Mahabharata · Chapter 1.241

sa tatheti pratijñāya sahito yatinā hariḥ /
kṛtvā tu saṃvidaṃ tena prahṛṣṭaḥ keśavo'bhavat //

parvate tau vihṛtyaiva yatheṣṭaṃ kṛṣṇapāṇḍavau / tāṃ purīṃ praviveśātha gṛhya hastena pāṇḍavam /
praviśya ca gṛhaṃ ramyaṃ sarvabhogasamanvitam //

pārthamāvedayāmāsa rukmiṇīsatyabhāmayoḥ /
hṛṣīkeśavacaḥ śrutvā te ubhe cocaturbhṛśam //

manoratho mahāneṣa hṛdi nau parivartate /
kadā drakṣāva bībhatsuṃ pāṇḍavaṃ puramāgatam //

ityevaṃ harṣamāṇe te vadantyau subhṛśaṃ priyam /
rugmiṇīsatyabhāme vai dṛṣṭvā prīto'bhavadyatiḥ //

sarveṣāṃ harṣamāṇānāṃ pārtho harṣamupāgamat /
prāptamajñātarūpeṇa cāgataṃ cārjunaṃ hariḥ //

satkṛtya pūjyamānaṃ tu prītyā caiva hyapūjayat /
sa taṃ priyātithiṃ śreṣṭhaṃ samīkṣya yatimāgatam //

sodaryāṃ bhaginīṃ kṛṣṇaḥ subhadrāmidamabravīt /
ayaṃ deśātithirbhadre saṃśitavratavānṛṣiḥ //

prāpnotu satataṃ pūjāṃ tava kanyāpure vasan /
āryeṇa ca parijñātaḥ pūjanīyo yatistvayā //

rāgādbharasva vārṣṇeyi bhakṣyairbhojyairyatiṃ sadā /
eṣa yadyadṛṣirbrūyātkāryameva na saṃśayaḥ //

sakhībhiḥ sahitā bhadre bhavāsya vaśavartinī /
purā hi yatayo bhadre ye bhaikṣārthamanuvratāḥ //

te babhūvurdaśārhāṇāṃ kanyāpuranivāsinaḥ / tebhyo bhojyāni bhakṣyāṇi yathākālamatandritāḥ /
kanyāpuragatāḥ kanyāḥ prayacchanti yaśasvini //
vaiśampāyana uvāca /

sā tathetyabravītkṛṣṇaṃ kariṣyāmi yathā'tha mām /
toṣayiṣyāmi vṛttena karmaṇā ca dvijarṣabham //

evametena rūpeṇa kañcitkālaṃ dhanañjayaḥ /
uvāsa bhakṣyairbhojyaiśca bhadrayā paramārcitaḥ //

tasya sarvaguṇopetāṃ vāsudevasahodarīm /
paśyataḥ satataṃ bhadrāṃ prādurāsīnmanobhavaḥ //

gūhayanniva cākāramālokya varavarṇinīm /
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya pārthaḥ kāmavaśaṃ gataḥ //

sa kṛṣṇāṃ draupadīṃ mene na rūpe bhadrayā samām /
prāptāṃ bhūmānvindrasenāṃ sākṣādvā varuṇātmajām //

atītakāle samprāpte sarvāstāpi surastriyaḥ /
na samā bhadrayā loke ityevaṃ manyate'rjunaḥ //

atītasamaye kāle sodaryāṇāṃ dhanañjayaḥ /
na sasmāra subhadrāyāṃ kāmāṅkuśanivāritaḥ //

krīḍāratiparāṃ bhadrāṃ sakhīgaṇasamāvṛtām /
prīyate smārjunaḥ paśyansvāhāmiva vibhāvasuḥ //

pāṇḍavasya subhadrāyāḥ sakāśe tu yaśasvinaḥ /
samutpattiḥ prabhāvaśca gadena kathitaḥ purā //

śrutvā cāśaninirghoṣaṃ keśavenāpi dhīmatā /
upamāmarjunaṃ kṛtvā vistaraḥ kathitaḥ purā //

kruddhamānapralāpaśca vṛṣṇīnāmarjunaṃ prati /
pauruṣaṃ copamāṃ kṛtvā prāvartata dhanuṣmatām //

anyonyakalahe cāpi vivāde cāpi vṛṣṇayaḥ /
arjunopi na me tulyaḥ kutastvamiti cābruvan //

jātāṃśca putrāngṛhṇanta āśiṣo vṛṣṇayo'bravan /
arjunasya samo vīrye bhava tāta dhanurdharaḥ //

tasmātsubhadrā cakame pauruṣādbharatarṣabham /
satyasandhasya rūpeṇa cāturyeṇa ca mohitā //

cāraṇātithisanghānāṃ gadasya ca niśamya sā /
adṛṣṭe kṛtabhāvābhūtsubhadrā bharatarṣabhe //

