Mahabharata · Chapter 1.191

kinnimittamabhūdvairaṃ viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
vasatorāśrame divye śaṃsa naḥ sarvameva tat //
gandharva uvāca /

idaṃ vāsiṣṭhamākhyānaṃ purāṇaṃ paricakṣate /
pārtha sarveṣu lokeṣu yathāvattannibodha me //

kānyakubje mahānāsītpārthivo bharatarṣabha /
gādhīti viśruto loke kuśikasyātmasambhavaḥ //

tasya dharmātmanaḥ putraḥ samṛddhabalavāhanaḥ /
viśvāmitra iti khyato babhūva ripumardanaḥ //

sa cacāra sahāmātyo mṛgayāṃ gahane vane /
mṛgānvidhyanvarāhāṃśca ramyeṣu marudhanvasu //

vyāyāmakarśitaḥ so'tha mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ /
ājagāma naraśreṣṭha vasiṣṭhasyāśramaṃ prati //

tamāgatamabhiprekṣya vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāgṛṣiḥ /
viśvāmitraṃ naraśreṣṭhaṃ pratijagrāha pūjayā //

pādyārghyācamanīcaistaṃ svāgatena ca bhārata /
tathaiva parijagrāha vanyena haviṣā tadā //

tasyātha kāmadhugdhenurvasiṣṭhasya mahātmanaḥ /
uktā kāmānprayaccheti sā kāmānduduhe tataḥ //

bāṣpāḍhyasyodanasyaiva rāśayaḥ parvatopamāḥ /
niṣṭhānāni ca sūpāṃśca dadhikulyāstathaiva ca //

kūpāṃśca ghṛtasampūrṇāngauḍyānnāni sahasraśaḥ / ikṣūnmadhūni lājāṃśca maireyāṃśca varāsavān //

grāmyāraṇyāścauṣadhīśca duduhe paya eva ca /
ṣaḍrasaṃ cāmṛtanibhaṃ rasāyanamanuttamam //

bhojanīyāni peyāni bhakṣyāṇi vividhāni ca /
lehyānyamṛtakalpāni coṣyāṇi ca tathārjunā //

ratnāni ca mahārhāṇi vāsāṃsi vividhāni ca /
taiḥ kāmaiḥ sarvasampūrṇaiḥ pūjitaśca mahipatiḥ //

sāmātyaḥ sabalaścaiva tutoṣa sa bhṛśaṃ tadā /
ṣaḍunnatāṃ supārśvoruṃ pṛthupañcasamāvṛtām //

maṇḍūkanetrāṃ svākārāṃ pīnodhasamaninditām /
suvālaghiṃ śaṅkukarṇāṃ cāruśṛṅgāṃ manoramām //

puṣṭāyataśirogrīvāṃ vismitaḥ so'bhivīkṣyatām /
abhinandya sa tāṃ rājā nandinīṃ gādhinandanaḥ //

abravīcca bhṛśaṃ tuṣṭaḥ sa rājā tamṛṣiṃ tadā /
arbudena gavāṃ brahmanmama rājyena vā punaḥ //

nandinīṃ samprayacchasva bhuṅkṣva rājyaṃ mahāmune /
vasiṣṭha uvāca /
devatātithipitrarthaṃ yājyārthaṃ ca payasvinī //

adeyā nandinīyaṃ vai rājyenāpi tavānagha /
viśvāmitra uvāca /
ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca pārthivaḥ /
kṣatriyo'haṃ bhavānviprastapaḥsvādhyāyasādhanaḥ //

brāhṇeṣu kuto vīryaṃ praśānteṣu dhṛtātmasu /
arbudena gavāṃ yastvaṃ na dadāsi mamepsitam //

svadharmaṃ na prahāsyāmi neṣyāmi ca balena gām /
vasiṣṭha uvāca /
balasthaścāsi rājā ca bāhuvīryaśca kṣatriyaḥ //

yathecchasi tathā kṣipraṃ kuru mā tvaṃ vicāraya /
gandharva uvāca /
evamuktastathā pārtha viśvāmitro balādiva //

haṃsacandrapratīkāśāṃ nandinīṃ tāṃ jahāra gām / sā tadā hriyamāṇā ca viśvāmitrabalairbalāt /
kaśādaṇḍapraṇuditā kālyamānā itastataḥ //

hambhāyamānā kalyāṇī vasiṣṭhasyātha nandinī /
āgamyābhimukhī pārtha tasthau bhagavadunmukhī //

bhṛśaṃ ca tāḍyamānā vai na jagāmāśramāttataḥ /
vasiṣṭha uvāca /
śṛṇomi te ravaṃ bhadre vinadantyāḥ punaḥ punaḥ //

hriyase tvaṃ balādbhadre viśvāmitreṇa nandini / kiṃ kartavyaṃ mayā tatra kṣamāvānbrāhmaṇo hyaham /
gandharva uvāca /

sā bhayānnandinī teṣāṃ balānāṃ bharatarṣabha /
viśvāmitrabhayodvignā vasiṣṭhaṃ samupāgamat //
gauruvāca /

kaśāgradaṇḍābhihatāṃ krośantīṃ māmanāthavat /
viśvāmitrabalairghorairbhagavan kimupekṣase //
gandharva uvāca /

evaṃ tasyāṃ tadā pārtha dharṣitāyāṃ mahāmuniḥ /
na cukṣubhe tadā dhairyānna cacāla dhṛtavrataḥ //
vasiṣṭha uvāca /

