Mahabharata · Chapter 1.2

samantapañcakamiti yaduktaṃ sūtanandana /
etatsarvaṃ yathātattvaṃ śrotumicchāmahe vayam //
sautiruvāca /

śṛṇudhvaṃ mama bho viprā bruvataśca kathāḥ śubhāḥ /
samantapañcakākhyaṃ ca śrotumarhatha sattamāḥ //

tretādvāparayoḥ sandhau rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
asakṛtpārthivaṃ kṣatraṃ jaghānāmarṣacoditaḥ //

sa sarvaṃ kṣatramutsādya svavīryeṇānaladyutiḥ /
samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān //

sa teṣu rudhirāmbhaḥsu hradeṣu krodhamūrcchitaḥ /
pitṝnsantarpayāmāsa rudhireṇeti naḥ śrutam //

atharcīkādayo'bhyetya pitaro rāmamabruvan /
rāma rāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava //

anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa tava prabho /
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yamicchasi mahādyute //
rāma uvāca /

yadi me pitaraḥ prītā yadyanugrāhyatā mayi /
yacca roṣābhibhūtena kṣatramutsāditaṃ mayā //

ataśca pāpānmucye'hameṣa me prārthito varaḥ /
hradāśca tīrthabhūtā me bhaveyurbhuvi viśrutāḥ //

evaṃ bhaviṣyatītyevaṃ pitarastamathābruvan /
taṃ kṣamasveti niṣiṣidhustataḥ sa virarāma ha //

teṣāṃ samīpe yo deśo hradānāṃ rudhirāmbhasām /
samantapañcakamiti puṇyaṃ tatparikīrtitam //

yena liṅgena yo deśo yuktaḥ samupalakṣyate /
tenaiva nāmnā taṃ deśaṃ vācyamāhurmanīṣiṇaḥ //

antare caiva samprāpte kalidvāparayorabhūt /
samantapañcake yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ //

tasminparamadharmiṣṭhe deśe bhūdoṣavarjite /
aṣṭādaśa samājagmurakṣauhiṇyo yuyutsayā //

sametya taṃ dvijāstāśca tatraiva nidhaṃ gatāḥ /
etannāmābhinirvṛttaṃ tasya deśasya vai dvijāḥ //

puṇyaśca ramaṇīyaśca sa deśo vaḥ prakīrtitaḥ /
tadetatkathitaṃ sarvaṃ mayā brāhmaṇasattamāḥ //
yathā deśaḥ sa vikhyātastriṣu lokeṣu suvratāḥ //
ṛṣaya ūcuḥ /

akṣauhiṇya iti proktaṃ yattvayā sūtanandana /
etadicchāmahe śrotuṃ sarvameva yathātatham //

akṣauhiṇyāḥ parīmāṇaṃ narāśvarathadantinām /
yathāvaccaiva no brūhi sarvaṃ hi viditaṃ tava //
sautiruvāca /

eko ratho gajaścaiko narāḥ pañca padātayaḥ /
trayaśca turagāstajjñaiḥ pattirityabhidhīyate //

pattiṃ tu triguṇāmetāmāhuḥ senāmukhaṃ budhāḥ /
trīṇi senāmukhānyeko gulma ityabhidhīyate //

trayo gulmā gaṇo nāma vāhinī tu gaṇāstrayaḥ /
smṛtāstisrastu vāhinyaḥ pṛtaneti vicakṣaṇaiḥ //

camūstu pṛtanāstisrastisraścamvastvanīkinī /
anīkinīṃ daśaguṇāṃ prāhurakṣauhiṇīṃ budhāḥ //

akṣauhiṇyāḥ prasaṃkhyātā rathānāṃ dvijasattamāḥ /
saṃkhyāgaṇitatattvajñaiḥ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ //

śatānyupari caivāṣṭau tathā bhūyaśca saptatiḥ /
gajānāṃ ca parīmāṇametadeva vinirdiśet //

jñeyaṃ śatasahasraṃ tu sahasrāṇi navaiva tu /
narāṇāmapi pañcāśacchatāni trīṇi cānaghāḥ //

pañca ṣaṣṭisahasrāṇi tathāśvānāṃ śatāni ca /
daśottarāṇi ṣaṭ prāhuryathāvadiha saṃkhyayā //

etāmakṣauhiṇīṃ prāhuḥ saṃkhyātattvadito janāḥ /
yāṃ vaḥ kathitavānasmi vistareṇa tapodhanāḥ //

etayā saṃkhyayā hyāsankurupāṇḍavasenayoḥ /
akṣauhiṇyo dvijaśreṣṭhāḥ piṇḍitāṣṭādaśaiva tu //

sametāstatra vai deśe tatraiva nidhaṃ gatāḥ /
kauravānkāraṇaṃ kṛtvā kālenādbhutakarmaṇā //

ahāni yuyudhe bhīṣmo daśaiva paramāstravit /
ahāni pañca droṇastu rarakṣa kuruvāhinīm //

ahanī yuyudhe dve tu karṇaḥ parabalārdanaḥ /
śalyo'rdhadivasaṃ caiva gadāyuddhamataḥ param //

tasyaiva divasasyānte drauṇihārdikyagautamāḥ /
prasuptaṃ niśi viśvastaṃ jaghnuryaudhiṣṭhiraṃ balam //

yattu śaunaka satre te bhāratākhyānamuttamam /
janamejayasya tatsatre vyāsaśiṣyeṇa dhīmatā //

kathitaṃ vistarārthaṃ ca yaśo vīryaṃ mahīkṣitām /
pauṣyaṃ tatra ca paulomamāstīkaṃ cāditaḥ smṛtam //

vicitrārthapadākhyānamanekasamayānvitam /
pratipannaṃ naraiḥ prājñairvairāgyamiva mokṣibhiḥ //

ātmeva veditavyeṣu priyeṣviva hi jīvitam /
itihāsaḥ pradhānārthaḥ śreṣṭhaḥ sarvāgameṣvayam //

anāśrityedamākhyānaṃ kathā bhuvi na vidyate /
āhāramanapāśritya śarīrasyeva dhāraṇam //

tadetadbhārataṃ nāma kavibhistūpajīvyate /
udayatepsubhirbhṛtyairabhijāta iveśvaraḥ //

itihāsottame yasminnarpitā buddhiruttamā /
svaravyañjanayoḥ kṛtsnā lokavedāśrayeva vāk //

tasya prajñābhipannasya vicitrapadaparvaṇaḥ /
sūkṣmārthanyāyayuktasya vedārthairbhūṣitasya ca //

bhāratasyetihāsasya śrūyatāṃ parvasangrahaḥ /
parvānukramaṇī pūrvaṃ dvitīyaḥ parvasangrahaḥ //

pauṣyaṃ paulomamāstīkamādiraṃśāvatāraṇam /
tataḥ sambhavaparvoktamadbhutaṃ romaharṣaṇam //

dāho jatugṛhasyātra haiḍimbaṃ parva cocyate /
tato bakavadhaḥ parva parva caitrarathaṃ tataḥ //

tataḥ svayaṃvaro devyāḥ pāñcālyāḥ parva cocyate /
kṣātradharmeṇa nirjitya tato vaivāhikaṃ smṛtam //

vidurāgamanaṃ parva rājyalābhastathaiva ca /
arjunasya vane vāsaḥ subhadrāharaṇaṃ tataḥ //

subhadrāharaṇādūrdhvaṃ jñeyā haraṇahārikā /
tataḥ khāṇḍavadāhākhyaṃ tatraiva mayadarśanam //

sabhāparva tataḥ proktaṃ mantraparva tataḥ param /
jarāsandhavadhaḥ parva parva digvijayaṃ tathā //

parva digvijayādūrdhvaṃ rājasūyikamucyate /
tataścārghābhiharaṇaṃ śiśupālavadhastataḥ //

dyūtaparva tataḥ proktamanudyūtamaḥ param /
tata āraṇyakaṃ parva kirmīravadha evaca //

arjunasyābhigamanaṃ parva jñeyamataḥ param /
īśvarārjunayoryuddhaṃ parva kairātasañjñitam //

indralokābhigamanaṃ parva jñeyamataḥ param /
nalopākhyānamapi ca dhārmikaṃ karuṇodayam //