kīrtayandadṛśe yo yaḥ kathañcitkurujāṅgalam /
taṃ tameva tadā bhadrā bībhatsuṃ sma hi pṛcchati //

abhīkṣṇaśravaṇādevamabhīkṣṇaparipṛcchanāt /
pratyakṣa iva bhadrāyāḥ pāṇḍavaḥ pratyapadyata //

bhujau bhujagasaṅkāśau jyāghātena kiṇīkṛtau /
pārtho'yamiti paśyantyā niḥśaṃsayamajāyata //

yathārūpaṃ hi śuśrāva subhadrā bharatarṣabham /
tathārūpamavekṣyainaṃ parāṃ prītimavāpa sā //

sā kadācidupāsīnaṃ papraccha kurunandanam /
kathaṃ deśāśca caritā nānājanapadāḥ katham //

sarāṃsi saritaścaiva vanāni ca kathaṃ yate /
diśaḥ kāśca kathaṃ prāptāścaratā bhavatā sadā //

sa tathoktastadā bhadrāṃ bahunarmāmṛtaṃ bruvan /
uvāca paramaprītastathā bahuvidhāḥ kathāḥ //

niśaṇya vividhaṃ tasya loke caritamātmanaḥ /
tathā parigato bhāvaḥ kanyāyāḥ samapadyata //

parvasandhau tu kasmiṃścitsubhadrā bharatarṣabham /
rahasyekāntamāsādya harṣamāṇā'bhyabhāṣata //

yatinā racatā deśānkhāṇḍavaprasthavāsinī /
kaścidbhagavatā dṛṣṭā pṛthā'smākaṃ pitṛṣvasā //

bhrātṛbhiḥ prīyate sarvairdṛṣṭaḥ kaccidyudhiṣṭhiraḥ /
kacciddharmaparo bhīmo dharmarājasya dhīmataḥ //

nivṛttasamayaḥ kaccidaparādhāddhanañjayaḥ /
niyame kāmabhogānāṃ vartamānaḥ priye rataḥ //

kva nu pārthaścaratyadya bahiḥ sa vasatīrvasan /
sukhocito hyaduḥkhārho dīrghabāhurarindamaḥ //

kaccicchruto vā dṛṣṭo vā pārtho bhagavatā'rjunaḥ /
niśamya vacanaṃ tasyāstāmuvāca hasanniva //

āryā kuśalinī kuntī sahaputrā sahasnuṣā /
prīyate paśyatī putrānkhāṇḍavaprastha āsate //

anujñātaśca mātrā ca sodaraiśca dhanañjayaḥ /
dvārakāmāvasatyeko yatiliṅgena pāṇḍavaḥ //

paśyantī satataṃ kasmānnābhijānāsi mādhavi /
niśaṇya vacanaṃ tasya vāsudevasahodarī //

niśvāsabahulā tasthau kṣitiṃ vilikhatī tadā /
tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ //

arjuno'hamiti prītastāmuvāca dhanañjayaḥ /
yathā tava gato bhāvaḥ śravaṇānmayi bhāmini //

tvadgataḥ satataṃ bhāvastathā tava guṇairmama /
praśaste'hani dharmeṇa bhadre svayamahaṃ vṛtaḥ //

satyavāniva sāvitryā bhaviṣyāmi patistava //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tataḥ pārthaḥ praviveśa latāgṛham /
tataḥ subhadrā lalitā lajjābhāvasamanvitā //

mumoha śayane divye śayānā na tathocitā /
nākarodyatipūjāṃ sā lajjābhāvamupeyuṣī //

kanyāpure tu yadvṛttaṃ jñātvā divyena cakṣuṣā /
śaśāsa rukmiṇīṃ kṛṣṇo bhojanādi tadārjune //

tadāprabhṛti tāṃ bhadrāṃ cintayanvai dhanañjayaḥ /
āste sma sa tadā'rāme kāmena bhṛśapīḍitaḥ //

subhadrā cāpi na svasthā pārthaṃ prati babhūva sā /
kṛśā vivarṇavadanā cintāśokaparāyaṇā //

niśvāsaparamā bhadrā mānasena manasvinī /
na śayyāsanabhogeṣu ratiṃ vindati kenacit //

na naktaṃ na divā śete babhūvonmattadarśanā / evaṃ śokaparāṃ bhadrāṃ devī vākyamathābravīt /
mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane //

rukmiṇyevaṃ subhadrāṃ tāṃ kṛṣṇasyānumate tadā /
rahogatya tadā śvaśrūṃ devakīṃ vākyamabravīt //

arjuno yatirūpeṇa hyāgataḥ susamāhitaḥ /
kanyāpuramathāviśya pūjito bhadrayā mudā //

taṃ viditvā subhadrāpi lajjayā parimohitā /
divāniśaṃ śayānā sā nākarodbhojanādikam //

evamuktā tayā devī bhadrāṃ śokaparāyaṇām /
tatsamīpaṃ samāgatya ślakṣṇaṃ vākyamathābravīt //

