્યમાને બ્રહ્મન્નેતત્પ્રચક્ષ્વ મે ॥

અદાહે હ્યશ્વસેનસ્ય દાનવસ્ય મયસ્ય ચ ।
કારણં કીર્તિતં બ્રહ્મઞ્શાર્ઙ્ગકાણાં ન કીર્તિતમ્ ॥

તદેતદદ્ભુતં બ્રહ્મઞ્શાર્ઙ્ગકાણામનામયમ્ ।
કીર્તયસ્વાગ્નિસમ્મર્દે કથં તે ન વિનાશિતાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યદર્થં શાર્ઙ્ગકાનગ્નિર્ન દદાહ તથા ગતે ।
તત્તે સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ યથા ભૂતમરિન્દમ ॥

ધર્મજ્ઞાનાં મુખ્યતમસ્તપસ્વી સંશિતવ્રતઃ ।
આસીન્મહર્ષિઃ શ્રુતવાન્મન્દપાલ ઇતિ શ્રુતઃ ॥

સ માર્ગમાશ્રિતો રાજન્નૃષીણામૂર્ધ્વરેતસામ્ ।
સ્વાધ્યાયવાન્ધર્મરતસ્તપસ્વી વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥

સ ગત્વા તપસઃ પારં દેહમુત્સૃજ્ય ભારત ।
જગામ પિતૃલોકાય ન લેભે તત્ર તત્ફલમ્ ॥

સ લોકાનફલાન્દૃષ્ટ્વા તપસા નિર્જિતાનપિ ।
પપ્રચ્છ ધર્મરાજસ્ય સમીપસ્થાન્દિવૌકસઃ ॥
મન્દપાલ ઉવાચ ।

કિમર્થમાવૃતા લોકા મમૈતે તપસાઽર્જિતાઃ ।
કિં મયા ન કૃતં તત્ર યસ્યૈતત્કર્મણઃ ફલમ્ ॥

તત્રાહં તત્કરિષ્યામિ યદર્થમિદમાવૃતમ્ ।
ફલમેતસ્ય તપસઃ કથયધ્વં દિવૌકસઃ ॥
દેવા ઊચુઃ ।

ઋણિનો માનવા બ્રહ્મઞ્જાયન્તે યેન તચ્છૃણુ ।
ક્રિયાભિર્બ્રહ્મચર્યેણ પ્રજયા ચ ન સંશયઃ ॥

તદપાક્રિયતે સર્વં યજ્ઞેન તપસા સુતૈઃ ।
તપસ્વી યજ્ઞકૃચ્ચાસિ ન ચ તે વિદ્યતે પ્રજા ॥

ત ઇમે પ્રસવસ્યાર્થે તવ લોકાઃ સમાવૃતાઃ ।
પ્રજાયસ્વ તતો લોકાનુપભોક્ષ્યસિ પુષ્કલાન્ ॥

પુન્નામ્નો નરકાત્પુત્રસ્ત્રાયતે પિતરં શ્રુતિઃ ।
તસ્માદપત્યસન્તાને યતસ્વ બ્રહ્મસત્તમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા મન્દપાલસ્તુ વચસ્તેષાં દિવૌકસામ્ ।
ક્વ નુ શીઘ્રમપત્યં સ્યાદ્બહુલં ચેત્યચિન્તયત્ ॥

સ ચિન્તયન્નભ્યગચ્છત્સુબહુપ્રસવાન્ખગાન્ ।
શાર્ઙ્ગિકાં શાર્ઙ્ગકો ભૂત્વા જરિતાં સમુપેયિવાન્ ॥

તસ્યાં પુત્રાનજનયચ્ચતુરો બ્રહ્મવાદિનઃ ।
તાનપાસ્ય સ તત્રૈવ જગામ લપિતાં પ્રતિ ॥

બાલાન્સ તાનણ્ડગતાન્સહ માત્રા મુનિર્વને ।
તસ્મિન્ગતે મહાભાગે લપિતાં પ્રતિ ભારત ॥

અપત્યસ્નેહસંયુક્તા જરિતા બહ્વચિન્તયત્ ।
તેન ત્યક્તાનસન્ત્યાજ્યાનૃષીનણ્ડગતાન્વને ॥

