Mahabharata · Chapter 1.192

ṛṣyostu yatkṛte vairaṃ viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
babhūva gandharvapate śaṃsa tatsarvameva me //

māhātmyaṃ ca vasiṣṭhasya brāhmaṇyaṃ brahmatejasaḥ /
viśvāmitrasya ca tathā kṣatrasya ca mahātmanaḥ //

na śṛṇvānastvahaṃ tṛptimupagacchāmi khecara /
ākhyāhi gandharvapate śaṃsa tatsarvameva me //

māhātmyaṃ ca vasiṣṭhasya viśvāmitrasya bhāṣate //
gandharva uvāca /

idaṃ vāsiṣṭhamākhyānaṃ purāṇaṃ puṇyamuttamam / pārtha sarveṣu lokeṣu viśrutaṃ tannibodha me //

kalmāṣapāda ityevaṃ loke rājā babhūva ha /
ikṣvākuvaṃśajaḥ pārtha tejasā'sadṛśo bhuvi //

sa kadācidvanaṃ rājā mṛgayāṃ niryayau purāt /
mṛgānvidhyanvarāhāṃśca cacāra ripumardanaḥ //

tasminvane mahāghore khaṅgāṃśca bahuśo'hanat /
hatvā ca suciraṃ śrānto rājā nivavṛte tataḥ //

akāmayattaṃ yājyārthe viśvāmitraḥ pratāpavān /
sa tu rājā mahātmānaṃ vāsiṣṭhamṛṣisattamam //

tṛṣārtaśca kṣudhārtaśca ekāyanagataḥ pathi /
apaśyadajitaḥ saṅkhye muniṃ pratimukhāgatam //

śaktiṃ nāma mahābhāgaṃ vasiṣṭhakulavardhanam /
jyeṣṭhaṃ putraṃ putraśatādvasiṣṭhasya mahātmanaḥ //

apagaccha patho'smākamityevaṃ pārthivo'bravīt /
tathā ṛṣiruvācainaṃ sāntvayañślakṣṇayā girā //

mama panthā mahārāja dharma eṣa sanātanaḥ /
vṛddhabhīrunṛpasnātastrīrogivaracakriṇām //

panthā deyo nṛpaisteṣāmanyaistaistasya bhūpateḥ / rājñā sarveṣā dharmeṣu deyaḥ panthā dvijātaye //

evaṃ parasparaṃ tau tu patho'rthaṃ vākyamūcatuḥ /
apasarpāpasarpeti vāguttaramakurvatām //

ṛṣistu nāpacakrāma tasmindharmapathe sthitaḥ / api rājā munermārgātkrodhānnāpajagāma ha //

amuñcantaṃ tu panthānaṃ tamṛṣiṃ nṛpasattamaḥ /
jagāma kaśayā mohāttadā rākṣasanmunim //

kaśāprahārābhihatastataḥ sa munisattamaḥ /
taṃ śaśāpa nṛpaśreṣṭhaṃ vāsiṣṭhaḥ krodhamūrcchitaḥ //

haṃsi rākṣasavadyasmādrājāpaśada tāpasam /
tasmāttvamadyaprabhṛti puruṣādo bhaviṣyasi //

manuṣyapiśite saktaścariṣyasi mahīmimām /
gaccha rājādhametyuktaḥ śaktinā vīryaśaktinā //

tato yājyanimittaṃ tu viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
vairamāsīttadā taṃ tu viśvāmitro'nvapadyata //

tayorvivadatorevaṃ samīpamupacakrame /
ṛṣirugratapāḥ pārtha viśvāmitraḥ pratāpavān //

tataḥ sa bubudhe paścāttamṛṣiṃ nṛpasattamaḥ /
ṛṣeḥ putraṃ vasiṣṭhasya vasiṣṭhamiva tejasā //

antardhāya tato'tmānaṃ viśvāmitro'pi bhārata /
tāvubhāvaticakrāma cikīrṣannātmanaḥ priyam //

sa tu śaptastadā tena śaktinā vai nṛpottamaḥ /
jagāma śaraṇaṃ śaktiṃ prasādayitumarhayan //

tasya bhāvaṃ viditvā sa nṛpateḥ kurusattama /
viśvāmitrastato rakṣa ādideśa nṛpaṃ prati //