kṣatriyāṇāṃ balaṃ tejo brāhmaṇānāṃ kṣamā balam /
kṣamā māṃ bhajate yasmādgamyatāṃ yadi rocate //
nandinyuvāca /

kiṃ nu tyaktā'smi bhagavanyadevaṃ tvaṃ prabhāṣase /
atyaktā'haṃ tvayā brahmannetuṃ śakyā na vai balāt //
vasiṣṭha uvāca /

na tvāṃ tyajāmi kalyāṇi sthīyatāṃ yadi śakyate /
dṛḍhena dāmnā baddhvaiṣa vatsaste hiyate balāt //
gandharva uvāca /

sthīyatāmiti tacchrutvā vasiṣṭhasya payasvinī /
ūrdhvāñcitaśirogrīvā prababhau raudradarśanā //

krodharaktekṣaṇā sā gaurhambhāravaghanasvanā /
viśvāmitrasya tatsainyaṃ vyadrāvayata sarvaśaḥ //

kaśāgradaṇḍābhihatā kālyamānā tatastataḥ /
krodharaktekṣaṇā krodhaṃ bhūya eva samādade //

āditya iva madhyāhne krodhadīptavapurbabhau /
aṅgāravarṣaṃ muñcantī muhurvāladhito mahat //

asṛjatpahlavānpucchātprasravāddrāviḍāñchakān /
yonideśācca yavānāñśakṛtaḥ śabarānbahūn //

mūtrataścāsṛjatkāṃścicchabarāṃścaiva pārśvataḥ /
pauṇḍrānkirātānyavanānsiṃhalānbarbarānkhasān //

cibukāṃśca pulindāṃśca cīnānhūṇānsakeralān /
sasarja phenataḥ sā gaurmlecchānbahuvidhānapi //

tairvisṛṣṭairmahāsainyairnānāmlecchagaṇaistadā /
nānāvaraṇasañchannairnānāyudhadharaistathā //

avākīryata saṃrabdhairviśvāmitrasya paśyataḥ /
ekaikaśca tadā yodhaḥ pañcabhiḥ saptabhirvṛtaḥ //

astravarṣeṇa mahatā vadhyamānaṃ balaṃ tadā /
prabhagnaṃ sarvatastrastaṃ viśvāmitrasya paśyataḥ //

tasya taccaturaṅgaṃ vai balaṃ paramaduḥsaham / prabhagnaṃ sarvato ghoraṃ payasvinyā vinirjitam //

na ca prāṇairviyujyante kecittatrāsya sainikāḥ /
viśvāmitrasya sankruddhairvāsiṣṭhairbharatarṣabha //

sā gaustatsakalaṃ sainyaṃ kālayāmāsa dūrataḥ /
viśvāmitrasya tatsainyaṃ kālyamānaṃ triyojanam //

krośamānaṃ bhayodvignaṃ trātāraṃ nādhyagacchata /
viśvāmitrastato dṛṣṭvā krodhāviṣṭaḥ sa rodasī //

vavarṣa śaravarṣāṇi vasiṣṭhe munisattame /
ghorarūpāṃśca nārācānkṣurānbhallānmahāmuniḥ //

viśvāmitraprayuktāṃstānvaiṇavena vyamocayat /
vasiṣṭhasya tadā dṛṣṭvā karmakauśalamāhave //

viśvāmitro'pi kopena bhūyaḥ śatrunipātanaḥ /
divyāstravarṣaṃ tasmai sa prāhiṇonmunaye ruṣā //

āgneyaṃ vāruṇaṃ caindraṃ yāmyaṃ vāyavyameva ca /
visasarja mahābhāge vasiṣṭhe brahmaṇaḥ sute //

astrāṇi sarvato jvālāṃ visṛjanti prapedire /
yugāntasamaye ghorāḥ pataṅgasyeva raśmayaḥ //

vasiṣṭho'pi mahātejā brahmaśaktiprayuktayā /
yaṣṭyā nivārayāmāsa sarvāṇyastrāṇi sa smayan //

tataste bhasmasādbhūtāḥ patanti sma mahītale /
apohya divyānyastrāṇi vasiṣṭho vākyamabravīt //

nirjito'si mahārāja durātmangādhinandana /
yadi te'sti paraṃ śauryaṃ taddarśaya mayi sthite //
gandharva uvāca /

viśvāmitrastathā cokto vasiṣṭhena narādhipaḥ /
novāca kiñcidvrīḍāḍhyo vidrāvitamahābalaḥ //

dṛṣṭvā tanmahadāścaryaṃ brahmatejobhavaṃ tadā / viśvāmitraḥ kṣatrabhāvānnirviṇṇo vākyamabravīt /
dhigbalaṃ kṣatriyabalaṃ brahmatejobalaṃ balam //

balābale viniścitya tapa eva paraṃ balam /
gandharva uvāca /
sa rājyaṃ sphītamutsṛjya tāṃ ca dīptāṃ nṛpaśriyam //

bhogāṃśca pṛṣṭhataḥ kṛtvā tapasyeva mano dadhe /
sa gatvā tapasā siddhiṃ lokānviṣṭabhya tejasā //

tatāpa sarvāndīptaujā brāhmaṇatvamavāptavān /
apibacca tataḥ somamindreṇa saha kauśikaḥ //

evaṃvīryastu rājarṣirviprarṣiḥ sambabhūva ha //