Mahabharata · Chapter 1.141

tato drupadamāsādya bhāradvājaḥ pratāpavān /
abravītpārthivaṃ rājansakhāyaṃ viddhi māmiha //

ityevamuktaḥ sakhyā sa prītirpūrvaṃ janeśvaraḥ /
bhāradvājena pāñcālyo nāmṛṣyata vaco'sya tat //

sa krodhāmarṣajihmabhrūḥ kaṣāyīkṛtalocanaḥ /
aiśvaryamadasampanno droṇaṃ rājā'bravīdidam //
drupada uvāca /

akṛteyaṃ tava prajñā brahmannātisamañjasā /
yanmāṃ vravīṣi prasabhaṃ sakhā te'hamiti dvija //

na hi rājñāmudīrṇānāmevambhūtairnaraiḥ kvacit /
sakhyaṃ bhavati mandātmañśriyā hīnairdhanacyutaiḥ //

sauhṛdānyapi jīryante kālena parijīryataḥ /
sauhṛdaṃ me tvayā hyāsītpūrvaṃ sāmarthyabandhanam //

na sakhyamajaraṃ loke hṛdi tiṣṭhati kasyacit /
kāmaścaitannāśayati krodho vainaṃ rahatyuta //

maivaṃ jīrṇamupāssva tvaṃ sakhyaṃ bhavadupādhikṛt /
āsītsakhyaṃ dvijaśreṣṭha tvayā me'rthanibandhanam //

na daridro vasumato nāvidvānviduṣaḥ sakhā /
na śūrasya sakhā klībaḥ sakhipūrvaṃ kimiṣyate //

yayoreva samaṃ vittaṃ yayoreva samaṃ śrutam /
tayorvivāhaḥ sakhyaṃ ca na tu puṣṭavipuṣṭayoḥ //

nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā /
nārājā pārthivasyāpi sakhipūrvaṃ kimiṣyate //
vaiśampāyana uvāca /

drupadenaivamuktastu bhāradvājaḥ pratāpavān /
muhūrtaṃ cintayitvā tu manyunā'bhipariplutaḥ //

sa viniścitya manasā pāñcālyaṃ pratibuddhimān / śiṣyaiḥ parivṛtaḥ śrīmānputreṇa sahitastathā //

jagāma kurumukhyānāṃ nāgaraṃ nāgasāhvayam /
tāṃ pratijñāṃ pratijñāya yāṃ kartā nacirādiva //

sa nāgapuramāgamya gautamasya niveśane /
bhāradvājo'vasattatra pracchannaṃ dvijasattamaḥ //

tato'sya tanujaḥ pārthānkṛpasyānantaraṃ prabhuḥ /
astrāṇi śikṣayāmāsa nābudhyanta ca taṃ janāḥ //

evaṃ sa tatra gūḍhātmā kañcitkālamuvāsa ha /
kumārāstvatha niṣkramya sametā gajasāhvayāt //

krīḍanto vīṭayā tatra vīrāḥ paryacaranmudā /
teṣāṃ sankrīḍamānānāmudapāne'ṅgulīyakam //

papāta dharmaputrasya vīṭā tatraiva cāpatat /
gartānbunā praticchannaṃ tārārūpamivāmbare //

dṛṣṭvā caite kumārāśca taṃ yatnātparyavārayan / tataste yatnamātiṣṭhanvīṭāmuddhartumādṛtāḥ /
na ca te pratyayadyanta karma vīṭopalabdhaye //

tato'nyonyamavaikṣanta vrīḍayāvanatānanāḥ /
tasyā yogamavidanto bhṛśaṃ cotkaṇṭhitābhavan //

te'paśyanbrāhmaṇaṃ śyāmamāpannaṃ palitaṃ kṛśam /
kṛtyavantamadūrasthamagnihotrapuraskṛtam //

te taṃ dṛṣṭvā mahātamānamupagamya kumārakāḥ /
bhagnotsāhakriyātmāno brāhmaṇaṃ paryavārayan //

atha droṇaḥ kumārāṃstāndṛṣṭvā katyavaśastadā /
prahasya mandaṃ paiśalyādabhyabhāṣata vīryavān //

aho vo dhigbalaṃ kṣātraṃ dhigetāṃ vaḥ kṛtāstratām /
bharatasyānvaye jātā ye vīṭāṃ nādhigacchata //

vīṭāṃ ca mudrikāṃ caiva hyahametadapi dvayam /
uddhareyamiṣīkābhirbhojanaṃ me pradīyatām //

tato'bravīttadā droṇaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
kṛpasyānumate brahmanbhikṣāmāpnuhi śāśvatīm //