śāpāttasya tu viprarṣerviśvāmitrasya cājñayā /
rākṣasaḥ kiṅkaro nāma viveśa nṛpatiṃ tadā //

rakṣasā taṃ gṛhītaṃ tu viditvā munisattamaḥ /
viśvāmitro'pyapākrāmattasmāddeśādarindama //

tataḥ sa nṛpatirvidvānrakṣannātmānamātmanā /
balavatpīḍyamāno'pi rakṣasāntargatena ha //

dadarśātha dvijaḥ kaścidrājānaṃ prasthitaṃ vanam /
ayācata kṣudhāpannaḥ samāṃsaṃ bhojanaṃ tadā //

tamuvācātha rājarṣirdvijaṃ mitrasahastadā /
āssva brahmaṃstvamatraiva muhūrtaṃ pratipālayan //

nivṛttaḥ pratidāsyāmi bhojanaṃ te yathepsitam /
ityuktvā prayayau rājā tasthau ca dvijasattamaḥ //

tato rājā parikramya yathākāmaṃ yathāsukham /
nivṛtto'ntaḥpuraṃ pārtha praviveśa mahāmanāḥ //

antargatastadā rājā śrutvā brāhmaṇabhāṣitam / so'ntaḥpuraṃ praviśyātha na sasmāra narādhipaḥ //

tato'rdharātra utthāya sūdamānāyya satvaram /
uvāca rājā saṃsmṛtya brāhmaṇasya pratiśrutam //

gacchāmuṣminvanoddeśe brāhmaṇo māṃ pratīkṣate /
annārthī taṃ tvamannena samāṃsenopapādaya //
gandharva uvāca /

evamuktastataḥ sūdaḥ so'nāsādyāmiṣaṃ kvacit /
nivedayāmāsa tadā tasmai rājñe vyathānvitaḥ //

rājā tu rakṣasāviṣṭaḥ sūdamāha gatavyathaḥ /
apyenaṃ naramāṃsena bhojayeti punaḥ punaḥ //

tathetyuktvā tataḥ sūdaḥ saṃsthānaṃ vadhyaghātinām /
gatvā'jahāra tvarito naramāṃsamapetabhīḥ //

etatsaṃskṛtya vidhivadannopahitamāśu vai /
tasmai prādādbrāhmaṇāya kṣudhitāya tapasvine //

sa siddhacakṣuṣā dṛṣṭvā tadannaṃ dvijasattamaḥ /
abhojyamidamityāha krodhaparyākulekṣaṇaḥ //
brāhmaṇa uvāca /

yasmādabhojyamannaṃ me dadāti sa nṛpādhamaḥ //

sakto mānuṣamāṃseṣu yathoktaḥ śaktinā purā /
udvejanīyo bhūtānāṃ cariṣyati mahīmimām //
gandharva uvāca /

dviranuvyāhṛte rājñaḥ sa śāpo balavānabhūt /
rakṣobalasamāviṣṭo visañjñaścābhavannṛpaḥ //

tataḥ sa nṛpatiśreṣṭho rakṣasāpahṛtendriyaḥ /
uvāca śakhtiṃ taṃ dṛṣṭvā na cirādiva bhārata //

yasmādasadṛśaḥ śāpaḥ prayukto'yaṃ mayi tvayā /
tasmāttvattaḥ pravartiṣye khādituṃ puruṣānaham //

evamuktvā tataḥ sadyastaṃ prāṇairviprayojya ca /
śaktiṃ taṃ bhakṣayāmāsa vyāghraḥ paśumivepsitam //

śaktinaṃ tu mṛtaṃ dṛṣṭvā viśvāmitraḥ punaḥpunaḥ /
vasiṣṭhasyaiva putreṣu tadrakṣaḥ sandideśa ha //

sa tāñśaktyavarānputrānvasiṣṭhasya mahātmanaḥ /
bhakṣayāmāsa sankruddhaḥ siṃhaḥ kṣudramṛgāniva //

vasiṣṭho ghātitāñśrutvā viśvāmitreṇa tānsutān /
dhārayāmāsa taṃ śokaṃ mahādririva medinīm //

cakre cātmavināśāya buddhiṃ sa munisattamaḥ /
na tveva kauśikocchedaṃ mene matimatāṃ varaḥ //

sa merukūṭādātmānaṃ mumoca bhagavānṛṣiḥ /
girestasya śilāyāṃ tu tūlarāśāvivāpatat //

na mamāra ca pātena sa yadā tena pāṇḍava /
tadāgnimiddhaṃ bhagavānsaṃviveśa mahāvane //

taṃ tadā susamiddho'pi na dadāha hutāśanaḥ /
dīpyamāno'pyamitraghna śīto'gnirabhavattataḥ //

sa samudramabhiprekṣya śokāviṣṭo mahāmuniḥ /
baddhvā kaṇṭhe śilāṃ gurvīṃ nipapāta tadāmbhasi //

sa samudrormivegena sthale nyasto mahāmuniḥ / na mamāra yadā vipraḥ kathañcitsaṃśitavrataḥ /
jagāma sa tataḥ khinnaḥ punarevāśramaṃ prati //