Mahabharata · Chapter 1.177

upapannamidaṃ mātastvayā yadbuddhipūrvakam /
ārtasya brāhmaṇasyaitadanukrośādidaṃ kṛtam //

dhruvameṣyati bhīmo'yaṃ nihatya puruṣādakam /
sarvathā brāhmaṇasyārthe yadanukrośavatyasi //

yathā tvidaṃ na vindeyurnarā nagaravāsinaḥ /
tathā'yaṃ brāhmaṇo vācyaḥ parigrāhyaśca yatnataḥ //
vaiśampāyana uvāca /

yudhiṣṭhireṇa sammantrya brāhmaṇārthamarindama /
kuntī praviśya tānsarvānmantrayāmāsa bhārata //

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ bhīmaseno mahābalaḥ /
brāhmaṇaṃ samupāgamya vacaścedamuvāca ha //

āpadastvāṃ vimokṣye'haṃ saputraṃ brāhmaṇa priyam /
mā bhaiṣī rākṣasāttasmānmāṃ dadātu baliṃ bhavān //

ida māmaśitaṃ kartuṃ prayatasva sakṛdgṛhe /
āthātmānaṃ prādāsyāmi tasmai ghorāya rakṣase //

tvaradhvaṃ kiṃ vilambadhve mā ciraṃ kurutānaghāḥ /
vyavasyeyaṃ manaḥ prāṇairyuṣmānrakṣitumadya vai //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktaḥ sa bhīmena brāhmaṇo bharatarṣabha /
suhṛdāṃ tatsamākhyāya dadāvannaṃ susaṃskṛtam //

piśitodanamājahrurathāsmai puravāsinaḥ /
saghṛtaṃ sopadaṃśaṃ ca sūpairnānāvidhaiḥ saha //

tadā'śitvā bhīmaseno māṃsāni vividhāni ca /
modakāni ca mukhyāni citrodanacayānbahūn //

tato'pibaddadhighaṭānsubahūndroṇasammitān /
tasya bhuktavataḥ paurā yathāvatsamupārjitān //

upajahrurbhṛtaṃ bhāgaṃ samṛddhamanasastadā /
tato rātryāṃ vyatītāyāṃ savyañjanadadhiplutam //

samāruhyānnasampūrṇaṃ śakaṭaṃ sa vṛkodaraḥ /
prayayau tūryanirghoṣaiḥ pauraiśca parivāritaḥ //

ātmānameṣo'nnabhūto rākṣasāya pradāsyati /
taruṇo'pratirūpaśca dṛḍha audariko yuvā //

vāgbhirevamprakārābhiḥ stūyamāno vṛkodaraḥ /
cucoda sa balīvardau yuktau sarvāṅgakālakau //

vāditrāṇāṃ pravādena tatastaṃ puruṣādakam /
abhyagacchatsusaṃhṛṣṭaḥ sarvatra manujairvṛtaḥ //

samprāpya sa ca taṃ deśamekākī samupāyayau /
puruṣādabhayādbhītastatraivāsījjanavrajaḥ //

sa gatvā dūramadhvānaṃ dakṣiṇāmabhito diśam /
yatopadiṣṭamuddeśe dadarśa vipulaṃ drumam //

keśamajjāsthimedobhirbāhūrucaraṇairapi /
ārdraiḥ śuṣkaiśca sankīrṇamabhito'tha vanaspatim //

gṛdhrakaṅkabalacchannaṃ gomāyugaṇasevitam /
ugragandhamacakṣuṣyaṃ śmaśānamiva dāruṇam //

taṃ praviśya mahāvṛkṣaṃ cintayāmāsa vīryavān /
yāvanna paśyate rakṣo bakābhikhyaṃ balottaram //

ācitaṃ vividhairbhojyairannairuccāvacairidam /
śakaṭaṃ sūpasampūrṇaṃ yāvaddrakṣyati rākṣasaḥ //

tāvadeveha bhokṣye'haṃ durlabhaṃ hi punarbhavet /
viprakīryeta sarvaṃ hi prayuddhe mayi rakṣasā //

abhojyaṃ hi śavasparśe nigṛhīte bake bhavet /
sa tvevaṃ bhīmakarmā tu bhīmaseno'bhilakṣya ca //

upaviśya vivikte'nnaṃ bhuṅkte sma paramaṃ paraḥ /
taṃ tataḥ sarvato'paśyandrumānāruhya nāgarāḥ //

nārakṣo balimaśnīyādevaṃ bahu ca mānavāḥ /
bhuṅkte brāhmaṇarūpeṇa bako'yamiti cābruvan //

sa taṃ hasati tejasvī tadannamupabhujya ca / āsādya tu vanaṃ tasya rakṣasaḥ pāṇḍavo balī /
ājuhāva tato nāmnā tadannamupapādayan //

tataḥ sa rākṣasaḥ kruddho bhīmasya vacanāttadā /
ājagāma susankruddho yatra bhīmo vyavasthitaḥ //

mahākāyo mahāvego dārayanniva medinīm /
lohitākṣaḥ karālaśca lohitaśmaśrumūrdhajaḥ //