evamuktaḥ pratyuvāca prahasya bharatānidam /
droṇa uvāca /
eṣā muṣṭiriṣīkāṇāṃ mayā'streṇābhimantritā //

asyā vīryaṃ nirīkṣadhvaṃ yadanyeṣu na vidyate /
vetsyāmīṣikayā vīṭāṃ tāmiṣīkāṃ tathā'nyayā //

tāmanyayā samāyoge vīṭāyā grahaṇaṃ mama /
vaiśampāyana uvāca /
tato yathoktaṃ droṇena tatsarvaṃ kṛtamañjasā //

tadavekṣya kumārāste vismayotphullalocanāḥ /
āścaryamidamatyantamiti matvā vaco'bruvan //

mudrikāmaṇi viprarṣe śīdhrametāṃ samuddharatha
vaiśampāyana uvāca /
tataḥ śaraṃ samādāya dhanuścāpi mahāyaśāḥ //

śareṇa viddhvā mudrāṃ tāmūrdhvamāvāhayatprabhuḥ /
sa śaraṃ samupādāya kūpādaṅguliveṣṭanam //

dadau tataḥ kumārāṇāṃ vismitānāmavismitaḥ /
mudrikāmuddhṛtāṃ dṛṣṭvā tamāhuste kumārakāḥ //

abhivandāmahe brahmannaitadanyeṣu vidyate /
ko'si kasyāsi jānīmo vayaṃ kiṃ karavāmahe //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastato droṇaḥ pratyuvāca kumārakān /
ācakṣadhvaṃ ca bhīṣmāya rūpeṇa ca guṇaiśca mām //

sa eva sumahātejāḥ sāmprataṃ pratipatsyate /
vaiśampāyana uvāca /
tathetyuktvā ca gatvā ca bhīṣmamūcuḥ kumārakāḥ //

brāhmaṇasya vacaḥ kṛtsnaṃ tacca karma tathāvidham /
bhīṣmaḥ śrutvā kumārāṇāṃ droṇaṃ taṃ pratyajānata //

yuktarūpaḥ sa hi gururityevamanucintya ca /
athainamānīya tadā svayameva susatkṛtam //

paripapraccha nipuṇaṃ bhīṣmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ /
hetumāgamane tacca droṇaḥ sarvaṃ nyavedayat //
droṇa uvāca /

maharṣeragniveśyasya sakāśamahamacyuta /
astrārthamagamaṃ pūrvaṃ dhanurvedajighṛkṣayā //

brahmacārī vinītātmā jaṭilo bahulāḥ samāḥ /
avasaṃ suciraṃ tatra guruśuśrūṣaṇe rataḥ //

pāñcālyo rājaputraśca yajñaseno mahābalaḥ /
iṣvastrahetornyavasattasminneva gurau prabhuḥ //

sa me tatra sakhā cāsīdupakārī priyaśca me /
tenāhaṃ saha sangamya vartayansuciraṃ prabho //

bālyātprabhṛti kauravya sahādhyayanameva ca /
sa me sakhā sadā tatra priyavādī priyankaraḥ //

abravīditi māṃ bhīṣma vacanaṃ prītivardhanam /
ahaṃ priyatamaḥ putraḥ piturdroṇa mahātmanaḥ //

abhiṣekṣyati māṃ rājye sa pāñcālyo yadā tadā /
tadbhojyaṃ bhavatā rājyamardhaṃ satyena te śape //

mama bhogāśca vittaṃ ca tvadadhīnaṃ sukhāni ca /
evamuktvā'tha vavrāja kṛtāstraḥ pūjito mayā //

tacca vākyamahaṃ nityaṃ manasā dhārayaṃstadā /
so'haṃ pitṛniyogena putralobhādyaśasvinīm //

śāradvatīṃ mahāprajñāmupayeme mahāvratām /
agnihotre ca satre ca dame ca satataṃ ratām //

lebhe ca gautamī putramaśvatthāmānamaurasam /
bhīmavikramakarmāṇamādityasamatejasam //

putreṇa tena prīto'haṃ bharadvājo mayā yathā / gokṣīraṃ pibato dṛṣṭvā dhaninastatra putrakān /
aśvatthāmārudadbālastanme sandehayaddiśaḥ //

na snātako'vasīdeta vartamānaḥ svakarmasu /
iti sañcintya manasā taṃ deśaṃ bahuśo bhraman //

viśuddhaṇicchangāṅgeya dharmopetaṃ pratigraham /
antādantaṃ parikramya nādhyagacchaṃ payasvinīm //