tīrthayātrā tataḥ parva kururājasya dhīmataḥ /
jaṭāsuravadhaḥ parva yakṣayuddhamataḥ param //

nivātakavacairyuddhaṃ parva cājagaraṃ tataḥ /
mārkaṇḍeyasamāsyā ca parvānantaramucyate //

saṃvādaśca tataḥ parva draupadīsatyabhāmayoḥ / ghoṣayātrā tataḥ parva tataḥ prāyopaveśanem /
mantrasya niścayaṃ caiva mṛgasvapnodbhavaṃ tataḥ //

vrīhidrauṇikamākhyānamaindradyumnaṃ tathaiva ca /
draupadīharaṇaṃ parva jayadrathavimokṣaṇam //

rāmopākhyānamatraiva parva jñeyamataḥ param /
pativratāyā māhātmyaṃ sāvitryāścaivamadbhutam //

kuṇḍalāharaṇaṃ parva tataḥ paramihocyate /
āraṇeyaṃ tataḥ parva vairāṭaṃ tadanantaram //
pāṇḍavānāṃ praveśaśca samayasya ca pālanam //

kīcakānāṃ vadhaḥ parva parva grograhaṇaṃ tataḥ /
abhimanyośca vairāṭyāḥ parva vaivāhikaṃ smṛtam //

udyogaparva vijñeyamata ūrdhvaṃ mahādbhutam /
tataḥ sañjayayānākhyaṃ parva jñeyamataḥ param //

prajāgaraṃ tathā parva dhṛtarāṣṭrasya cintayā /
parva sānatsujātaṃ vai guhyamadhyātmadarśanam //

yānasandhistataḥ parva bhagavadyānameva ca /
mātalīyamupākhyānaṃ caritaṃ gālavasya ca //

sāvitraṃ vāmadevyaṃ ca vainyopākhyānameva ca /
jāmadagnyamupākhyānaṃ parva ṣoḍaśarājakam //

sabhāpraveśaḥ kṛṣṇasya vidulāputraśāsanam /
udyogaḥ sainyaniryāṇaṃ viśvopākhyānameva ca //

jñeyaṃ vivādaparvātra karṇasyāpi mahātmanaḥ /
mantrasya niścayaṃ kṛtvā kāryasya samanantaram //

śvetasya vāsudevena citraṃ bahukathāśrayam / niryāṇaṃ ca tataḥ parva kurupāṇḍavasenayoḥ //

rathātirathasaṃkhyā ca parvoktaṃ tadanantaram /
ulūkadūtāgamanaṃ parvāmarṣavivardhanam //

ambopākhyānamatraiva parva jñeyamataḥ param //
bhīṣmābhiṣecanaṃ parva tataścādbhutamucyate //

jambūkhamḍavinirmāṇaṃ parvoktaṃ tadanantaram //
bhūmiparva tataḥ proktaṃ dvīpavistārakīrtanam //

divyaṃ cakṣurdadau yatra sañjayāya mahāmuniḥ / parvoktaṃ bhagavadgītā parva bhīṣmavadhastataḥ /
droṇābhiṣecanaṃ parva saṃśaptakavadhastataḥ //

abhimanyuvadhaḥ parva pratijñā parva cocyate /
jayadrathavadhaḥ parva ghaṭotkacavadhastataḥ //

tato droṇavadhaḥ parva vijñeyaṃ lomaharṣaṇam /
mokṣo nārāyaṇāstrasya parvānantaramucyate //

karṇaparva tato jñeyaṃ śalyaparva tataḥ param /
hradapraveśanaṃ parva gadāyuddhamataḥ param //

sārasvataṃ tataḥ parva tīrthavaṃśānukīrtanam /
ata ūrdhvaṃ subībhatsaṃ parva sauptikamucyate //

aiṣīkaṃ parva coddiṣṭamata ūrdhvaṃ sudāruṇam /
jalapradānikaṃ parva strīvilāpastataḥ param //

śrāddhaparva tato jñeyaṃ kurūṇāmaurdhvadehikam /
cārvākanigrahaḥ parva rakṣaso brahmarūpiṇaḥ //

ābhiṣecanikaṃ parva dharmarājasarya dhīmataḥ /
pravibhāgo gṛhāṇāṃ ca parvoktaṃ tadanantaram //

śāntiparva tato yatra rājadharmānuśāsanam /
āpaddharmaśca parvoktaṃ mokṣadharmastataḥ param //

śukapraśnābhigamanaṃ brahmapraśnānuśāsanam /
prādurbhāvaśca durvāsaḥsaṃvādaścaiva māyayā //

tataḥ parva parijñeyamānuśāsanikaṃ param /
svargārohaṇikaṃ caiva tato bhīṣmasya dhīmataḥ //

tato'śvamedhikaṃ parva sarvapāpapraṇāśanam /
anugītā tataḥ parva jñeyamadhyātmavācakam //

parva cāśramavāsākhyaṃ putradarśanameva ca /
nāradāgamanaṃ parva tataḥ paramihocyate //

mausalaṃ parva coddiṣṭaṃ tato ghoraṃ sudāruṇam /
mahāprasthānikaṃ parva svargārohaṇikaṃ tataḥ //

harivaṃśastataḥ parva purāṇaṃ khilasañjñitam /
viṣṇuparva śiśoścaryā viṣṇoḥ kaṃsavadhastathā //

bhaviṣyaṃ parva cāpyuktaṃ khileṣvevādbhutaṃ mahat /
etatparvaśataṃ pūrṇaṃ vyāsenoktaṃ mahātmanā //

yathāvatsūtaputreṇa raumaharṣaṇinā tataḥ /
uktāni naimiśāraṇye parvāṇyaṣṭādaśaiva tu //

samāso bhāratasyāyamatroktaḥ parvasangrahaḥ /
pauṣyaṃ paulomamāstīkamādiraṃśāvatāraṇam //

sambhavo jatuveśmākhyaṃ hiḍimbabakayorvadhaḥ /
tathā caitrarathaṃ devyāḥ pāñcālyāśca svayaṃvaraḥ //

kṣātradharmeṇa nirjitya tato vaivāhikaṃ smṛtam /
vidurāgamanaṃ caiva rājyalābhastathaiva ca //

vanavāso'rjunasyāpi subhadrāharaṇaṃ tataḥ /
haraṇāharaṇaṃ caiva dahanaṃ khāṇḍavasya ca //

mayasya darśanaṃ caiva ādiparvaṇi kathyate /
pauṣye parvaṇi māhātmyamuttaṅkasyopavarṇitam //

paulome bhṛguvaṃśasya vistāraḥ parikīrtitaḥ /
āstīke sarvanāgānāṃ garuḍasya ca sambhavaḥ //

kṣīrodamathaṃ caiva janmoccaiḥśravasastathā /
yajataḥ sarpasatreṇa rājñaḥ pārikṣitasya ca //

katheyamabhinirvṛttā bhāratānāṃ mahātmanām /
vividhāḥ sambhavā rājñāmuktāḥ sambhavaparvaṇi //

anyeṣāṃ caiva śūrāṇāmṛṣerdvaipāyanasya ca /
aṃśāvataraṇaṃ cātra devānāṃ parikīrtitam //

daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇāṃ ca mahaujasām /
nāgānāmatha sarpāṇāṃ gandharvāṇāṃ patattriṇām //

anyeṣāṃ caiva bhūtānāṃ vividhānāṃ samudbhavaḥ /
maharṣerāśramapade kaṇvasya ca tapasvinaḥ //

