મહાભારત · અધ્યાય 1.187

તાપત્ય ઇતિ યદ્વાક્યમુક્તવાનસિ મામિહ ।
તદહં જ્ઞાતુમિચ્છામિ તાપત્યાર્થં વિનિશ્ચિતમ્ ॥

તપતી નામ કા ચૈષા તાપત્યા યત્કૃતે વયમ્ ।
કૌન્તેયા હિ વયં સાધો તત્ત્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તઃ સ ગન્ધર્વઃ કુન્તીપુત્રં ધનઞ્જયમ્ ।
વિશ્રુતં ત્રિષુ લોકેષુ શ્રાવયામાસ વૈ કથામ્ ॥

હન્ત તે કથયિષ્યામિ કથામેતાં મનોરમામ્ ।
યથાવદખિલાં પાર્થ સર્વબુદ્ધિમતાં વર ॥

ઉક્તવાનસ્મિ યેન ત્વાં તાપત્ય ઇતિ યદ્વચઃ ।
તત્તેઽહં કથયિષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમના ભવ ॥

ય એષ દિવિ ધિષ્ણ્યેન નાકં વ્યાપ્નોતિ તેજસા ।
એતસ્ય તપતી નામ બભૂવ સદૃશી સુતા ॥

વિવસ્વતો વૈ દેવસ્ય સાવિત્ર્યવરજા વિભો ।
વિશ્રુતા ત્રિષુ લોકેષુ તપતી તપસા યુતા ॥

ન દેવી નાસુરી ચૈવ ન યક્ષી ન ચ રાક્ષસી ।
નાપ્સરા ન ચ ગન્ધર્વી તથા રૂપેણ કાચન ॥

સુવિભક્તાનવદ્યાઙ્ગી સ્વસિતાયતલોચના ।
સ્વાચારા ચૈવ સાધ્વી ચ સુવેષા ચૈવ ભામિની ॥

ત તસ્યાઃ સદૃશં કઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ ભારત ।
ભર્તારં સવિતા મેને રૂપશીલગુણશ્રુતૈઃ ॥

સમ્પ્રાપ્તયૌવનાં પશ્યન્દેયાં દુહિતરં તુ તામ્ । દ્વ્યષ્ટવર્ષાં તુ તાં શ્યામાં સવિતા રૂપશાલિનીમ્ ।
નોપલેભે તતઃ શાન્તિં સમ્પ્રદાનં વિચિન્તયન્ ॥

અથર્ક્ષપુત્રઃ ક્રાન્તેય કુરૂણામૃષભો બલી ।
સૂર્યમારાધયામાસ નૃપઃ સંવરણસ્તદા ॥

અર્ધ્યમાલ્યોપહારાદ્યૈર્ગન્ધૈશ્ચ નિયતઃ શુચિઃ ।
નિયમૈરુપવાસૈશ્ચ તપોભિર્વિવિધૈરપિ ॥

સુશ્રૂષુરનહંવાદી શુચિઃ પૌરવનન્દન ।
અંશુમન્તં સમુદ્યન્તં પૂજયામાસ ભક્તિમાન્ ॥

તતઃ કૃતજ્ઞં ધર્મજ્ઞં રૂપેણાસદૃશં ભુવિ ।
તપત્યાઃ સદૃશં મેને સૂર્યઃ સંવરણં પતિમ્ ॥

દાતુમૈચ્છત્તતઃ કન્યાં તસ્મૈ સંવરણાય તામ્ ।
નૃપોત્તમાય કૌરવ્ય વિશ્રુતાભિજનાય ચ ॥

યથા હિ દિવિ દીપ્તાંશુઃ પ્રભાસયતિ તેજસા ।
તથા ભુવિ મહિપાલો દીપ્ત્યા સંવરણોઽભવત્ ॥

યથાઽર્ચયન્તિ ચાદિત્યમુદ્યન્તં બ્રહ્મવાદિનઃ ।
તથા સંવરણં પાર્થ બ્રાહ્મણાવરજાઃ પ્રજાઃ ॥

સ સોમમતિ કાન્તત્વાદાદિત્યમતિ તેજસા ।
બભૂવ નૃપતિઃ શ્રીમાન્સુહૃદાં દુર્હૃદામપિ ॥

એવન્ગુણસ્ય નૃપતેસ્તથાવૃત્તસ્ય કૌરવ ।
તસ્મૈ દાતું મનશ્ચક્રે તપતીં તપનઃ સ્વયમ્ ॥

સ કદાચિદથો રાજા શ્રીમાનમિતવિક્રમઃ ।
ચચાર મૃગયાં પાર્થ પર્વતોપવને કિલ ॥

ચરતો મૃગયાં તસ્ય ક્ષુત્પિપાસાસમન્વિતઃ ।
મમાર રાજ્ઞઃ કૌન્તેય ગિરાવપ્રતિમો હયઃ ॥

સ મૃતાશ્વશ્ચરન્પાર્થ પદ્ભ્યામેવ ગિરૌ નૃપઃ ।
દદર્શાસદૃશીં લોકે કન્યામાયતલોચનામ્ ॥

સ એવ એકામાસાદ્ય કન્યાં પરબલાર્દનઃ ।
તસ્થૌ નૃપતિશાર્દૂલઃ પશ્યન્નવિચલેક્ષણઃ ॥

સ હિ તાં તર્કયામાસ રૂપતો નૃપતિઃ શ્રિયમ્ ।
પુનઃ સન્તર્કયામાસ રવેર્ભ્રષ્ટામિવ પ્રભામ્ ॥