ākarṇādbhinnavaktraśca śaṅkukarṇo vibhīṣaṇaḥ /
triśikhāṃ bhrukuṭiṃ kṛtvā sandaśya daśanacchadam //

bhuñjānamannaṃ taṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ sa rākṣasaḥ /
vivṛtya nayane kruddha idaṃ vacanamabravīt //

ko'yamannamidaṃ bhuṅkte madarthamupakalpitam /
paśyato mama durbuddhiryiyāsuryamasādanam //

bhīmasenastataḥ śrutvā prahasanniva bhārata /
rākṣasaṃ tamanādṛtya bhuṅkta eva parāṅmukhaḥ //

ravaṃ sa bhairavaṃ kṛtvā samudyamya karāvubhau /
abhyadravadbhīmasenaṃ jiṅāṃsuḥ puruṣādakaḥ //

tathāpi paribhūyainaṃ prekṣamāṇo vṛkodaraḥ /
rākṣasaṃ bhuṅkta evānnaṃ pāṇḍavaḥ paravīrahā //

amarṣeṇa tu sampūrṇaḥ kuntīputraṃ vṛkodaram /
jaghāna pṛṣṭhe pāṇibhyāmubhābhyāṃ pṛṣṭhataḥ sthitaḥ //

tathā balavatā bhīmaḥ pāṇibhyāṃ bhṛśamāhataḥ /
naivāvalokayāmāsa rākṣasaṃ bhuṅkta eva saḥ //

tataḥ sa bhūyaḥ sankruddho vṛkṣamādāya rākṣasaḥ /
tāḍayiṣyaṃstadā bhīmaṃ punarabhyadravadbalī //

kṣiptaṃ kruddhena taṃ vṛkṣaṃ pratijagrāha vīryavān /
savyena pāṇinā bhīmo dakṣiṇenāpyabhuṅkta ha //

śakaṭānnaṃ tato bhuktvā rakṣasaḥ pāṇinā saha /
gṛhṇanneva tadā vṛkṣaṃ niḥśeṣaṃ parvatopamam //

bhīmaseno hasanneva bhuktvā tyaktvā ca rākṣasam /
pītvā dadhighaṭānpūrṇānghṛtakumbhāñśataṃ śatam //

vāryupaspṛśya saṃhṛṣṭastasthau giririvāparaḥ /
bhrāmayantaṃ mahāvṛkṣamāyāntaṃ bhīmadarśanam //

dṛṣṭvotthāyāhave vīraḥ siṃhanādaṃ vyanādayat /
bhujavegaṃ tathā'sphoṭaṃ kṣvelitaṃ ca mahāsvanam //

kṛtvā'hvayata sankruddho bhīmaseno'tha rākṣasam /
uvācāśaniśabdena dhvaninā bhīṣayanniva //
bhīma uvāca /

bahukālaṃ supuṣṭaṃ te śarīraṃ rākṣasādhama /
dvipaccatuṣpanmāṃsaiśca bahubhiścaudanairapi //

madbāhubalamāśritya na tvaṃ bhūyastvaśiṣyasi /
adya madbāhuniṣpiṣṭo gamiṣyasi yamālayam //

adyaprabhṛti svapsyanti vetrakīyanivāsinaḥ /
nirudvignāḥ purasyāsya kaṇṭake sūddhṛte mayā //

adya yuddhe śarīraṃ te kaṅkagomāyuvāyasāḥ /
mayā hatasya khādantu vikarṣantu ca bhūtale //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā susankruddhaḥ pārtho bakajighāṃsayā /
upādhāvadbakaścāpi pārthaṃ pārthivasattama //

mahākāyo mahāvego dārayanniva medinīm /
piśaṅgarūpaḥ piṅgākṣo bhīmasenamabhidravat //

triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā sandaśya daśanacchadam /
bhṛśaṃ sa bhūyaḥ sankruddho vṛkṣamādāya rākṣasaḥ //

tāḍayiṣyaṃstadā bhīmaṃ tarasā'bhyadravadbalī /
kruddhenābhihataṃ vṛkṣaṃ pratijagrāha līlayā //

savyena pāṇinā bhīmaḥ prahasanniva bhārata /
tataḥ sa punarudyamya vṛkṣānbahuvidhānbalī //

prāhiṇodbhīmasenāya bako'pi balavānraṇe /
sarvānapohayadvṛkṣānsvasya hastasya śākhayā //

tadvṛkṣayuddhamabhavadvṛkṣaṣaṇḍavināśanam //
mahatsughoraṃ rājendra bakapāṇḍavayostadā //

nāma viśrāvya sa bakaḥ samabhidrutya pāṇḍavam /
samayudhyata tīvreṇa vegena puruṣādakaḥ //

tayorvegena mahatā pṛthivī samakampata /
pādapāṃśca mahāmātrāṃścūrṇayāmāsatuḥ kṣaṇāt //

drutamāgatya pāṇibhyāṃ gṛhītvā cainamākṣipat /
ākṣipto bhīmasenaśca punarevotthito hasan //

