Mahabharata · Chapter 1.193

tato dṛṣṭvāśramapadaṃ rahitaṃ taiḥ sutairmuniḥ /
nirjagāma suduḥkhārtaḥ punarapyāśramāttataḥ //

so'paśyatsaritaṃ pūrṇāṃ prāvṛṭkāle navāmbhasā /
vṛkṣānbahuvidhānpārtha harantīṃ tīrajānbahūn //

atha cintāṃ samāpede punaḥ kauravanandana /
ambhasyasyā nimajjeyamiti duḥkhasamanvitaḥ //

tataḥ pāśaistadātmānaṃ gāḍhaṃ baddhvā mahāmuniḥ /
tasyā jale mahānadyā nimamajja suduḥkhitaḥ //

atha cchittvā nadī pāśāṃstasyāribalasūdana /
sthalasthaṃ tamṛṣiṃ kṛtvā vipāśaṃ samavāsṛjat //

uttatāra tataḥ pāśairvimuktaḥ sa mahānṛṣiḥ /
vipāśeti ca nāmāsyā nadyāścakre mahānṛṣiḥ //

sā vipāśeti vikhyātā nadī lokeṣu bhārata / ṛṣestasya naravyāghra vacanātsatyavādinaḥ /
uttīrya ca tadā rājanduḥkhito bhagavānṛṣiḥ //

śoke buddhiṃ tadā cakre na caikatra vyatiṣṭhata /
so'gacchatparvatāṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca //

dṛṣṭvā sa punarevarṣirnadīṃ haimavatīṃ tadā /
caṇḍagrāhavatīṃ bhīmāṃ tasyāḥ srotasyapātayat //

sā tamagnisaṃ vipramanucintya saridvarā /
śatadhā vidrutā tasmācchatadruriti viśrutā //

tataḥ sthalagataṃ dṛṣṭvā tatrāpyātmānamātmanā /
martuṃ na śakyamityuktvā puvarevāśramaṃ yayau //

sa gatvā vividhāñśailāndeśānbahuvidhāṃstathā /
adṛśantyākhyayā vadhvāthāśramenusṛto'bhavat //

atha śuśrāva sangatyā vedādhyayananiḥsvanam /
pṛṣṭhataḥ paripūrṇārthaṃ ṣaḍmiraṅgairalaṅkṛtam //

anuvrajati konveṣa māmityevātha so'bravīt /
adṛśyantyevamuktā vai taṃ snuṣā pratyabhāṣata //

śaktobhāryā mahābhāga tapoyuktā tapasvinam /
ahamekākinī cāpi tvayā gacchāmi nāparaḥ //
vasiṣṭha uvāca /

putri kasyaiṣa sāṅgasya vedasyādhyayanasvanaḥ /
purā sāṅgasya vedasya śakteriva mayā śrutaḥ //
adṛśyantyuvāca /

ayaṃ kukṣau samutpannaḥ śaktergarbhaḥ sutasya te /
samā dvādaśa tasyeha vedānabhyasyato mune //
gandharva uvāca /

evamuktastayā hṛṣṭo vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāgṛṣiḥ /
asti santānamityuktvā mṛtyoḥ pārtha nyavartata //

tataḥ pratinivṛttaḥ sa tayā vadhvā sahānagha /
kalmāṣapādamāsīnaṃ dadarśa vijane vane //

sa tu dṛṣṭvaiva taṃ rājā kruddha utthāya bhārata /
āviṣṭo rakṣasogreṇa iyeṣāttuṃ tadā munim //

adṛśyantī tu taṃ dṛṣṭvā krūrakarmāṇamagrataḥ /
bhayasaṃvignayā vācā vasiṣṭhamidamabravīt //

asau mṛtyurivogreṇa daṇḍena bhagavannitaḥ /
pragṛhītena kāṣṭhena rākṣaso'bhyeti dāruṇaḥ //

taṃ nivārayituṃ śakto nānyo'sti bhuvi kaścana /
svadṛte'dya mahābhāga sarvavedavidāṃ vara //

pāhi māṃ bhagavanpāpādasmāddāruṇadarśanāt /
rākṣaso'yamihāttuṃ vai nūnamāvāṃ samīhate //
vasiṣṭha uvāca /