yavapiṣṭodakenainaṃ lobhayeyaṃ kumārakam /
pītvā piṣṭarasaṃ bālaḥ kṣīraṃ pītaṃ mayā'pi ca //

nanartotthāya kauravya hṛṣṭo bālyādvimohitaḥ /
taṃ dṛṣṭvā nṛtyamānaṃ tu bālaiḥ parivṛtaṃ sutam //

hāsyatāmupasamprāptaṃ kaśmalaṃ tatra me'bhavat /
droṇaṃ dhigastvadhaninaṃ yo dhanaṃ nādhigacchati //

piṣṭodakaṃ suto yasya pītvā kṣīrasya tṛṣṇayā /
nṛtyatisma mudāviṣṭaḥ kṣīraṃ pītaṃ mayā'pyuta //

iti sambhāṣatāṃ vācaṃ śrutvā me buddhiracyavat /
ātmānaṃ cātmanā garhanmanasedaṃ vyacintayam //

api cāhaṃ purā viprairvarjito garhito vase /
paropasevāṃ pāpiṣṭhāṃ na ca kuryāṃ dhanepsayā //

iti matvā priyaṃ putraṃ bhīṣmādāya tato hyaham /
pūrvasnehānurāgitvātsadāraḥ saumakiṃ gataḥ //

abhiṣiktaṃ tu śrutvaiva kṛtārtho'smīti cintayan /
priyaṃ sakhāyaṃ suprīto rājyasthaṃ samupāgamam //

saṃsmaransaṅgamaṃ caiva vacanaṃ caiva tasya tat /
tato drupadamāgamya sakhaipūrvamahaṃ prabho //

abruvaṃ puruṣavyāghra sakhāyaṃ viddhi māmiti /
upasthitastu drupadaṃ sakhivaccāsmi saṅgataḥ //

sa māṃ nirākāramiva prahasannidamabravīt /
akṛteyaṃ tava prajñā brahmannātisamañjasā //

yadāttha māṃ tvaṃ prasabhaṃ sakhā te'hamiti dvija /
sangatanīha jīryanti kālena parijīryataḥ //

sauhṛdaṃ me tvayā hyāsītpūrvaṃ sāmarthyabandhanam /
nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā //

sāmyāddhi sakhyaṃ bhavati vaiṣamyānnopapadyate /
na sakhyamajaraṃ loke vidyate jātu kasyacit //

kāmo vainaṃ viharati krodho vainaṃ rahatyuta /
maivaṃ jīrṇamupāssva tvaṃ sakhyaṃ bhavadupādhikṛt //

āsītsakhyaṃ dvijaśreṣṭha tvayā me'rthanibandhanam /
nahyanāḍhyaḥ sakhā'ḍhyasya nāvidvānviduṣaḥ sakhā //

na śūrasya sakhā klībaḥ sakhipūrvaṃ kimiṣyate /
na hi rājñāmudīrṇānāmevaṃ bhūtairnaraiḥ kvacit //

sakhyaṃ bhavati mandātmañchriyā hīnairdhanacyutaiḥ /
nāśrotriyaḥ śrotriyasya nārathī rathinaḥ sakhā //

nārājā pārthivasyāpi sakhipūrvaṃ kimiṣyate /
ahaṃ tvayā na jānāmi rājyārthe saṃvidaṃ kṛtām //

ekarātraṃ tu te brahmankāmaṃ dāsyāmi bhojanam /
evamuktastvahaṃ tena sadāraḥ prasthitastadā //

tāṃ pratijñāṃ pratijñāya yāṃ kartā'smyacirādiva /
drupadenaivamukto'haṃ manyunā'bhipariplutaḥ //

abhyāgacchaṃ kurūnbhīṣma śiṣyairarthī guṇānvitaiḥ /
tato'haṃ bhavataḥ kāmaṃ saṃvardhayitumāgataḥ //

idaṃ nāgapuraṃ ramyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te /
vaiśampāyana uvāca /
evamuktastadā bhīṣmo bhāradvājamabhāṣata //
bhīṣma uvāca /

apajyaṃ kriyatāṃ cāpaṃ sādhvastraṃ pratipādaya /
bhuṅkṣa bhogānbhṛśaṃ prītaḥ pūjyamānaḥ kurukṣaye //

kurūṇāmasti yadvittaṃ rājyaṃ cedaṃ sarāṣṭrakam /
tvameva paramo rājā sarve vākyakarāstava //

yacca te prārthitaṃ brahmankṛtaṃ taditi cintyatām /
diṣṭyā prāpto'si viprarṣe mahānme'nugrahaḥ kṛtaḥ //