Mahabharata · Chapter 1.137

tataḥ kṣattā ca bhīṣmaśca vyāso rājā ca bandhubhiḥ /
daduḥ śrāddhaṃ tadā pāṇḍoḥ svadhāmṛtamayaṃ tadā //

purohitasahāyāste yathānyāyamakurvata / kurūṃśca vipramukhyāṃśca bhojayitvā sahasraśaḥ /
ratnaughāndvijamukhyebhyo dattvā grāmavarāṃstathā //

kṛtaśaucāṃstatastāṃstu pāṇḍavānbharatarṣabhān /
ādāya viviśuḥ sarve puraṃ vāraṇasāhvayam //

satataṃ smānuśocantastameva bharatarṣabham /
paurajānapadāḥ sarve mṛtaṃ svamiva bāndhavam //

śrāddhāvasāne tu tadā dṛṣṭvā taṃ duḥkhitaṃ janam /
sammūḍhāṃ duḥkhaśokārtāṃ vyāso mātaramabravīt //

atikrāntasukhāḥ kālāḥ paryupasthitadāruṇāḥ /
śvaḥśvaḥ pāpiṣṭhadivasāḥ pṛthivī gatayauvanā //

bahumāyāsamākīrṇo nānādoṣasamākulaḥ /
luptadharmakriyācāro ghoraḥ kālo bhaviṣyati //

kurūṇāmanayāccāpi pṛthivī na bhaviṣyati /
gaccha tvaṃ yogamāsthāya yuktā vasa tapovane //

mādrākṣīstvaṃ kulasyāsya ghoraṃ sankṣayamātmanaḥ /
tatheti samanujñāya sā praviśyābravītsnuṣām //

ambika tava pautrasya durnayātkila bhāratāḥ /
sānubandhā vinaṅkṣyanti paurāścaiveti naḥ śrutam //

tatkausalyāmimāmārtāṃ putraśokābhipīḍitām /
vanamādāya bhadraṃ te gacchāvo yadi manyase //

tathetyuktā tvambikayā bhīṣmamāmantrya suvratā /
vanaṃ yayau satyavatī snuṣābhyāṃ saha bhārata //

tāḥ sughoraṃ tapastaptvā devyo bharatasattama //
dehaṃ tyaktvā mahārāja gatimiṣṭāṃ yayustadā //
vaiśampāyana uvāca /

athāptavanto vedoktānsaṃskārānpāṇḍavāstadā /
saṃvyavardhanta bhogāṃste bhuñjānāḥ pitṛveśmani //

dhārtarāṣṭraiśca sahitāḥ krīḍanto muditāḥ sukham /
bālakrīḍāsu sarvāsu viśiṣṭāstejasā'bhavan //

jave lakṣyābhiharaṇe bhojye pāṃsuvikarṣaṇe /
dhārtarāṣṭrānbhīmasenaḥ sarvānsa parimardati //

harṣātprakrīḍamānāṃstān gṛhya rājannilīyate /
śiraḥsu vinigṛhyaitānyojayāmāsa pāṇḍavaiḥ //

śatamekottaraṃ teṣāṃ kumārāṇāṃ mahaujasām /
eka eva nigṛhṇāti nātikṛcchrādvṛkodaraḥ //

kaceṣu ca nigṛhyainānvinihatya balādbalī /
cakarṣa krośato bhūmau ghṛṣṭajānuśiroṃsakān //

daśa bālāñjale krīḍanbhujābhyāṃ parigṛhya saḥ /
āste sma salile magno mṛtakalpānvimuñcati //

phalāni vṛkṣamāruhya vicinvanti ca ye tadā /
tadā pādaprahāreṇa bhīmaḥ kampayate drumān //

prahāravegābhihatā drumā vyāghūrṇitāstataḥ /
saphalāḥ prapatanti sma drumātsrastāḥ kumārakāḥ //

kecidbhagnaśiroraskāḥ kecidbhagnakaṭīmukhāḥ / nipeturbhrātaraḥ sarve bhīmasenabhujārditāḥ //

na te niyuddhe na jave na yogyāsu kadācana /
kumārā uttaraṃ cakruḥ spardhamānā vṛkodaram //

evaṃ sa dhārtarāṣṭrāṃśca spardhamāno vṛkodaraḥ /
apriye'tiṣṭhadatyantaṃ bālyānna drohacetasā //

tato balamatikhyātaṃ dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān /
bhīmasenasya tajjñātvā duṣṭabhāvamadarśayat //