વપુષા વર્ચસા ચૈવ શિખામિવ વિભાવસોઃ ।
પ્રસન્નત્વેન કાન્ત્યા ચ ચન્દ્રરેખામિવામલામ્ ॥

ગિરિપૃષ્ઠે તુ સા યસ્મિન્સ્થિતા સ્વસિતલોચના ।
વિભ્રાજમાના શુશુભે પ્રતિમેવ હિરણ્મયી ॥

તસ્યા રૂપેણ સ ગિરિર્વેષેણ ચ વિશેષતઃ ।
સસવૃક્ષક્ષુપલતો હિરણ્મય ઇવાભવત્ ॥

અવમેને ચ તાં દૃષ્ટ્વા સર્વલોકેષુ યોષિતઃ ।
અવાપ્તં ચાત્મનો મેને સ રાજા ચક્ષુષઃ ફલં ॥

જન્મપ્રભૃતિ યત્કિચિન્દ્દૃષ્ટવાન્સ મહીપતિઃ ।
રૂપં ન સદૃશં તસ્યાસ્તર્કયામાસ કિઞ્ચન ॥

તયા બદ્ધમનશ્ચક્ષુઃ પાશૈર્ગુણમયૈસ્તદા ।
ન ચચાલ તતો દેશાદ્બુબુધે ન ચ કિઞ્ચન ॥

અસ્યા નૂનં વિશાલાક્ષ્યાઃ સદેવાસુરમાનુષમ્ ।
લોકં નિર્મથ્ય ધાત્રેદં રૂપમાવિષ્કૃતં કૃતમ્ ॥

એવં સન્તર્કયામાસ રૂપદ્રવિણસમ્પદા ।
કન્યામસદૃશીં લોકે નૃપઃ સંવરણસ્તદા ॥

તાં ચ દૃષ્ટ્વૈવ કલ્યાણીં કલ્યાણાભિજનો નૃપઃ ।
જગામ મનસા ચિન્તાં કામબાણેન પીડિતઃ ॥

દહ્યમાનઃ સ તીવ્રેણ નૃપતિર્મન્મથાગ્નિના ।
અપ્રગલ્ભાં પ્રગલ્ભસ્તાં તદોવાચ મનોહરામ્ ॥

કાઽસિ કસ્યાસિ રમ્ભોરુ કિમર્થં ચેહ તિષ્ઠસિ ।
કથં ચ નિર્જનેઽરણ્યે ચરસ્યેકા શુચિસ્મિતે ॥

ત્વં હિ સર્વાનવદ્યાઙ્ગી સર્વાભરણભૂષિતા ।
વિભૂષણમિવૈતેષાં ભૂષણાનામભીપ્સિતમ્ ॥

ન દેવીં નાસુરીં ચૈવ ન યક્ષીં ન ચ રાક્ષસીમ્ ।
ન ચ ભોગવતીં મન્યે ન ગન્ધવીં ન માનુષીમ્ ॥

યા હિ દૃષ્ટા મયા કાશ્ચિચ્છ્રુતા વાઽપિ વરાઙ્ગનાઃ ।
ન તાસાં સદૃશીં મન્યે ત્વામહં મત્તકાશિનિ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ ચારુવદને ચન્દ્રાત્કાન્તતરં તવ ।
વદનં પદ્મપત્રાક્ષં માં મથ્નાતીવ મન્મથઃ ॥

એવં તાં સ મહીપાલો બભાષે ન તુ સા તદા ।
કામાર્તં નિર્જનેઽરણ્યે પ્રત્યબાષથ કિઞ્ચન ॥

તતો લાલપ્યમાનસ્ય પાર્થિવસ્યાયતેક્ષણા ।
સૌદામિનીવ ચાભ્રેષુ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

તામન્વેષ્ટું સ નૃપતિઃ પરિચક્રામ સર્વતઃ ।
વનં વનજપત્રાક્ષીં ભ્રમન્નુન્મત્તવત્તદા ॥

અપશ્યમાનઃ સ તુ તાં બહુ તત્ર વિલપ્ય ચ ।
નિશ્ચેષ્ટઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠો મુહૂર્તં સ વ્યતિષ્ઠત ॥