mābhaiḥ putri na bhetavyaṃ rākṣasāttu kathañcana /
naitadrakṣo bhayaṃ yasmātpaśyasi tvamupasthitam //

rājā kalmāṣapādo'yaṃ vīryavānprathito bhuvi /
sa eṣo'sminvanoddeśe nivasatyatibhīṣaṇaḥ //
gandharva uvāca /

tamāpatantaṃ samprekṣya vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /
vārayāmāsa tejasvī huṅkāreṇaiva bhārata //

mantrapūtena ca punaḥ sa tamabhyukṣya vāriṇā /
mokṣayāmāsa vai śāpāttasmādyogānnarādhipam //

sa hi dvādaśa varṣāṇi vāsiṣṭhasyaiva tejasā /
grasta āsīdgraheṇeva parvakāle divākaraḥ //

rakṣasā vipramukto'tha sa nṛpastadvanaṃ mahat /
tejasā rañjayāmāsa ndhyābhramiva bhāskaraḥ //

pratilabhya tataḥ sañjñāmabhivādya kṛtāñjaliḥ /
uvāca nṛpatiḥ kāle vasiṣṭhamṛṣisattamam //

saudāso'haṃ mahābhāga yājyaste munisattama /
asminkāle yadiṣṭaṃ te brūhi kiṃ karavāṇi te //
vasiṣṭha uvāca /

vṛttametadyathākālaṃ gaccha rājyaṃ praśādhi vai /
brāhmaṇaṃ tu manuṣyendra mā'vamaṃsthāḥ kadācana //
rājovāca /

nāvamaṃsye mahābhāga kadācidbrāhmaṇarṣabhān /
tvannideśe sthitaḥ samyak pūjayiṣyāmyahaṃ dvijān //

ikṣvākūṇāṃ ca yenāhamanṛṇaḥ syāṃ dvijottama /
tattvattaḥ prāptumicchāmi sarvavedavidāṃ vara //

apatyāyepsitāya tvaṃ mahiṣīṃ gantumarhasi /
śīlarūpaguṇopetāmikṣvākukulavṛddhaye //
gandharva uvāca /

dadānītyeva taṃ tatra rājānaṃ pratyuvāca ha /
vasiṣṭhaḥ parameṣvāsaṃ satyasandho dvijottamaḥ //

tataḥ pratiyayau kāle vasiṣṭhaḥ saha tena vai /
khyātāṃ purīmimāṃ lokeṣvayodhyāṃ manujeśvara //

taṃ prajāḥ pratimodantyaḥ sarvāḥ pratyudgatāstadā /
vipāpmānaṃ mahātmānaṃ divaukasa iveśvaram //

sucirāya manuṣyendro nagarīṃ puṇyalakṣaṇām /
viveśa sahitastena vasiṣṭhena maharṣiṇā //

dadṛśustaṃ mahīpālamayodhyāvāsino janāḥ /
purohitena sahitaṃ divākaramivoditam //

sa ca tāṃ pūrayāmāsa lakṣmyā lakṣmīvatāṃ varaḥ /
ayodhyāṃ vyoma śītāṃśuḥ śaratkāla ivoditaḥ //

saṃsaktimṛṣṭapanthānaṃ patākādhvajaśobhitam /
manaḥ prahlādayāmāsa tasya tatpuramuttamam //

tuṣṭapuṣṭajanākīrṇā sā purī kurunandana /
aśobhata tadā tena śakreṇevāmarāvatī //

tataḥ praviṣṭe rājarṣau tasmiṃstatpuramuttamam /
rājñastasyājñayā devī vasiṣṭhamupacakrame //

ṛtāvatha maharṣistu sambabhūva tayā saha /
devyā divyena vidhinā vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāgṛṣiḥ //

tatastasyāṃ samutpanne garbhe sa munisattamaḥ /
rājñābhivāditastena jagāma munirāśramam //

dīrghakālena sā garbhaṃ suṣuve na tu taṃ yadā /
tadā devyaśmanā kukṣiṃ nirbibheda yaśasvinī //

tato dvādaśame varṣe sa jajñe puraṣarṣabhaḥ /
aśmako nāma rājarṣiḥ paudanyaṃ yo nyaveśayat //