śakuntalāyāṃ duṣyantādbharataścāpi jajñivān /
yasya lokeṣu nāmnedaṃ prathitaṃ bhārataṃ kulam //

vasūnāṃ punarutpattirbhāgīrathyāṃ mahātmanām /
śantanorveśmani punasteṣāṃ cārohaṇaṃ divi //

tejoṃśānāṃ ca sampāto bhīṣmasyāpyatra sambhavaḥ /
rājyānnivartanaṃ tasya brahmacaryavrate sthitiḥ //

pratijñāpālanaṃ caiva rakṣā citrāṅgadasya ca /
hate citrāṅgade caiva rakṣā bhrāturyavīyasaḥ //

vicitravīryasya tathā rājye sampratipādanam /
dharmasya nṛṣu sambhūtiraṇīmāṇḍavyaśāpajā //

kṛṣṇadvaipāyanāccaiva prasūtirvaradānajā /
dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍośca pāṇḍavānāṃ ca sambhavaḥ //

vāraṇāvatayātrā ca mantro duryodhanasya ca /
kūṭasya dhārtarāṣṭreṇa preṣaṇaṃ pāṇḍavānprati //

hitopadeśaśca pathi dharmarājasya dhīmataḥ /
vidureṇa kṛto yatra hitārthaṃ mlecchabhāṣayā //

vidurasya ca vākyena suruṅgopakramakriyā /
niṣādyāḥ pañcaputrāyāḥ suptāyā jatuveśmani //

purocanasya cātraiva dahanaṃ samprakīrtitam /
pāṇḍavānāṃ vane ghore hiḍimbāyāśca darśanam //

tatraiva ca hiḍimbasya vadho bhīmānmahābalāt /
ghaṭotkacasya cotpattiṃratraiva parikīrtitā //

maharṣerdarśanaṃ caiva vyāsasyāmitatejasaḥ /
tadājñayaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane //

ajñātacaryayā vāso yatra teṣāṃ prakīrtitaḥ /
bakasya nidhanaṃ caiva nāgarāṇāṃ ca vismayaḥ //

sambhavaścaiva kṛṣṇāyā dhṛṣṭadyumnasya caiva ha /
brāhmaṇātsamupaśrutya vyāsavākyapracoditāḥ //

draupadīṃ prārthayantaste svayaṃvaradidṛkṣayā /
pañcālānabhito jagmuryatra kautūhalānvitāḥ //

aṅgāraparṇaṃ nirjitya gaṅgākūle'rjunastadā /
sakhyaṃ kṛtvā tatastena tasmādeva ca śuśruve //

tāpatyamatha vāsiṣṭhamaurvaṃ cākhyānamuttamam /
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pañcālānabhito yayau //

pāñcālanagare cāpi lakṣyaṃ bhittvā dhanañjayaḥ /
draupadīṃ labdhavānatra madhye sarvamahīkṣitām //

bhīmasenārjunau yatra saṃrabdhānpṛthivīpatīn /
śalyakarṇau ca tarasā jitavantau mahāmṛdhe //

dṛṣṭvā tayośca tadvīryamaprameyamamānuṣam /
śaṅkamānau pāṇḍavāṃstān rāmakṛṣṇau mahāmatī //

jagmatustaiḥ samāgantuṃ śālāṃ bhārgavaveśmani /
pañcānāmekapatnītve vimarśo drupadasya ca //

pañcendrāṇāmupākhyānamatraivādbhutamucyate /
draupadyā devavihīto vivāhaścāpyamānuṣaḥ //

kṣattuśca dhārtarāṣṭreṇa preṣaṇaṃ pāṇḍavānprati /
vidurasya ca samprāptirdarśanaṃ keśavasya ca //

khāṇḍavaprasthavāsaśca tathā rājyārdhasarjanam /
nāradasyājñayā caiva draupadyāḥ samayakriyā //

sundopasundayostadvadākhyānaṃ parikīrtitam /
anantaraṃ ca draupadyā sahāsīnaṃ yudhiṣṭhiram //

anu praviśya viprārthe phālguno gṛhya cāyudham /
mokṣayitvā gṛhaṃ gatvā viprārthaṃ kṛtaniścayaḥ //

samayaṃ pālayanvīro vanaṃ yatra jagāma ha /
pārthasya vanavāse ca ulūpyā pathi saṅgamaḥ //

puṇyatīrthānusaṃyānaṃ babhruvāhanajanma ca /
tatraiva mokṣayāmāsa pañca so'psarasaḥ śubhāḥ //

śāpādgrāhatvamāpannā brāhmaṇasya tapasvinaḥ /
prabhāsatīrthe pārthena kṛṣṇasya ca samāgamaḥ //

dvārakāyāṃ subhadrā ca kāmayānena kāminī /
vāsudevasyānumate prāptā caiva kirīṭinā //

gṛhītvā haraṇaṃ prāpte kṛṣṇe devakinandane /
abhimanyoḥ subhadrāyāṃ janma cottamatejasaḥ //

draupadyāstanayānāṃ ca sambhavo'nuprakīrtitaḥ /
vihārārthaṃ ca gatayoḥ kṛṣṇayoryamunāmanu //

samprāptiścakradhanuṣoḥ khāṇḍavasya ca dāhanam /
mayasya mokṣo jvalanādbhujaṅgasya ca mokṣaṇam //

maharṣermandapālasya śārṅgyā tanayasambhavaḥ /
ityetadādiparvoktaṃ prathamaṃ bahu vistaram //

adhyāyānāṃ śate dve tu saṃkhyāte paramarṣiṇā /
saptaviṃśatiradhyāyā vyāsenottamatejasā //

aṣṭau ślokasahasrāṇi aṣṭau ślokaśatāni ca /
ślokāśca caturāśītirmuninoktā mahātmanā //

dvitīyaṃ tu sabhāparva bahuvṛttāntamucyate / sabhākriyā pāṇḍavānāṃ kiṅkarāṇāṃ ca darśanam /

lokapālasabhākhyānaṃ nāradāddevadarśinaḥ /
rājasūyasya cārambho jarāsandhavadhastathā //

girivraje niruddhānāṃ rājñāṃ kṛṣṇena mokṣaṇam /
tathā digvijayo'traiva pāmḍavānāṃ prakīrtitaḥ //

rājñāmāgamanaṃ caiva sārhaṇānāṃ mahakratau /
rājasūye'rghasaṃvāde śiśupālavadhastathā //

yajñe vibhūtiṃ tāṃ dṛṣṭvā duḥkhāmarṣānvitasya ca /
duryodhanasyāvahāso bhīmena ca sabhātale //

yatrāsya manyurudbhūto yena dyūtamakārayat /
yatra dharmasutaṃ dyūte śakuniḥ kitavo'jayat //

yatra dyūtārṇave magnāṃ draupadīṃ naurivārṇavāt /
dhṛtarāṣṭro mahāprājñaḥ snuṣāṃ paramaduḥkhitām //

tārayāmāsa tāṃstīrṇāñjñātvā duryodhano nṛpaḥ /
punareva tato dyūte samāhvayata pāṇḍavān //

jitvā sa vanavāsāya preṣayāmāsa tāṃstataḥ /
etatsarvaṃ sabhāparva samākhyātaṃ mahātmanā //

adhyāyāḥ saptatirjñeyāstathā cāṣṭau prasaṃkhyayā /
ślokānāṃ dve sahasre tu pañca ślokaśatāni ca //

ślokāścaikādaśa jñeyāḥ parvaṇyasmindvijottamāḥ /
ataḥ paraṃ tṛtīyaṃ tu jñeyamāraṇyakaṃ mahat //

vanavāsaṃ prayāteṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu /
paurānugamanaṃ caiva dharmaputrasya dhīmataḥ //

annauṣadhīnāṃ ca kṛte pāṇḍavena mahātmanā /
dvijānāṃ bharaṇārthaṃ ca kṛtamārādhanaṃ raveḥ //

dhaumyopadeśāttigmāṃśuprasādādannasambhaḥ /
hitaṃ ca bruvataḥ kṣattuḥ parityāgo'mbikāsutāt //

tyaktasya pāṇḍuputrāṇāṃ samīpagamanaṃ tathā /
punarāgamanaṃ caiva dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt //

karṇaprotsāhanāccaiva dhārtarāṣṭrasya durmateḥ /
vanasthānpāṇḍavānhantuṃ mantro duryodhanasyaca //

taṃ duṣṭabhāvaṃ vijñāya vyāsasyāgamanaṃ drutam /
niryāṇapratiṣedhaśca surabhyākhyānameva ca //

maitreyāgamanaṃ cātra rājñaścaivānuśāsanam /
śāpotsargaśca tenaiva rājño duryodhanasya ca //

kirmīrasya vadhaścātra bhīmasenena saṃyuge /
vṛṣṇīnāmāgamaścātra pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ //

śrutvā śakuninā dyūte nikṛtyā nirjitāṃśca tān /
kruddhasyānupraśamanaṃ hareścaiva kirīṭinā //

paridevanaṃ ca pāñcālyā vāsudevasya sannidhau /
āśvāsanaṃ ca kṛṣṇena duḥkhārtāyāḥ prakīrtitam //

tathā saubhavadhākhyānamatraivoktaṃ maharṣiṇā /
subhadrāyāḥ saputrāyāḥ kṛṣṇena dvārakāṃ purīm //

nayanaṃ draupadeyānāṃ dhṛṣṭadyumnena caiva ha /
praveśaḥ pāṇḍaveyānāṃ ramye dvaitavane tataḥ //

dharmarājasya cātraiva saṃvādaḥ kṛṣṇayā saha /
saṃvādaśca tathā rājñā bhīmasyāpi prakīrtitaḥ //

samīpaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ vyāsasyāgamanaṃ tathā /
pratiśrutyātha vidyāyā dānaṃ rājño maharṣiṇā //

gamanaṃ kāmyake cāpi vyāse pratigate tataḥ /
astrahetorvivāsaśca pārthasyāmitatejasaḥ //

mahādevena yuddhaṃ ca kirātavapuṣā saha /
darśanaṃ lokapālānāmastraprāptistathaiva ca //

mahendralokagamanamastrārthe ca kirīṭinaḥ /
yatra cintā samutpannā dhṛtarāṣṭrasya bhūyasī //

darśanaṃ bṛhadaśvasya maharṣerbhāvitātmanaḥ /
yudhiṣṭhirasya cārtasya vyasane paridevanam //

nalopākhyānamatraiva dharmiṣṭhaṃ karuṇodayam /
damayantyāḥ sthitiryatra nalasya caritaṃ tathā //

tathākṣahṛdayaprāptistasmādeva maharṣitaḥ /
lomaśasyāgamastatra svargātpāṇḍusutānprati //

vanavāsagatānāṃ ca pāṇḍavānāṃ mahātmanām /
svarge pravṛttirākhyātā lomaśenārjunasya vai //

sandeśādarjunasyātra tīrthābhigamanakriyā /
tīrthānāṃ ca phalaprāptiḥ puṇyatvaṃ cāpi kīrtitam //

pulastyatīrthayātrā ca nāradena maharṣiṇā /
tīrthayātrā ca tatraiva pāṇḍavānāṃ mahātmanāṃ //

tathā yajñavibhūtiśca gayasyātra prakīrtitā //

āgastyamapi cākhyānaṃ yatra vātāpibhakṣaṇam /
lopāmudrābhipamanamapatyārthamṛṣestathā //

ṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ /
jāmadagnyasya rāmasya caritaṃ bhūritejasaḥ //

kārtavīryavadho yatra haihayānāṃ ca varṇyate /
prabhāsatīrthe pāṇḍūnāṃ vṛṣṇibhiśca samāgamaḥ //

saukanyamapi cākhyānaṃ cyavano yatra bhārgavaḥ /
śaryātiyajñe nāsatyau kṛtavānsomapīthinau //

tābhyāṃ ca yatra sa muniryauvanaṃ pratipāditaḥ /
māndhātuścāpyupākhyānaṃ rājño'traivaprakīrtitaṃ //

jantūpākhyānamatraiva yatra putreṇa somakaḥ /
putrārthamayajadrājā lebhe putraśataṃ ca saḥ //

tataḥ śyenakapotīyamupākhyānamanuttamam /
indrāgnī yatra dharmaścāpyajijñāsañśibiṃ nṛpam //

aṣṭāvakrīyamatraiva vivādo yatra bandinā /
aṣṭāvakrasya viprarṣerjanakasyādhvare'bhavat //

naiyāyikānāṃ mukhyena varuṇasyātmajena ca /
parājito yatra bandī vivādena mahātmanā //

vijitya sāgaraṃ prāptaṃ pitaraṃ labdhavānṛṣiḥ / yavakrītasya cākhyānaṃ raibhyasya ca mahātmanaḥ /
gandhamādanayātrā ca vāso nārāyaṇāśrame //

niyukto bhīmasenaśca draupadyā gandhamādane /
vrajanpathi mahābāhurdṛṣṭavānpavanātmajam //

kadalīṣaṇḍamadhyasthaṃ hanūmantaṃ mahābalam /
yatra mandārapuṣpārthe nalinīṃ tāmadharṣayat //

yatrāsya yuddhamabhavatsumahadrākṣasaiḥ saha /
yakṣaiścaiva mahāvīryairmaṇimatpramukhaistathā //

jaṭāsurasya ca vadho rākṣasasya vṛkodarāt /
vṛṣaparvaṇo rājarṣestato'bhigamanaṃ smṛtam //

ārṣṭiṣeṇāśrame caiṣāṃ gamanaṃ vāsa eva ca /
protsāhanaṃ ca pāñcālyā bhīmasyātra mahātmanaḥ //

kailāsārohaṇaṃ proktaṃ yatra yakṣairbalotkaṭaiḥ /
yuddhamāsīnmahāghoraṃ maṇimatpramukhaiḥ saha //

samāgamaśca pāṇḍūnāṃ yatra vaiśravaṇena ca /
samāgamaścārjunasya tatraiva bhrātṛbhiḥ saha //

avāpya divyānyastrāṇi gurvarthaṃ savyasācinā /
nivātakavacairyuddhaṃ hiraṇyapuravāsibhiḥ //

nivātakavacairghorairdānavaiḥ suraśatrubhiḥ /
paulomaiḥ kālakeyaiśca yatra yuddhaṃ kirīṭinaḥ //

vadhaścaiṣāṃ samākhyāto rājñastenaiva dhīmatā /
astrasandarśanārambho dharmarājasya sannidhau //

pārthasya pratiṣedhaścha nāradena surarṣiṇā /
avarohaṇaṃ punaścaiva pāṇḍūnāṃ gandhamādanāt //

bhīmasya grahaṇaṃ cātra parvatābhogavarṣmaṇā /
bhujagendreṇa balinā tasminsugahane vane //

amokṣayadyatra cainaṃ praśnānuktvā yudhiṣṭhiraḥ /
kāmyakāgamanaṃ caiva punasteṣāṃ mahātmanām //

tatrasthāṃśca punardraṣṭuṃ pāṇḍavānparuṣarṣabhān /
vāsudevasyāgamanamatraiva parikīrtitam //

mārkaṇḍeyasamāsyāyāmupākhyānāni sarvaśaḥ /
pṛthorvainyasya yatroktamākhyānaṃ paramarṣiṇā //

saṃvādaśca sarasvatyāstārkṣyarṣeḥ sumahātmanaḥ /
matsyopākhyānamatraiva procyate tadanantaram //

mārkaṇḍeyasamāsyā ca purāṇaṃ parikīrtyate /
aindradyumnāmupākhyānaṃ tathaivāṅgirasaṃ smṛtam //

pativratāyāścākhyānaṃ tathaivāṅgirasaṃ smṛtam /
draupadyāḥ kīrtitaścātra saṃvādaḥ satyabhāmayā //

punardvaitavanaṃ caiva pāṇḍavāḥ samupāgatāḥ /
ghoṣayātrā ca gandharvairyatra baddhaḥ suyodhanaḥ //

hriyamāṇastu mandātmā mokṣito'sau kirīṭinā /
dharmarājasya cātraiva mṛgasvapnanidarśanāt //

kāmyake kānanaśreṣṭhe punargamanamucyate /
vrīhidrauṇikamākhyānamatraiva bahuvistaram //

durvāsaso'pyupākhyānamatraiva parikīrtitam /
jayadrathenāpahāro draupadyāścāśramāntarāt //

yatrainamanvayādbhīmo vāyuvegasamo jave /
cakre cainaṃ pañcaśikhaṃ yatra bhīmo mahābalaḥ //

rāmāyaṇamupākhyānamatraiva bahuvistaram /
yatra rāmeṇa vikramya nihato rāvaṇo yudhi //

sāvitryāścāpyupākhyānamatraiva parikīrtitam /
karṇasya parimokṣo'tra kuṇḍalābhyāṃ purandarāt //