tasya dharmādapetasya pāpāni paripaśyataḥ /
mohādaiśvaryalobhācca pāpā matirajāyata //

ayaṃ balavatāṃ śreṣṭhaḥ kuntīputro vṛkodaraḥ /
madhyamaḥ kuntiputrāṇāṃ nikṛtyā sannigṛhyatāṃ //

prāṇavānvikramī caiva śauryeṇa mahatā'nvitaḥ /
spardhate cāpi sahitānasmāneko vṛkodaraḥ //

taṃ tu suptaṃ purodyāne gaṅgāyāṃ prakṣipāmahe /
atha tasmādavarajaṃ śreṣṭhaṃ caiva yudhiṣṭhiram //

prasahya bandhane baddhvā praśāsiṣye vasundharām / evaṃ sa niścayaṃ pāpaḥ kṛtvā duryodhanastadā /
nityamevāntaraprekṣī bhīmasyāsīnmahātmanaḥ //

tato jalavihārārthaṃ kārayāmāsa bhārata /
cailakambalaveśmāni vicitrāṇi mahānti ca //

sarvakāmaiḥ supūrṇāni patākocchrāyavanti ca /
tatra sañjanayāmāsa nānāgārāṇyanekaśaḥ //

udakakrīḍanaṃ nāma kārayāmāsa bhārata /
pramāṇakoṭyāṃ taṃ deśaṃ sthalaṃ kiñcidupetyaha //

krīḍāvasāne te sarve śucivastrāḥ svalaṅkṛtāḥ /
sarvakāmasamṛddhaṃ tadannaṃ bubhujire śanaiḥ //

divasānte pariśrāntā vihṛtya ca kurūdvahāḥ /
vihārāvasatheṣveva vīrā vāsamarocayan //

khinnastu balavānbhīmo vyāyāmābhyadhikastadā /
vāhayitvā kumārāṃstāñjalakrīḍāgatānvibhuḥ //

pramāṇakoṭyāṃ vāsārthaṃ suṣvāpāruhya tatsthalam /
śītaṃ vāsaṃ samāsādya śānto madavimohitaḥ //

niśceṣṭaḥ pāṇḍavo rājansuṣvāpa mṛtavatkṣitau /
tato baddhvā latāpāśairbhīmaṃ duryodhanaḥ śanaiḥ //

pramāṇakoṭyāṃ saṃsuptaṃ gaṅgāyāṃ prākṣipajjale /
tataḥ prabuddhaḥ kaunteyaḥ sarvānsañchidya bandhanān //

udatiṣṭhadbalādbhūyo bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ /
sa vimukto mahātejā nājñāsīttena tatkṛtam //

punarnidrāvaśaṃ prāptastatraiva prāsvapadbalī / ardharātryāṃ vyatītāyāmuttasthuḥ kurupāṇjavāḥ /
duryodhanastu kaunteyaṃ dṛṣṭvā nirvedamabhyagāt //

suptaṃ cāpi punaḥ sarpaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahāviṣaiḥ /
kupitairdaṃśayāmāsa sarveṣvevāṅgasandhiṣu //

daṃṣṭrāśca daṃṣṭriṇāṃ marmasvapi tena nipātitāḥ /
tvacaṃ na cāsya bibhiduḥ sāratvātpṛthupakṣasaḥ //

prabuddho bhīsenastānsarvānsarpānapothayat /
sārathiṃ cāsya dayitamapahastena jaghnivān //

tathānyadivase rājanhantukāmo'tyamarṣaṇaḥ /
valanena sahāmantrya saubalasya mate sthitaḥ //

bhojane bhīmasenasya tataḥ prākṣepayadviṣam /
kālakūṭaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ sambhṛtaṃ romaharṣaṇam //

taccāpi bhuktvā'jaradôyadavikāro vṛkodaraḥ /
vikāraṃ nābhyajanayatsutīkṣṇamapi tadviṣam //

bhīmasaṃhanano bhīmastsamādajarayadviṣam /
tato'nyadivase rājanhantukāmo vṛkodaram //

saubalena sahāyena dhārtarāṣṭro'bhyacintayat /
cintayannālabhannidrāṃ divārātramatandritaḥ //

evaṃ duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ /
anekairapyupāyaistāñjighāṃsanti sma pāṇḍavān //

vaiśyā putrastadācaṣṭa pārthānāṃ hitakāmyayā / pāṇḍavā hyapi tatsarvaṃ pratyajānannarindamāḥ /
udbhāvanamakurvanto vidurasya mate sthitāḥ //