āliṅgyāpi bakaṃ bhīmo nyahanadvasudhātale /
bhīmo visarjayitvainaṃ samāśvasihi rākṣasa //

ityuktvā punarāsphoṭya uttiṣṭheti ca so'bravīt /
samutpatya tataḥ kruddho rūpaṃ kṛtvā mahattaram //

virūpaḥ sahasā tasthau2 tarjayitvā vṛkodaram /
ahasadbhīmaseno'pi rākṣasaṃ bhīmadarśanam //

asau gṛhītvā pāṇibhyāṃ pṛṣṭhataśca vyavasthitaḥ /
jānubhyāṃ pīḍayitvātha pātayāmāsa bhūtale //

punaḥ kruddho visṛjyainaṃ rākṣasaṃ krodhajīvitam /
svāṃ kaṭīmīṣadunnamya bāhū tasya parāmṛśat //

tasya bāhū samādāya tvaramāṇo vṛkodaraḥ /
utkṣipya cāvadhūyainaṃ pātayanbalavānbhuvi //

taṃ tu vāmena pādena kruddho bhīmaparākramaḥ /
urasyenaṃ samājaghne bhīmastu patitaṃ bhuvi //

vyāttānanena ghoreṇa lambajihvena rakṣasā /
tenābhidrutya bhīmena bhīmo mūrdhni samāhataḥ //

evaṃ nihanyamānaḥ sa rākṣasena balīyasā /
roṣeṇa mahatā'viṣṭo bhīmo bhīmaparākramaḥ //

gṛhītvā madhyamutkṣipya balī jagrāha rākṣasam /
tāvanyonyaṃ pīḍayantau puruṣādavṛkodarau //

mattāviva mahānāgāvanyonyaṃ vicakarṣatuḥ //

bāhuvikṣepaśabdaiśca bhīmarākṣasayostadā / vetrakīyapurī sarvā vitrastā samapadyata //

tayorvegena mahatā tatra bhūmirakampata /
pādapānvīrudhaścaiva cūrṇayāmāsatū rayāt //

samāgatau ca tau vīrāvanyonyavadhakāṅkṣiṇau /
giribhirgiriśṛhgaiśca pāṣāṇaiḥ parvatacyutaiḥ //

anyonyaṃ tāḍayantau tau cūrṇayāmāsatustadā /
āyāmavistarābhyāṃ ca parito yojanadvayam //

nirmahīruhapāṣāṇatṛṇakuñjalatāvalim /
cakraturyuddhadurmattau kūrmapṛṣṭhopamāṃ mahīm //

muhūrtamevaṃ saṃyudhya samaṃ rakṣaḥkurūdvahau /
tato rakṣovināśāya matiṃ kṛtvā kurūttamaḥ //

dantānkaṭakaṭīkṛtya daṣṭvā ca daśanacchadam /
netre saṃvṛtya vikaṭaṃ tiryakpraikṣata rākṣasam //

atha taṃ lolayitvā tu bhīmaseno mahābalaḥ /
agṛhṇātparirabhyainaṃ bāhubhyāṃ parirabhya ca //

jānubhyāṃ pārśvayoḥ kukṣau pṛṣṭhe vakṣasi jaghnivān /
bhagnorubāhuhṛccaiva visraṃsaddehabandhanaḥ //

prasvedadīrghaniśvāso niryañjīvākṣitārakaḥ /
ajāṇḍāsphoṭanaṃ kurvannākrośaṃśca śvasañchanaiḥ //

bhūmau nipatya viluṭhandaṇḍāhata ivoragaḥ /
visphurantaṃ mahākāyaṃ parito vicakarṣa ha //

vikṛṣyamāṇo vegena pāṇḍavena balīyasā / samayujyata tīvreṇa śrameṇa puruṣādakaḥ //

hīyamānabalaṃ rakṣaḥ samīkṣya puruṣarṣabhaḥ /
niṣpiṣya bhūmau jānubhyāṃ samājaghne vṛkodaraḥ //

tato.ñasya jānunā pṛṣṭhamavapīḍya balādiva /
bāhunā parijagrāha dakṣiṇena śirodharām //

savyena ca kaṭīdeśe gṛhya vāsasi pāṇḍavaḥ /
jānunyāropya tatpṛṣṭhaṃ mahāśabdaṃ babhañja ha //

tato'sya rudhiraṃ vaktrātprādurāsīdviśāmpate /
bhajyamānasya bhīmena tasya ghorasya rakṣasaḥ //