yatrāsya śaktiṃ tuṣṭo'sāvadādekavadhāya ca /
āraṇeyamupākhyānaṃ yatra dharmo'nvaśātsutam //

jagmurlabdhavarā yatra pāṇḍavāḥ paścimāṃ diśam /
etadāraṇyakaṃ parva tṛtīyaṃ parikīrtitam //

atrādhyāyaśate dve tu saṃkhyayā parikīrtite /
ekonasaptatiścaiva tathā'dhyāyāḥ prakīrtitāḥ //

ekādaśa sahasrāṇi ślokānāṃ ṣaṭ śatāni ca /
catuḥṣaṣṭistathā ślokāḥ parvaṇyasminprakīrtitāḥ //

ataḥ paraṃ nibodhedaṃ vairāṭaṃ parva vistaram /
virāṭanagare gatvā śmaśāne vipulāṃ śamīm //

dṛṣṭvā sannidadhustatra pāṇḍavā hyāyudhānyuta /
yatra praviśya nagaraṃ chadmanā nyavasaṃstu te //

pāñcālīṃ prārthayānasya kāmopahatacetasaḥ /
duṣṭātmano vadho yatra kīcakasya vṛkodarāt //

pāṇḍavānveṣaṇārthaṃ ca rājño duryodhanasya ca /
cārāḥ prasthāpitāścātra nipuṇāḥ sarvatodiśaṃ //

na ca pravṛttistairlabdhā pāṇḍavānāṃ mahātmanām /
gograhaśca virāṭasya trigartaiḥ prathamaṃ kṛtaḥ //

yatrāsya yuddhaṃ sumahattairāsīllomaharṣaṇam /
hriyamāṇaśca yatrāsau bhīmasenena mokṣitaḥ //

godhanaṃ ca virāṭasya mokṣitaṃ yatra pāṇḍavaiḥ /
anantaraṃ ca kurubhistasya gograhaṇaṃ kṛtam //

samastā yatra pārthena nirjitāḥ kuravo yudhi /
pratyāhṛtaṃ godhanaṃ ca vikrameṇa kirīṭinā //

virāṭenottarā dattā snuṣā yatra kirīṭinaḥ /
abhimanyuṃ samuddiśya saubhadramarighātinam //

caturthametadvipulaṃ vairāṭaṃ parva varṇitam /
atrāpi parisaṃkhyātā adhyāyāḥ paramarṣiṇā //

saptaṣaṣṭiratho pūrṇāḥ ślokānāmapi me śṛṇu /
ślokānāṃ dve sahasre tu ślokāḥ pañcāśadeva tu //

uktāni vedaviduṣā parvaṇyasminmaharṣiṇā /
udyogaparva vijñeyaṃ pañcamaṃ śṛṇvataḥ param //

upaplāvye niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu jigīṣayā /
duryodhano'rjunaścaiva vāsudevamupasthitau //

sāhāyyamasminsamare bhavānnau kartumarhati /
ityukte vacane kṛṣṇo yatrovāca mahāmatiḥ //

ayudhyamānamātmānaṃ mantriṇaṃ puruṣarṣabhau /
akṣauhiṇīṃ vā sainyasya kasya kiṃ vā dadāmyaham //

vavre duryodhanaḥ sainyaṃ mandātmā yatra durmatiḥ /
ayudhyabhānaṃ sacivaṃ vavre kṛṣmaṃ dhanañjayaḥ //

madrarājaṃ va rājānamāyāntaṃ pāṇḍavānprati /
upahārairvañcāyatvā vartmanyeva suyodhanaḥ //

varadaṃ taṃ varaṃ vavre sāhāyyaṃ kriyatāṃ mama /
śalyastasmai pratiśrutya jagāmoddiśya pāṇḍavān //

śāntipūrvaṃ cākathayadyatrendravijayaṃ nṛpaḥ /
purohitapreṣaṇaṃ ca pāṇḍavaiḥ kauravānprati //

vaicitravīryasya vacaḥ samādāya purodhasaḥ /
tathendravijayaṃ cāpi yānaṃ caiva purodhasaḥ //

sañjayaṃ preṣayāmāsa śamārthī pāṇḍavānprati /
yatra dūtaṃ mahārājo dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān //

śrutvā ca pāṇḍavānyatra vāsudevapurogamān /
prajāgaraḥ samprajajñe dhṛtarāṣṭrasya cintayā //

viduro yatra vākyāni vicitrāṇi hitāni ca /
śrāvayāmāsa rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam //

tathā sanatsujātena yatrādhyātmamanuttamam /
manastāpānvito rājā śrāvitaḥ śokalālasaḥ //

prabhāte rājasamitau sañjayo yatra vā vibho /
aikātmyaṃ vāsudevasya proktavānarjunasya ca //

yatra kṛṣṇo dayāpannaḥ sandhimicchanmahāmatiḥ /
svayamāgācchaṇaṃ kartuṃ nagaraṃ nāgasāhvayam //

pratyākhyānaṃ ca kṛṣṇasya rājñā duryodhanena vai /
śamārthe yācamānasya pakṣayorubhayorhitam //

dambhodbhavasya cākhyānamatraiva parikīrtitam /
varānveṣaṇamatraiva mātaleśca mahātmanaḥ //

maharṣeścāpi caritaṃ kathitaṃ gālavasya vai /
vidulāyāśca putrasya proktaṃ cāpyanuśāsanam //

karṇaduryodhanādīnāṃ duṣṭaṃ vijñāya mantritam /
yogeśvaratpaṃ kṛṣṇena yatra rājñāṃ pradarśitam //

rathamāropya kṛṣṇena yatra karṇo'numantritaḥ /
upāyapūrvaṃ śauṭīryātpratyākhyātaśca tena saḥ //

āgamya hāstinapurādupaplāvyamarindamaḥ /
pāṇḍavānāṃ yathāvṛttaṃ sarvamākhyātavānhariḥ //

te tasya vacanaṃ śrutvā mantrayitvā ca yaddhitam /
sāṅgrāmikaṃ tataḥ sarvaṃ sañjaṃ cakruḥ parantapāḥ //

tato yuddhāya niryātā narāśvarathadantinaḥ /
nagarāddhāstinapurādvalasaṃkhyānamevaca //

yatra rājñā hyulūkasya preṣaṇaṃ pāmḍavānprati /
śvobhāvini mahāyuddhe dautyena kṛtavānprabhuḥ //

rathātirathasaṃkhyānamambopākhyānameva ca /
etatsubahuvṛttāntaṃ pañcamaṃ parva bhārate //

udyogaparva nirdiṣṭaṃ sandhivigrahamiśritam /
adhyāyānāṃ śataṃ proktaṃ ṣaḍaśītirmaharṣiṇā //

ślokānāṃ ṣaṭ sahasrāṇi tāvantyeva śatāni ca /
ślokāśca navatiḥ proktāstathaivāṣṭau mahātmanā //

vyāsenodāramatinā parvaṇyasmiṃstapodhanāḥ /
ataḥ paraṃ vicitrārthaṃ bhīṣmaparva pracakṣate //

jambūkhaṇḍavinirmāṇaṃ yatroktaṃ sañjayena ha /
yatra yaudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ viṣādamagamatparam //

yatra yuddhamabhūddhoraṃ dasāhāni sudāruṇam /
kaśmalaṃ yatra pārthasya vāsudevo mahāmatiḥ //

mohajaṃ nāśayāmāsa hetubhirmokṣadarśibhiḥ /
samīkṣyādokṣajaḥ kṣipraṃ yudhiṣṭhirahite rataḥ //

rathādāplutya vegena svayaṃ kṛṣṇa udāradhīḥ /
pratodapāṇirādhāvadbhīṣmaṃ hantuṃ vyapetabhīḥ //

vākyapratodābhihato yatra kṛṣṇena pāṇḍavaḥ /
gāṇḍīvadhanvā samare sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ //

śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya yatra pārtho mahādhanuḥ /
vinighnanniśitairbāṇai rathādbhīṣmamapātayat //

śaratalpagataścaiva bhīṣmo yatra babhūva ha /
ṣaṣṭhametatsamākhyātaṃ bhārate parva vistṛtam //

adhyāyānāṃ śataṃ proktaṃ tathā saptadaśāpare /
pañca ślokasahasrāṇi saṃkhyayāṣṭau śatāni ca //