ન જહૌ પુત્રશોકાર્તા જરિતા ખાણ્ડવે સુતાન્ ।
બભાર ચૈતાન્સઞ્જાતાન્સ્વવૃત્ત્યા સ્નેહવિક્લવા ॥

તતોઽગ્નિં ખાણ્ડવં દગ્ધુમાયાન્તં દૃષ્ટવાનૃષિઃ ।
મન્દપાલશ્ચરંસ્તસ્મિન્વને લપિતયા સહ ॥

તં સન્કલ્પં વિદિત્વાગ્નેર્જ્ઞાત્વા પુત્રાંશ્ચ બાલકાન્ ।
સોઽભિતુષ્ટાવ વિપ્રર્ષિબ્રાર્હ્મણો જાતવેદસમ્ ॥

પુત્રાન્પ્રતિવદન્ભીતો લોકપાલં મહૌજસમ્ ।
મન્દપાલ ઉવાચ ।
ત્વમગ્ને સર્વલોકાનાં મુખં ત્વમસિ હવ્યવાટ્ ॥

ત્વમન્તઃ સર્વભૂતાનાં ગૂઢશ્ચરસિ પાવક ।
ત્વામેકમાહુઃ કવયસ્ત્વામાહુસ્ત્રિવિધં પુનઃ ॥

ત્વામષ્ટધા કલ્પયિત્વા યજ્ઞવાહમકલ્પયન્ ।
ત્વયા વિશ્વમિદં સૃષ્ટં વદન્તિ પરમર્ષયઃ ॥

ત્વદૃતે હિ જગત્કૃત્સ્નં સદ્યો નશ્યેદ્ધુતાશન ।
તુભ્યં કૃત્વા નમો વિપ્રાઃ સ્વકર્મવિજિતાં ગતિમ્ ॥

ગચ્છન્તિ સહ પત્નીભિઃ સુતૈરપિ ચ શાશ્વતીમ્ ।
ત્વામગ્ને જલદાનાહુઃ ખેવિષક્તાન્સવિદ્યુતઃ ॥

દહન્તિ સર્વભૂતાનિ ત્વત્તો નિષ્ક્રમ્ય હેતયઃ ।
જાતવેદસ્ત્વયૈવેદં વિશ્વં સૃષ્ટં મહાદ્યુતે ॥

તવૈવ કર્મવિહિતં ભૂતં સર્વં ચરાચરમ્ ।
ત્વયાપો વિહિતાઃ પૂર્વં ત્વયિ સર્વમિદં જગત્ ॥

ત્વયિ હવ્યં ચ કવ્યં ચ યથાવત્સમ્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ત્વમેવ દહનો દેવ ત્વં ધાતા ત્વં બૃહસ્પતિઃ ॥

ત્વમશ્વિનૌ યમૌ મિત્રઃ સોમસ્ત્વમસિ ચાનિલઃ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એવં સ્તુતસ્તદા તેન મન્દપાલેન પાવકઃ ॥

તુતોષ તસ્ય નૃપતે મુનેરમિતતેજસઃ ।
ઉવાચ ચૈનં પ્રીતાત્મા કિમિષ્ટં કરવાણિ તે ॥

તમબ્રવીન્મન્દપાલઃ પ્રાઞ્જલિર્હવ્યવાહનમ્ ।
પ્રદહન્ખાણ્ડવં દાવં મમ પુત્રાન્વિસર્જય ॥

તથેતિ તત્પ્રતિશ્રુત્ય ભગવાન્હવ્યવાહનઃ ।
ખાણ્ડવે તેન કાલે ન પ્રજજ્વાલ દિદક્ષયા ॥