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane /
rājñe nivedayitvāpi vasudevāya dhīmate //

kṛṣṇāyāpi tathā bhadre praharṣaṃ kārayāmi te /
paścājjānāmi te vārtāṃ mā śokaṃ kuru bhāmini //

evamuktvā tu sā mātā bhadrāyāḥ priyakāriṇī /
nivedayāmāsa tadā bhadrāmānakadundubheḥ //

rahasyekāsanā tatra bhadrā'svastheti cābravīt /
ārāme tu yatiḥ śrīmānarjunaśceti naḥ śrutam //

akrūrāya ca kṛṣmāya āhukāya ca sātyekaḥ /
nivedyatāṃ mahāprājña śrotavyaṃ yadi bāndhavaiḥ //
vaiśampāyana uvāca /

vasudevastu tacchrutvā akrūrāhukayostathā /
nivedayitvā kṛṣṇena mantrayāmāsa taistadā //

idaṃ kāryamidaṃ kṛtyamidameveti niścitaḥ /
akrūraścograsenaśca sātyakiśca gadastathā //

pṛthuśravāśca kṛṣṇaśca sahitāḥ śininā muhuḥ /
rukmiṇī satyabhāmā ca devakī rohiṇī tathā //

vasudevena sahitāḥ purohitamate sthitāḥ /
vivāhaṃ mantrayāmāsurdvādaśe'hani bhārata //

ajñātaṃ rauhiṇeyasya uddhavasya ca bhārata /
vivāhaṃ tu subhadrāyāḥ kartukāmo gadāgrajaḥ //

mahādevasya pūjārthaṃ mahotsava iti bruvan /
catustriṃśadahorātraṃ subhadrārtipraśāntaye //

nagare ghoṣayāsa hitārthaṃ savyasācinaḥ /
itaścaturthe tvahani antardvīpaṃ tu gamyatām //

sadāraiḥ sānuyātraiśca saputraiḥ sahabādhavaiḥ /
gantavyaṃ sarvavarmaiśca gantavyaṃ sarvayādavaiḥ //

evamuktāstu te sarve tathā cakruśca sarvaśaḥ /
tataḥ sarvadaśārhāṇāmantardvīpe ca bhārata //

catustriṃśadahorātraṃ babhūva paramotsavaḥ /
kṛṣṇarāmāhukākrūrapradyumnaśinisatyakāḥ //

samudraṃ prayayurhṛṣṭāḥ kukurāndhakavṛṣṇayaḥ /
yuktayantrapatākābhirvṛṣṇayo brāhmaṇaiḥ saha //

samudraṃ prayayurnaubhiḥ sarve puranivāsinaḥ /
tatastvaritamāgatya dāśārhagaṇapūjitam //

subhadrā puṇḍarīkākṣamabravīdyatiśāsanāt /
kṛtyavāndvādaśāhāni sthātā sa bhagavāniha //

tiṣṭhatastasya kaḥ kuryādupasthānavidhiṃ sadā /
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ kastvadanyo viśeṣataḥ //

tamṛṣiṃ pratyupasthātumito nārhati mādhavi /
tvamevāsmanmatenādya maharṣervaśavartinī //

kuru sarvāṇi kāryāṇi kīrtiṃ dharmamavekṣya ca /
tasya cātithimukhyasya sarveṣāṃ ca tapasvinām //

saṃvidhānaparā bhadre bhava tvaṃ vaśavartinī //
vaiśampāyana uvāca /

evamādiśya bhikṣāṃ ca bhadrāṃ ca madhusūdanaḥ /
yayau śaṅkhapraṇādena bherīṇāṃ nisvanena ca //

tatastu dvīpamāsādya dānadharmaparāyaṇāḥ /
ugrasenamukhāścānye vijahuḥ kukurāndhakāḥ //

paṭahānāṃ praṇādaiśca bherīṇāṃ nisvanena ca /
saptayojanavistāra āyato daśayojanam //

babhūva sa mahādvīpaḥ saparvatamahāvanaḥ /
setupuṣkariṇījālairākrīḍaḥ sarvasātvatām //

vāpīpalvalasaṅghaiśca kānanaiśca manoramaiḥ /
vāsudevasya krīḍārthaṃ yogyaḥ sarvapraharṣataḥ //

kukurāndhakavṛṣṇīnāṃ tathā priyakarastadā /
babhūva paramopetastriviṣṭapa ivāparaḥ //

catustriṃśadahorātraṃ dānadharmaparāyaṇāḥ /
ugrasenamukhāḥ sarve vijahuḥ kukurāndhakāḥ //

vicitramālyābharaṇāścitragandhānulepanāḥ /
vihārābhigatāḥ sarve yādavā harṣasaṃyutāḥ //

sunṛttagītavāditrai ramamāṇāstadā'bhavan / pratiyāte daśārhāṇāmṛṣabhe śārṅgadhanvani /
subhadhrodvāhanaṃ pārthaḥ prāptakālamamanyata //