ślokāśca caturāśītirasminparvaṇi kīrtitāḥ /
vyāsena vedaviduṣā saṃkhyātā bhīṣmaparvaṇi //

droṇaparva tataścitraṃ bahuvṛttāntamucyate /
saināpatye'bhiṣikto'tha yatrācāryaḥ pratāpavān //

duryodhanasya prītyarthaṃ pratijajñe mahāstravit /
grahaṇaṃ dharmarājasya pāṇḍuputrasya dhīmataḥ //

yatra saṃśaptakāḥ pārthamapaninyū raṇājirāt /
bhagadatto mahārājo yatra śakrasamo yudhi //

supratīkena nāgena sa hi śāntaḥ kirīṭinā /
yatrābhimanyuṃ bahavo jaghnurekaṃ mahārathāḥ //

jayadrathamukhā bālaṃ śūramaprāptayauvanam /
hate'bhimanyau kruddhena yatra pārthena saṃyuge //

akṣauhiṇīḥ sapta hatvā hato rājā jayadrathaḥ /
yatra bhīmo mahābāhuḥ sātyakiśca mahārathaḥ //

anveṣaṇārthaṃ pārthasya yudhiṣṭhiranṛpājñayā /
praviṣṭau bhāratīṃ senāmapradhṛṣyāṃ surairapi //

saṃśaptakāvaśeṣaṃ ca kṛtaṃ niḥśeṣamāhave /
saṃśaptakānāṃ vīrāṇāṃ koṭyo nava mahātmanām //

kirīṭinābhiniṣkramya prāpitā yamasādanam /
dhṛtarāṣṭrasya putrāśca tathā pāṣāṇayodhinaḥ //

nārāyaṇāśca gopālāḥ samare citrayodhinaḥ /
alambuṣaḥ śrutāyuśca jalasandhaśca vīryavān //

saumadattirvirāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ /
ghaṭotkacādayaścānye nihatā droṇaparvaṇi //

aśvatthāmāpi cātraiva droṇe yudhi nipātite /
astraṃ prāduścakārograṃ nārāyaṇamamarṣitaḥ //

āgneyaṃ kīrtyate yatra rudramāhātmyamuttamam /
vyāsasya cāpyāgamanaṃ māhātmyaṃ kṛṣṇapārthayoḥ //

saptamaṃ bhārate parva mahadetadudāhṛtam /
yatra te pṛthivīpālāḥ prāyaśo nidhanaṃ gatāḥ //

droṇaparvaṇi ye śaūrā nirdiṣṭāḥ puruṣarṣabhāḥ /
atrādhyāyaśataṃ proktaṃ tathādhyāyāśca saptatiḥ //

aṣṭau ślokasahasrāṇi tathā nava śatāni ca /
ślokā nava tathaivātra saṃkhyātāstattvadarśinā //

pārāśaryeṇa munināṃ sañcintya droṇaparvaṇi /
ataḥ paraṃ karṇaparva procyate paramādbhutam //

sārathye viniyogaśca madrarājasya dhīmataḥ /
ākhyātaṃ yatra paurāmaṃ tripurasya nipātanam //

prayāṇe paruṣaścātra saṃvādaḥ karṇaśalyayoḥ /
haṃsakākīyamākhyānaṃ tatraivākṣepasaṃhitam //

vadhaḥ pāṇḍyasya ca tathā aśvatthāmnā mahātmanā /
daṇḍasenasya ca tato daṇḍasya ca vadhastathā //

dvairathe yatra karṇena dharmarājo yudhiṣṭiraḥ /
saṃśayaṃ gamito yuddhe miṣatāṃ sarvadhanvinām //

anyonyaṃ prati ca krodho yudhiṣṭhirakirīṭinoḥ /
yatraivānunayaḥ prokto mādhavenārjunasya hi //

pratijñāpūrvakaṃ cāpi vakṣo duḥśāsanasya ca /
bhittvā vṛkodaro raktaṃ pītavānyatra saṃyuge //

dvairathe yatra pārthena hataḥ karṇo mahārathaḥ /
aṣṭamaṃ parva nirdiṣṭametadbhāratacintakaiḥ //

ekonasaptatiḥ proktā adhyāyāḥ karṇaparvaṇi /
catvāryeva sahasrāṇi nava ślokaśatāni ca //

catuḥṣaṣṭistathā ślokāḥ parvaṇyasminprakīrtitāḥ /
ataḥ paraṃ vicitrārthaṃ śalyaparva prakīrtitam //

hatapravīre sainye tu netā madreśvaro'bhavat /
yatra kaumāramākhyānamabhiṣekasya karma ca //

vṛttāni cātha yuddhāni kīrtyante yatra bhāgaśaḥ /
vināśaḥ kurumukhyānāṃ śalyaparvaṇi kīrtyate //

śalyasya nidhanaṃ cātra dharmarājānmahātmanaḥ /
śakuneśca vadho'traiva sahadevena saṃyuge //

sainye ca hatabhūyiṣṭhe kiñcicchiṣṭe suyodhanaḥ /
hradaṃ praviśya yatrāsau saṃstabhyāpovyavasthitaḥ //

pravṛttistatra cākhyātā yatra bhīmasya lubdhakaiḥ /
kṣepayuktairvacobhiśca dharmarājasya dhīmataḥ //

hradātsamutthito yatra dhārtarāṣṭro'tyamarṣaṇaḥ /
bhīmena gadayā yuddhaṃ yatrāsau kṛtavānsaha //

samavāye ca yuddhasya rāmasyāgamanaṃ smṛtam /
sarasvatyāśca tīrthānāṃ puṇyatā parikīrtitā //

gadāyuddhaṃ ca tumulamatraiva parikīrtitam /
duryodhanasya rājño'tha yatra bhīmena saṃyuge //

ūrū bhagnau prasahyājau gadayā bhīmavegayā /
navamaṃ parva nirdiṣṭametadadbhutamarthavat //

ekonapaṣṭiradhyāyāḥ parvaṇyatra prakīrtitāḥ /
saṃkhyātā bahuvṛttāntāḥ ślokasaṃkhyā'tra kathyate //

trīṇi ślokasahasrāṇi dve śate viṃśatistathā /
muninā sampraṇītāni kauravāṇāṃ yaśobhṛtā //

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sauptikaṃ parva dāruṇam /
bhagnoruṃ yatra rājānaṃ duryodhanamamarṣaṇam //

apayāteṣu pārtheṣu trayaste'bhyāyayū rathāḥ /
kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ sāyāhne rudhirokṣitam //

sametya dadṛśurbhūmau patitaṃ raṇamūrdhani /
pratijajñe dṛḍhakrodho drauṇiryatra mahārathaḥ //

ahatvā sarvapāñcālāndhṛṣṭadyumnapurogamān /
pāṇḍavāṃśca sahāmātyānna vimokṣyāmi daṃśanaṃ //

yatraivamuktvā rājānamapakramya trayo rathāḥ /
sūryāstamanavelāyāmāseduste mahadvanam //

nyagrodhasyātha mahato yatrādhastādvyavasthitāḥ /
tataḥ kākānbahūnrātrau dṛṣṭvolūkena hiṃsitān //

drauṇiḥ krodhasamāviṣṭaḥ piturvadhamanusmaran /
pāñcālānāṃ prasuptānāṃ vadhaṃ prati mano dadhe //

gatvā ca śibiradvāri durdarśaṃ tatra rākṣasam /
ghorarūpamapaśyatsa divāmāvṛtya dhiṣṭhiram //

tena vyāghātamastrāṇāṃ kriyamāṇamavekṣya ca /
drauṇiryatra virūpākṣaṃ rudramārādhya satvaraḥ //

prasuptānniśi viśvastāndhṛṣṭadyumnapurogamān /
pāñcālānsaparīvārāndraupadeyāṃśca sarvaśaḥ //

kṛtavarmaṇā ca sahitaḥ kṛpeṇa ca nijaghnivān /
yatrāmucyanta te pārthāḥ pañca kṛṣṇabalāśrayāt //

sātyakiśca maheṣvāsaḥ śeṣāśca nidhanaṃ gatāḥ /
pāñcālānāṃ prasuptānāṃ yatra droṇasutādvadhaḥ //

dhṛṣṭadyumnasya sūtena pāṇḍaveṣu niveditaḥ /
draupadī putraśokārtā pitṛbhrātṛvadhārditā //

kṛtānaśanasankalpā yatra bhartṛnupāviśat /
draupadīvacanādyatra bhīmo bhīmaparākramaḥ //

priyaṃ tasyāścikīrṣanvai gadāmādāya vīryavān /
anvadhāvatsusankruddho bhāradvājaṃ guroḥ sutam //

bhīmasenabhayādyatra daivenābhipracoditaḥ /
apāṇḍavāyeti ruṣā drauṇirastramavāsaḍadat //

maivamityabravītkṛṣṇaḥ śamayaṃstasya tadvacaḥ /
yatrāstramastreṇa ca tacchamayāmāsa phālgunaḥ //

drauṇeśca drohabuddhitvaṃ vīkṣya pāpātmanastadā /
drauṇidvaipāyanādīnāṃ śāpāścānyonyakāritāḥ //

maṇiṃ tathā samādāya droṇaputrānmahārathāt /
pāṇḍavāḥ pradadurhṛṣṭā draupadyai jitakāśinaḥ //

etadvai daśamaṃ parva sauptikaṃ samudāhṛtam /
aṣṭādaśāsminnadyāyāḥ parvamyuktā mahātmanā //

ślokānāṃ kathitānyatra śatānyaṣṭau prasaṃkhyayā /
ślokāśca saptatiḥ proktā muninā brahmavādinā //

sauptikaiṣīkasambandhe parvaṇyuttamatejasī /
ata ūrdhvamidaṃ prāhuḥ strīparva karuṇodayam //

putraśokābhisantaptaḥ prajñācakṣurnarādhipaḥ /
kṛṣṇopanītāṃ yatrāsāvāyasīṃ pratimāṃ dṛḍhāṃ //

bhīmasenadrohabuddhirdhṛtarāṣṭro babhañjaha /
tathā śokābhitaptasya dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ //

saṃsāradahanaṃ buddhyā hetubhirmokṣadarśanaiḥ /
vidureṇa ca yatrāsya rājña āśvāsanaṃ kṛtam //

dhṛtarāṣṭrasya cātraiva kauravāyodhanaṃ tathā /
sāntaḥpurasya gamanaṃ śokārtasya prakīrtitam //

vilāpo vīrapatnīnāṃ yatrātikaruṇaḥ smṛtaḥ /
krodhāveśaḥ pramohaśca gāndhārīdhṛtarāṣṭrayoḥ //

yatra tānkṣatriyāḥ śūrānsaṅgrāmeṣvanivartinaḥ /
putrānbhrātṛnpitṝṃścaiva dadṛśurnihatānraṇe //

putrapautravadhārtāyāstathātraiva prakīrtitā /
gāndhāryāścāpi kṛṣṇena krodhopaśamanakriyā //

yatra rājā mahāprājñaḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ /
rājñāntāni śarīrāṇi dāhayāmāsa śāstrataḥ //

toyakarmaṇi cārabdhe rājñāmudakadānike /
gūḍhotpannasya cākhyānaṃ karṇasya pṛthayātmanaḥ //

sutasyaitadiha proktaṃ vyāsena paramarṣiṇā /
etadekādaśaṃ parva śokavaiklavyakāraṇam //

praṇītaṃ sajjanamanovaiklavyāśrupravartakam /
saptaviṃśatiradhyāyāḥ parvaṇyasminprakīrtitāḥ //

ślokasaptaśatī cāpi pañcasaptatisaṃyutā /
saṃkhyayā bhāratākhyānamuktaṃ vyāsena dhīmatā //

ataḥ paraṃ śāntiparva dvādaśaṃ buddhivardhanam /
yatra nirvedamāpanno dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

ghātayitvā pitṝnbhrātṝnputrānsambandhimātulān /
śāntiparvaṇi dharmāśca vyākhyātāḥśāratalpikāḥ //

rājabhirveditavyāste samyagjñānabubhutsubhiḥ /
āpaddharmāśca tatraiva kālahetupradarśinaḥ //

yānbuddhvā puruṣaḥ samyaksarvajñatvamavāpnuyāt /
mokṣadharmāśca kathitā vicitrā bahuvistarāḥ //

dvādaśaṃ parva nirdiṣṭametatprājñajanapriyam /
atra parvaṇi vijñeyamadhyāyānāṃ śatatrayam //

viṃśaccaiva tathādhyāyā nava caiva tapodhāḥ /
caturdaśasahasrāṇi tathā saptaśatāni ca //

saptaślokāstathaivātra pañcaviṃśatisaṃkhyayā /
ata ūrdhvaṃ ca vijñeyamanuśāsanamuttamam //

yatra prakṛtimāpannaḥ śrutvā dharmaviniścayam /
bhīṣmādbhāgīrathīputrātkururājo yudhiṣṭhiraḥ //

vyavahāro'tra kārtsnyena dharmārthīyaḥ prakīrtitaḥ /
vividhānāṃ ca dānānāṃ phalayogāḥ prakīrtitāḥ //

tathā pātraviśeṣāśca dānānāṃ ca paro vidhiḥ /
ācāravidhiyogaśca satyasya ca parā gatiḥ //

mahābhāgyaṃ gavāṃ caiva brāhmaṇānāṃ tathaiva ca /
rahasyaṃ caiva dharmāṇāṃ deśakālopasaṃhitam //

etatsubahuvṛttāntamuttamaṃ cānuśāsanam /
bhīṣmasyātraiva samprāptiḥ svargasya parikīrtitā //

etattrayodaśaṃ parva dharmaniścayakārakam /
adhyāyānāṃ śataṃ tvatra ṣaṭcatvāriṃśadeva tu //

ślokānāṃ tu sahasrāṇi proktānyaṣṭau prasaṃkhyayā /
tato'śvamedhikaṃ nāma parva proktaṃ caturdaśam //

tatsaṃvartamaruttīyaṃ yatrākhyānamanuttamam /
suvarṇakośasamprāptirjanma coktaṃ parīkṣitaḥ //

dagdhasyāstrāgninā pūrvaṃ kṛṣṇātsañjīvanaṃ punaḥ /
caryāyāṃ hayamutsṛṣṭaṃ pāṇḍavasyānugacchataḥ //

tatra tatra ca yuddhāni rājaputrairamarṣaṇaiḥ /
citrāṅgadāyāḥ putreṇa svaputreṇa dhanañjayaḥ //

saṅgrāme babhruvāhena saṃśayaṃ cātra jagmivān / sudarśanaṃ tathā'khyānaṃ vaiṣṇavaṃ dharmameva ca /
aśvamedhe mahāyajñe nakulākhyānameva ca //

ityāśvamedhikaṃ parva proktametanmahādbhutam /
adhyāyānāṃ śataṃ caiva trayo'dhyāyāśca kīrtitāḥ //

trīṇi ślokasahasrāṇi tāvantyeva śatāni ca /
viṃśatiśca tathā ślokāḥ saṃkhyātāstattvadarśinā //

tatastvāśramavāsākhyaṃ parva pañcadaśaṃ smṛtam /
yatra rājyaṃ samutsṛjya gāndhāryā sahito nṛpaḥ //

dhṛtarāṣṭrośramapadaṃ viduraśca jagāma ha /
yaṃ dṛṣṭvā prasthitaṃ sādhvī pṛthāpyanuyayau tadā //

putrarājyaṃ parityajya guruśuśrūṣaṇe ratā /
yatra rājā hatānputrānpautrānanyāṃśca pārthivān //

lākāntaragatānvīrānapaśyatpunarāgatān /
ṛṣeḥ prasādātkṛṣṇasya dṛṣṭvāścaryamanuttamam //

tyaktvā śokaṃ sadāraśca siddhiṃ paramikāṃ gataḥ /
yatra dharmaṃ samāśritya viduraḥ sugatiṃ gataḥ //

sañjayaśca sahāmātyo vidvāngāvalgaṇirvaśī /
dadarśa nāradaṃ yatra dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

nāradāccaiva śuśrāva vṛṣṇīnāṃ kadanaṃ mahat /
etadāśramavāsākhyaṃ parvoktaṃ mahadadbhutam //

dvicatvāriṃśadadhyāyāḥ parvaitadabhisaṅkhyayā /
sahasramekaṃ ślokānāṃ pañcaślokaśatāni ca //

ṣaḍeva ca tathā ślokāḥ saṃkhyātāstattvadarśinā /
ataḥ paraṃ nibodhedaṃ mausalaṃ parva dāruṇam //

yatra te puruṣavyāghrāḥ śastrasparśahatā yudhi /
brahmadaṇḍaviniṣpiṣṭāḥ samīpe lavaṇāmbhasaḥ //

āpāne pānakalitā daivenābhipracoditāḥ /
erakārūpibhirvajrairnijaghnuritaretaram //

yatra sarvakṣayaṃ kṛtvā tāvubhau rāmakeśavau /
nāticakrāmatuḥ kālaṃ prāptaṃ sarvaharaṃ mahat //

yatrārjuno dvāravatīmetya vṛṣṇivinākṛtām /
dṛṣṭvā vipādamagamatparāṃ cārtiṃ nararṣabhaḥ //

sa saṃskṛtya naraśreṣṭhaṃ mātulaṃ śaurimātmanaḥ /
dadarśa yaduvīrāṇāmāpāne vaiśasaṃ mahat //

śarīraṃ vāsudevasya rāmasya ca mahātmanaḥ /
saṃskāraṃ lambhayāmāsa vṛṣṇīnāṃ ca pradhānataḥ //

savṛddhabālamādāya dvāravatyāstato janam /
dadarśāpadi kaṣṭāyāṃ gāṇḍīvasya parābhavam //

sarveṣāṃ caiva divyānāmastrāṇāmaprasannatām /
nāśaṃ vṛṣṇikalatrāṇāṃ prabhāvānāmanityatām //

dṛṣṭvā nirvedamāpanno vyāsavākyapracoditaḥ /
dharmarājaṃ samāsādya sannyāsaṃ samarocayat //

ityetanmausalaṃ parva ṣoḍaśaṃ parikīrtitam /
adhyāyāṣṭau samākhyātāḥ ślokānāṃ ca śatatrayam //

ślokānāṃ viṃśatiścava saṃkhyātā tattvadarśinā /
mahāprasthānikaṃ tasmādūrdhvaṃ saptadaśaṃ smṛtam //

yatra rājyaṃ parityajya pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ /
draupadyā sahitā devyā mahāprasthānamāsthitāḥ //

yatra te'gniṃ dadṛśire lauhityaṃ prāpya sāgaram /
yatrāgninā coditaśca pārthastasmai mahātmane //

dadau sampūjya taddivyaṃ gāṇḍīvaṃ dhanuruttamam /
yatra bhrātṛnnipatitāndraupadīṃ ca yudhiṣṭhiraḥ //

dṛṣṭvā hitvā jagāmaiva sarvānanavalokayan /
etatsaptadaśaṃ parva mahāprasthānikaṃ smṛtam //

yatrādhyāyāstrayaḥ proktāḥ ślokānāṃ ca śatatrayam /
viṃśatiśca tathā ślokāḥ saṃkhyātāstattvadarśinā //

svargaparva tato jñeyaṃ divyaṃ yattadamānuṣam /
prāptaṃ daivarathaṃ svargānneṣṭavānyatra dharmarāṭ //

āroduṃ sumahāprājña ānṛśaṃsyācchunā vinā /
tāmasyāvicalāṃ jñātvā sthitiṃ dharme mahātmanaḥ //

śvarūpaṃ yatra tattyaktvā dharmeṇāsau samanvitaḥ /
svargaṃ prāptaḥsaca tathā yātanāvipulā bhṛśam //

devadūtena narakaṃ yatra vyājena darśitam /
śuśrāva yatra dharmātmā bhrātṝṇāṃ karuṇāgiraḥ //

nideśe vartamānānāṃ deśe tatraiva vartatām /
anudarśitaśca dharmeṇa devarājñā ca pāṇḍavaḥ //

āplutyākāśagaṅgāyāṃ dehaṃ tyaktvā sa mānuṣam /
svadharmanirjitaṃ sthānaṃ svarge prāpya sa dharmarāṭ //

mumude pūjitaḥ sarvaiḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha /
etadaṣṭādaśaṃ parva proktaṃ vyāsena dhīmatā //

adhyāyāḥ pañca saṃkhyātāḥ parvamyasminmahātmanā /
ślokānāṃ dve śate caiva prasaṃkhyāte tapodhāḥ //

nava ślokāstathaivānye saṃkhyātāḥ paramarṣiṇā /
aṣṭādaśaivametāni parvāṇyetānyaśeṣataḥ //

khileṣu harivaṃśaśca bhaviṣyaṃ ca prakīrtitam /
daśa ślokasahasrāṇi viṃśacchlokaśatāni ca //

khileṣu harivaṃśe ca saṃkhyātāni maharṣiṇā /
etatsarvaṃ samākhyātaṃ bhārate parvasangrahaḥ //

aṣṭādaśa samājagmurakṣauhiṇyo yayutsayā /
tanmahādāruṇaṃ yuddhamahānyaṣṭādaśābhavat //

yo vidyāccaturo vedānsāṅgopaniṣado dvijaḥ /
na cākhyānamidaṃ vidyānnaiva sa syādvicakṣaṇaḥ //

arthaśāstramidaṃ proktaṃ dharmaśāstramidaṃ mahat /
kāmaśāstramidaṃ proktaṃ vyāsenāmitabuddhinā //

śrutvā tvidamupākhyānaṃ śrāvyamanyanna rocate /
puṃskokilagiraṃ śrutvā rūkṣā dhvāṅkṣasya vāgiva //

itihāsottamādasmāñjāyante kavibuddhayaḥ /
pañcabhya iv bhūtebhyo lokasaṃvidhayastrayaḥ //

asyākhyānasya viṣaye purāṇaṃ vartate dvijāḥ /
antarikṣasya viṣaye prajā iva caturvidhāḥ //

kriyāguṇānāṃ sarveṣāmidamākhyānamāśrayaḥ /
indriyāṇāṃ samastānāṃ citrā iva manaḥ kriyāḥ //

anāśrityaitadākhyānaṃ kathā bhuvi na vidyate /
āhāramanapāśritya śarīrasyeva dhāraṇam //

idaṃ kavivaraiḥ sarvairākhyānamupajīvyate /
udayaprepsubhirbhṛtyairabhijāta iveśvaraḥ //

asya kāvyasya kavayo na samarthā viśeṣaṇe /
sādhoriva gṛhasthasya śeṣāstraya ivāśramāḥ //

dharme matirbhavatu vaḥ satatotthitānāṃ sa hyeka eva paralokagatasya bandhuḥ /
arthāḥ striyaśca nipuṇairapi sevyamānā naivāptabhāvamupayānti na ca sthiratvam //

dvaipāyanauṣṭhapuṭaniḥsṛtamaprameyaṃ puṇyaṃ pavitramatha pāpaharaṃ śivaṃ ca /
yo bhārataṃ samadhigacchati vācyamānaṃ kiṃ tasya puṣkarajalairabhiṣecanena //

yadahnā kurute pāpa brāhmaṇastvindriyaiścaran /
mahābhāratamākhyāya sandhyāṃ mucyati paścimām //

yadrātrau kurute pāpaṃ karmaṇā manasā girā /
mahābhāratamākhyāya pūrvāṃ sandhyāṃ pramucyate //

yo gośataṃ kanakaśṛṅgamayaṃ dadāti viprāya vedaviduṣe ca bahuśrutāya /
puṇyāṃ ca bhāratakathāṃ śṛṇuyācca nityaṃ tulyaṃ phalaṃ bhavati tasya ca tasya caiva //

ākhyānaṃ tadidamanuttamaṃ mahārthaṃ vijñeyaṃ mahadiha parvasangraheṇa /
śrutvādau bhavati nṛṇāṃ sukhāvagāhaṃ vistīrṇaṃ lavaṇajalaṃ yathā plavena //